Từ thực tế này, các chuyên gia cho rằng, thành phố cần chuyển mạnh từ tư duy “thu hút một người” sang xây dựng cả một hệ sinh thái để nhân tài muốn đến, muốn ở lại và có điều kiện phát triển lâu dài.
Từ thu hút dự án đến thu hút con người
Theo Sở Tài chính, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký vào Thành phố Hồ Chí Minh chín tháng năm 2026 đạt hơn 17,2 tỷ USD, tăng hơn bốn lần so với cùng kỳ và vượt mục tiêu cả năm. Những dự án quy mô lớn như Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Trung tâm dữ liệu AI Factory, Khu đô thị Đại học Quốc tế hay các dự án tại Khu phức hợp thông minh Thủ Thiêm cho thấy, dòng vốn mới đang đi vào những lĩnh vực đòi hỏi hàm lượng tri thức cao.
Ông Quách Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Không gian phát triển mới đang đặt ra yêu cầu tái định vị chiến lược thu hút đầu tư của thành phố. Từ chỗ chú trọng số lượng, dựa nhiều vào đất đai và lao động giá rẻ, thành phố đang chuyển sang lựa chọn những dự án có chất lượng, hàm lượng công nghệ, tiêu chuẩn xanh và hiệu quả tài chính thực chất. Sự chuyển dịch này cũng làm thay đổi căn bản bài toán nhân lực. Bài toán đặt ra không đơn thuần là “thu hút vốn” mà còn là nguồn nhân lực đủ năng lực để hấp thụ nguồn vốn đó. Thành phố không thể đón “đại bàng công nghệ” nếu chỉ có “tổ” hạ tầng mà thiếu kỹ sư, chuyên gia và nhà quản trị chất lượng cao.
Ông Dương Khai Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam cho biết: Trước đây, cộng đồng doanh nghiệp Trung Quốc khi đến Việt Nam thường quan tâm mặt bằng, nhà xưởng, chi phí vận hành nhưng những năm gần đây, vấn đề được quan tâm thường gắn với các vấn đề như: Kỹ sư ở đâu, nhân sự quản lý ở đâu, nguồn nhân lực quốc tế ở đâu? Và sau khi đến Việt Nam họ có sẵn sàng ở lại lâu dài hay không? Còn tại Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh (SHTP), giai đoạn 2015-2023, đơn vị đã thu hút thành công bảy chuyên gia. Giai đoạn 2026-2030, nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này tiếp tục tăng mạnh nên đơn vị xác định nhu cầu thu hút chín vị trí, tương ứng 10 chuyên gia, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao của đơn vị.
Từ cách tiếp cận này, thành phố đang định hướng gắn thu hút đầu tư với chiến lược nhân lực; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để xác định nhu cầu nhân lực theo từng ngành, lĩnh vực, dự án. Đào tạo cũng phải gắn với vị trí việc làm và tiến độ triển khai thực tế thay vì đào tạo chung chung.
Xây hệ sinh thái để giữ chân nhân tài
Nếu việc làm là điều kiện để nhân tài đến, thì môi trường sống và cơ hội phát triển mới là những yếu tố quyết định họ có ở lại hay không. Đây là vấn đề được ông Dương Khai Dũng nhấn mạnh từ trải nghiệm gần 20 năm làm việc và sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo ông, một kỹ sư hay nhà quản lý đến Việt Nam trong ngắn hạn rất nhiều nhưng để họ ở lại 5-10 năm và lâu hơn thì câu chuyện hoàn toàn khác. Chia sẻ về quan điểm này, ông Võ Nguyên Hưng, Giám đốc nhân sự quốc gia Công ty TNHH Ipsos Việt Nam cho rằng: Doanh nghiệp có thể bảo đảm công việc, thu nhập, phúc lợi và hỗ trợ chuyên gia những dịch vụ cơ bản như thuê nhà, trường học cho con. Nhưng để giữ chân họ lâu dài, còn nhiều yếu tố nằm ngoài khả năng của doanh nghiệp, trong đó, vấn đề giáo dục cho con cái, kết nối hạ tầng quốc tế và chất lượng môi trường sống vì thế trở thành một phần của chính sách thu hút nhân tài.
Theo các chuyên gia, nhóm nhân lực chất lượng cao sẽ có xu hướng lựa chọn những khu đô thị có hệ sinh thái toàn diện gồm nhà ở, dịch vụ và chất lượng quản lý. Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Thành phố đang hướng tới mô hình đô thị tích hợp “all-in-one”; trong đó, chính sách phục vụ nhân tài phải tính đến nhiều thế hệ trong gia đình. Một chuyên gia đến thành phố có thể mang theo nhiều thế hệ trong gia đình của họ. Do đó, chất lượng giáo dục, y tế, nhà ở, giao thông và các dịch vụ xã hội cần được nhìn như một hệ thống.
Giai đoạn phát triển mới, thành phố phải giải quyết những bài toán ngày càng phức tạp về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, vi mạch, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, tăng trưởng xanh, quy hoạch và quản trị đô thị. Trong bối cảnh đó, yếu tố quyết định khả năng tạo ra đột phá là con người, nhất là đội ngũ nhân lực có khả năng dẫn dắt, tổ chức thực hiện và biến tri thức thành kết quả cụ thể là rất quan trọng.
Thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã vận dụng các chính sách của Trung ương, thành phố để thu hút chuyên gia với những đãi ngộ tương xứng như: Chuyên gia nhận hỗ trợ thu nhập ban đầu tối đa 100 triệu đồng, thu nhập hằng tháng từ 30-100 triệu đồng tùy vị trí việc làm. Ngoài ra, người có tài năng đặc biệt đạt thành tích nổi bật được thưởng tối đa một tỷ đồng/người. Về lâu dài, mục tiêu của thành phố không chỉ là xây dựng cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút mà quan trọng hơn là hình thành môi trường và hệ sinh thái phù hợp để các chuyên gia, nhà khoa học phát huy năng lực, tạo ra những sản phẩm, kết quả cụ thể và đồng hành lâu dài cùng thành phố. Thước đo hiệu quả của chính sách nằm ở các giá trị thực chất họ tạo ra, những bài toán được giải quyết và những đóng góp cụ thể cho quá trình phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
QUANG QUÝ