Nhìn lại vụ hai máy bay va chạm trên không thảm khốc nhất lịch sử

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Đúng 30 năm trước, vào chiều 12.11.1996, hai chiếc máy bay chở khách khổng lồ biến mất khỏi màn hình radar ở New Delhi trong tích tắc.

Điều tồi tệ nhất đã xảy ra bởi hai máy bay đã va chạm ở độ cao khoảng 4.200m, mảnh vỡ văng khắp cánh đồng bên dưới và khiến 349 người thiệt mạng, đánh dấu vụ va chạm trên không thảm khốc nhất trong lịch sử thế giới.

Chiều đó, chuyến bay SV763 của hãng hàng không Saudi Arabian Airlines đang chuẩn bị cất cánh từ sân bay quốc tế Indira Gandhi (DEL) ở New Delhi, Ấn Độ, đến Dhahran, Ả Rập Xê Út. Chuyến bay sử dụng máy bay Boeing 747 đã 14 năm tuổi và chở 312 người trên khoang. Cùng lúc, chuyến bay 1907 của hãng hàng không Kazakhstan Airlines đang bay đến Delhi từ sân bay Shymkent ở Kazakhstan. Đây là chiếc Ilyushin Il-76TD 4 năm tuổi, chở 37 người trên khoang.

Khi máy bay Kazakhstan tiếp cận sân bay, máy bay được phép hạ độ cao xuống khoảng 4.500m. Trong khi đó, máy bay của Ả Rập Xê Út được phép cất cánh và bay lên độ cao khoảng 4.200m. Tuy nhiên, khoảng bảy phút sau khi cất cánh, hai máy bay đã va chạm.

Tại cuộc họp báo vài giờ sau vụ tai nạn, một quan chức hàng không cấp cao cho biết nhân viên kiểm soát không lưu đã nhận thấy "hai chấm nhỏ hợp nhất trên màn hình radar nhưng không tách rời". "Vào khoảng 6 giờ 40 chiều, tín hiệu radar của cả hai máy bay đều biến mất", vị này cho biết, theo tờ The New York Times.

Một phi công của Không quân Hoa Kỳ, người đang vận chuyển hàng tiếp tế cho Đại sứ quán Mỹ tại New Delhi, đã báo cáo nhìn thấy vụ tai nạn khi "một đám mây lớn phát sáng màu cam". Ông nói thêm, ánh sáng tăng cường độ trước khi "hai quả cầu lửa" xuất hiện từ đám mây, phát nổ và rơi xuống cánh đồng bên dưới.

Toàn bộ 349 người trên hai máy bay đều thiệt mạng trong vụ tai nạn. Cuộc điều tra sau đó cho thấy các phi công của chuyến bay Kazakhstan Airlines đã hạ độ cao xuống gần 300m so với độ cao 4.500m do kiểm soát không lưu quy định, khiến máy bay của họ đi vào đường bay của máy bay Saudi Arabia. Các tài liệu được đệ trình lên cuộc điều tra tư pháp ở New Delhi tiết lộ máy bay Kazakhstan đang ở độ cao 4.200m chỉ 26 giây trước khi va chạm.

Các bản ghi âm bổ sung thể hiện phi hành đoàn của Kazakhstan Airlines chưa bao giờ xác nhận với kiểm soát viên không lưu rằng máy bay đã nhận được hoặc tuân thủ các chỉ thị duy trì độ cao 4.500m.

Ban đầu, hãng hàng không cho rằng nguyên nhân là do "sự nhiễu động không khí nghiêm trọng". Tuy nhiên, phía Ả Rập Xê Út đã bác bỏ tuyên bố và lưu ý rằng phi hành đoàn không hề đề cập đến sự nhiễu động trong đoạn ghi âm buồng lái. Một yếu tố khác góp phần gây ra vụ tai nạn là phi hành đoàn người Nga của máy bay Kazakhstan Airlines phải nói tiếng Anh, dẫn đến sự nhầm lẫn. Đồng hồ đo độ cao của máy bay cũng được đánh dấu bằng mét thay vì feet, buộc họ phải thực hiện chuyển đổi.

Vụ việc đã làm dấy lên những lời chỉ trích về thiết bị kiểm soát không lưu lạc hậu của Ấn Độ. Vào thời điểm đó, các kiểm soát viên dựa vào radar để biết khoảng cách của máy bay đến sân bay, nhưng không biết độ cao hoặc hướng bay. Các sân bay ở New Delhi, Mumbai (lúc đó là Bombay) và Kolkata (lúc đó là Calcutta) dự kiến sẽ được trang bị hệ thống radar mới do Mỹ sản xuất vào năm 1995, nhưng đã gặp phải sự chậm trễ lớn. Do vậy, các kiểm soát viên phải dựa vào phi công để báo cáo độ cao của chính họ.

Chiều ngày 12 tháng 11 năm 1996, thảm kịch hàng không đẫm máu nhất lịch sử thế giới đã xảy ra trên bầu trời New Delhi, cướp đi sinh mạng của toàn bộ 349 người. Chiếc Boeing 747 của hãng Saudi Arabian Airlines vừa cất cánh chở 312 người đã đâm trực diện vào chiếc Ilyushin Il-76TD của hãng Kazakhstan Airlines đang hạ cánh chở 37 người ở độ cao khoảng 4.200m. Trên màn hình radar mặt đất, hai tín hiệu máy bay nhập làm một rồi biến mất hoàn toàn trong tích tắc, để lại những mảnh vỡ bốc cháy rải rác khắp các cánh đồng bên dưới. Kết quả điều tra tư pháp sau đó xác định nguyên nhân trực tiếp bắt nguồn từ sai sót nghiêm trọng của tổ bay Kazakhstan Airlines. Phi hành đoàn này đã tự ý hạ độ cao thấp hơn gần 300m so với mức 4.500m do đài kiểm soát không lưu chỉ định, khiến phi cơ lao thẳng vào đúng luồng bay của máy bay Ả Rập Xê Út. Dữ liệu ghi âm buồng lái bác bỏ hoàn toàn giả thuyết nhiễu động không khí ban đầu, đồng thời chỉ ra phi công Kazakhstan chưa từng xác nhận tuân thủ chỉ thị độ cao trước khi thảm họa xảy ra. Bên cạnh yếu tố con người, sự cố còn bộc lộ hàng loạt bất cập mang tính hệ thống trong vận hành bay quốc tế thời điểm bấy giờ. Rào cản ngôn ngữ tiếng Anh và việc phải tự quy đổi đơn vị đo độ cao từ mét sang feet đã gây áp lực lớn lên tổ bay người Nga. Song song đó, hệ thống radar lạc hậu của Ấn Độ khi ấy chỉ theo dõi được khoảng cách mà không hiển thị độ cao thực tế, tước đi cơ hội can thiệp kịp thời của kiểm soát viên không lưu.