Bàn cờ thế giới trước hệ quả từ bầu cử giữa kỳ tại Mỹ

Cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới sẽ bầu lại toàn bộ Hạ viện (hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm) và 1/3 Thượng viện (thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm) của Mỹ. Hiện tại, đảng Cộng hòa chiếm đa số ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện của Mỹ, nên đương kim Tổng thống Donald Trump có nhiều thuận lợi trong việc thực thi chính sách.

Tuy nhiên, những diễn biến tiêu cực về kinh tế, nổi bật là lạm phát cao với giá cả tiêu dùng tăng, khiến nhiều cử tri Mỹ đang bất bình chính sách của Nhà Trắng, dẫn đến bất lợi cho đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump. Điều này khiến nhiều ứng viên nghị sĩ liên bang thuộc đảng Cộng hòa đang thể hiện quan điểm tách biệt với chính sách hiện tại của Nhà Trắng.

Ảnh: Ngô Minh Trí

Viễn cảnh thay đổi chính sách

Trả lời Thanh Niên hôm qua 17.10, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) chỉ ra: "Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Tổng thống Trump nhiều khả năng sẽ đổ lỗi cho các ứng cử viên thay vì bản thân ông, với lập luận rằng cuộc bầu cử không xoay quanh cá nhân ông hay các chính sách của ông, mà nằm ở chất lượng của các ứng cử viên. Nếu kết quả thực tế đúng như các cuộc thăm dò dự báo, Tổng thống Trump sẽ hành động quyết liệt hơn trong chính sách đối ngoại - lĩnh vực mà theo luật pháp Mỹ thì tổng thống có nhiều dư địa nhất để tự do đưa ra quyết định".

Ảnh: Ngô Minh Trí

"Điều đó có thể đồng nghĩa với việc ông sẽ tiếp cận CHDCND Triều Tiên, Nga và Trung Quốc theo những điều kiện có lợi cho các mục tiêu trước mắt của chính ông. Cụ thể hơn, kịch bản này có thể bao gồm một thỏa thuận hòa bình với ông Kim Jong-un; một thỏa thuận kiểu G2 giữa Mỹ và Trung Quốc, hoặc một thỏa thuận lớn với Bắc Kinh liên quan thương mại và vấn đề Đài Loan. Khi đó, ông cũng có thể chấm dứt hỗ trợ cho Ukraine, rồi thậm chí rút khỏi NATO nhằm tái thiết quan hệ với Nga. Tất cả những bước đi này đều đi ngược lại lợi ích cốt lõi của Mỹ và các đồng minh vì sẽ tạo điều kiện cho Trung Quốc, Triều Tiên và Nga mở rộng quyền lực, phạm vi ảnh hưởng. Đối với khu vực Đông Nam Á, một số nước có thể đối mặt nguy cơ mất đi quyền tự chủ chiến lược trong việc theo đuổi các lợi ích quốc gia theo cách riêng của mình", GS Nagy dự báo.

Hệ quả khó lường?

Cũng trả lời Thanh Niên hôm qua, chuyên gia Derek Grossman (GS thực hành khoa học chính trị và quan hệ quốc tế, ĐH Nam California, Mỹ) đánh giá: "Nếu đảng Cộng hòa bằng cách nào đó giữ được đa số ở cả lưỡng viện quốc hội, dù đây là kịch bản rất khó để xảy ra, thì chính sách đối ngoại của Mỹ có lẽ chẳng có gì thay đổi. Nếu đảng Dân chủ giành lại được Hạ viện, chúng ta có thể kỳ vọng vào sự giám sát chặt chẽ hơn, tiến hành các cuộc điều tra nhắm vào chính sách đối ngoại của ông Trump. Thậm chí, không loại trừ khả năng ông Trump và các cộng sự cấp cao - chẳng hạn như Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth - sẽ phải đối mặt với một tiến trình luận tội khác. Điều này xuất phát chủ yếu từ cuộc chiến vô nghĩa mà Nhà Trắng phát động nhằm vào Iran".

Phân tích thêm, chuyên gia Grossman nhận định: "Nếu đảng Dân chủ giành lại cả hai viện, bao gồm cả Thượng viện, thì công tác giám sát từ phía Hạ viện sẽ được củng cố và nhân rộng tại Thượng viện, đồng nghĩa với việc quyền lực của ông Trump sẽ bị kiềm chế đáng kể. Dù kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ ra sao, ông Trump vẫn sẽ là một "tổng thống cuối nhiệm kỳ" trong 2 năm cầm quyền cuối cùng. Điều này có nghĩa là ông ấy sẽ ngày càng chú trọng vào chính sách đối ngoại để tạo dựng di sản cho bản thân. Như một số người tiền nhiệm, Tổng thống Trump có thể hành động mà không cần sự đồng thuận từ quốc hội. Tuy nhiên, ông ấy cũng sẽ chấp nhận nhiều rủi ro hơn và hành động quyết liệt hơn trên vũ đài quốc tế, bởi thời gian của ông ấy đang cạn dần và quyền lực thì ngày một suy giảm. Với những gì đã thể hiện và khi quyền lực đang giảm đi, giai đoạn cầm quyền của ông Trump trong 2 năm tới có thể gây ra nhiều lo ngại cho thế giới".