Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 xác lập hướng tiếp cận tiêm chủng trong suốt vòng đời, đây là cơ sở để hoạt động dự phòng từng bước được đưa vào quá trình quản lý sức khỏe người cao tuổi, thay vì tập trung chủ yếu tại hệ thống y tế dự phòng như lâu nay.
Tại Bệnh viện Thống Nhất, người cao tuổi chiếm hơn 70% số người đến khám và điều trị. Phần lớn người bệnh phải tái khám nhiều lần, dùng thuốc kéo dài do mắc bệnh tim mạch, hô hấp, cơ xương khớp hoặc những bệnh mạn tính khác. Đây là nhóm thường xuyên tiếp xúc với hệ thống y tế nhưng việc tư vấn phòng bệnh bằng vắc-xin chưa mặc nhiên trở thành nội dung cố định trong mỗi lần khám. PGS, TS, Bác sĩ Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất cho biết: Áp lực người bệnh đông và thời gian khám ngắn khiến bác sĩ khó dành thời gian cho nội dung này. Bệnh viện phải đưa tư vấn tiêm chủng thành quy định đối với người bệnh ngoại trú và nội trú; đồng thời, lồng ghép nội dung phòng bệnh vào các câu lạc bộ dành cho người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, cơ xương khớp. “Trong quản lý sức khỏe toàn diện, vắc-xin chính là một trong những trụ cột chăm sóc sức khỏe người cao tuổi”, ông Thanh nhấn mạnh.
Cách tổ chức tại Bệnh viện Thống Nhất xuất phát từ một thực tế, điều trị bệnh mạn tính và phòng bệnh truyền nhiễm gắn kết trực tiếp với nhau. Khi người cao tuổi mắc thêm một bệnh nhiễm trùng, tình trạng tim mạch, hô hấp hoặc chuyển hóa có thể trở nên phức tạp. Tuy nhiên, hiện nay bác sĩ ở từng chuyên khoa thường phải tập trung xử lý căn bệnh chính, điều chỉnh thuốc và theo dõi các chỉ số trước mắt. Từ góc độ quản lý, TS, Bác sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh phân tích: Y tế dự phòng cần được thực hiện ở nhiều mức độ. Người chưa mắc bệnh cần được bảo vệ để giảm nguy cơ mắc và người đã có bệnh cũng cần dự phòng nhằm hạn chế diễn tiến nặng cũng như các biến chứng có thể xảy ra. Với cách nhìn này, dự phòng phải hiện diện trong quá trình điều trị, thay vì tách thành một hoạt động riêng. Thực tế hoạt động tiêm chủng lâu nay chủ yếu được tổ chức tại các cơ sở y tế dự phòng và hiện nay một số bệnh viện cũng đã triển khai hoạt động này nhưng chưa có cách làm thống nhất. Ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh đang hướng đến việc đưa tư vấn và tiêm chủng vào hệ thống điều trị theo một quy trình chuyên môn chung. “Làm sao chuyển những chỉ định từ sách giáo khoa thành thực hành cụ thể ngay tại bệnh viện”, ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu đặt vấn đề.
Để thực hiện yêu cầu này, việc tư vấn vắc-xin cần được thực hiện trong quy trình khám bệnh vì bác sĩ điều trị đóng vai trò quan trọng trong dự phòng bệnh tật cho người cao tuổi. Họ là người hiểu quá trình bệnh, thuốc đang sử dụng và những lần sức khỏe bệnh nhân không ổn định. Hơn nữa, người bệnh cũng tin tưởng lời khuyên của bác sĩ đã theo dõi sức khỏe của mình trong nhiều năm. Mặt khác, có nhiều trường hợp người cao tuổi phải cân nhắc kỹ về chi phí và không ít người nhờ gia đình hỗ trợ mới có thể quyết định. Do đó, bác sĩ tư vấn phải trình bày rõ người bệnh thuộc nhóm nguy cơ nào, vì sao cần được tư vấn và khoản tiền phải chi trả ra sao.
PGS, TS, Bác sĩ Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp Thành phố Hồ Chí Minh dẫn thực tế, qua theo dõi tại một phòng khám trong sáu tháng, với một loại vắc-xin mới, phần lớn tư vấn được thực hiện bởi bác sĩ hô hấp, còn bác sĩ thuộc các chuyên khoa khác hầu như chưa đề cập; điều này đặt ra yêu cầu cần phải trang bị kiến thức tư vấn cho bác sĩ ở nhiều chuyên khoa. Ngoài ra, lịch sử tiêm chủng cũng là một trở ngại đáng kể khi nhiều người cao tuổi không nhớ mình đã tiêm loại vắc-xin nào, thời điểm nào hoặc đã từng tiêm nhưng không còn giấy xác nhận. Vì thế, trong quá trình tư vấn, bác sĩ thiếu căn cứ để biết người bệnh cần tiêm bổ sung hay đã hoàn thành lịch tiêm phù hợp.
PGS, TS, Bác sĩ Phùng Nguyễn Thế Nguyên, Hiệu trưởng Trường Y thuộc Trường đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận, các chương trình trước đây chủ yếu tập trung vào chẩn đoán và điều trị, chưa dành sự quan tâm tương xứng cho dự phòng. Trong khi đó, bác sĩ cần có kiến thức về vắc-xin, bệnh học, xử trí tai biến và kỹ năng tư vấn. Kiến thức đó giúp bác sĩ trả lời được những câu hỏi cụ thể như: Ai cần được tư vấn, thời điểm nào phù hợp, trường hợp nào phải thận trọng và cách giải thích cũng cần rõ ràng để người bệnh hiểu trước khi quyết định. Nhà trường hiện là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai đưa nội dung đào tạo về vắc-xin dành cho học viên sau đại học với sự tham gia của 10 chuyên ngành và đơn vị đào tạo. Việc lựa chọn nhiều chuyên khoa có ý nghĩa thiết thực bởi người cao tuổi không đến bệnh viện theo một đường duy nhất; họ có thể gặp bác sĩ tim mạch, hô hấp, nội tiết, cơ xương khớp, bác sĩ gia đình hoặc điều trị nội trú. Vì thế, nếu kiến thức dự phòng chỉ tập trung ở chuyên ngành truyền nhiễm thì nhiều cơ hội tư vấn sẽ tiếp tục bị bỏ qua. Ông Nguyên cho biết: Nhà trường dự tính xây dựng học liệu dùng chung, bài học trực tuyến và chương trình tập huấn giảng viên, bước tiếp theo là đưa nội dung này vào đào tạo đại học.
Bài và ảnh: KHANG ANH