Bỏ qua điều hướng
•

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến
Nguồn ảnh: Thanh Niên

Từng xuất hiện trong điện tín mật của Đại sứ quán Mỹ về thi hài Tổng thống VNCH Ngô Đình Diệm, Bệnh viện Saint-Paul còn nhiều dấu vết lạ từ gần một thế kỷ trước.

Theo tài liệu giải mật của Bộ Ngoại giao Mỹ, ngày 4.11.1963, hai ngày sau khi anh em ông Ngô Đình Diệm chết trong cuộc đảo chính, Đại sứ quán Mỹ tại Sài Gòn điện về Washington: thi thể ông Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu đã được giao cho gia đình và đang ở nhà xác Saint-Paul. Một nguồn được Đại sứ quán đánh giá rất đáng tin cậy nói đã tận mắt thấy thi thể: cả hai bị bắn sau gáy, riêng ông Diệm có dấu hiệu bị đánh đập.

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 1.

Bệnh viện Saint-Paul nhìn từ trên cao

Ký họa của Lê Duy Lực

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 2.

Bệnh viện Saint-Paul gần 100 tuổi với hình khối, đường nét dứt khoát, trang trí tiết chế

Ký họa của KTS Trần Xuân Hồng

Bệnh viện (BV) Saint-Paul khánh thành năm 1938, do các nữ tu Dòng Thánh Phaolô thành Chartres tài trợ và quản lý. Chiều ngày khánh thành, cửa BV mở để người dân vào tham quan. Vài tuần sau, Nam Phương Hoàng hậu cũng đến thăm. Đây là BV đa khoa tư nhân khá hiện đại với phòng mổ điều hòa, máy X-quang, thang máy lớn…

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 3.

Góc nhìn từ đường Điện Biên Phủ

Ký họa của KTS Phan Đình Trung

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 4.

Hàng cửa sổ chớp giảm ánh nắng để phòng thông thoáng bằng gỗ sơn màu xanh, nét đặc trưng thường thấy những năm 50

Ký họa của KTS Linh Hoàng

Khối nhà chính hình chữ U, cao 4 tầng. Nhìn từ con đường phía ngoài, công trình nổi bật với hai đầu cánh nhà được bo tròn mang hơi hướm phong cách Streamline Moderne (*). Các sảnh cong bán nguyệt tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên được bố trí làm khu vực tắm nắng và phòng nghỉ dưỡng phục hồi sức khỏe cho bệnh nhân.

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 5.

Hệ thống thang máy cổ đến nay vẫn còn hoạt động

Ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 6.

Khối nhà chính hình chữ U, cao bốn tầng

Ký họa của KTS Phan Đình Trung

Hai đầu cánh nhà ấy được phóng viên đương thời ví như "mũi tàu biển khổng lồ". Nhưng "con tàu" ấy chưa bao giờ được xây xong. Thiết kế của KTS Louis Chauchon có tới 4 cánh, khi ấy mới hoàn thành hai. Hai cánh còn lại để sau này xây tiếp nếu tăng quy mô BV.

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 7.

Sự thích nghi của kiến trúc cũ với y khoa hiện đại thể hiện qua hai dòng chữ thuộc hai thời kỳ, cùng tồn tại trên bức tường phía cổng chính bệnh viện

Ký họa của KTS Trần Xuân Hồng

Năm 2025, VnExpress ghi nhận khoảng 10 nữ tu vẫn làm điều dưỡng tại đây. Trong khuôn viên BV còn một dãy nhà nhỏ dành cho các nữ tu Dòng Thánh Phaolô.

Bệnh viện Saint-Paul, nơi thi hài ông Diệm được đưa đến- Ảnh 8.

Bệnh viện Saint-Paul có hai đầu cánh được bo tròn như mũi tàu biển

Ký họa của Lê Duy Lực

Sau nhiều lần đổi tên, BV Saint-Paul nay là BV Mắt TP.HCM. Trên mặt tiền phía đường Điện Biên Phủ vẫn còn dòng chữ "CLINIQUE SAINT-PAUL". Bên trong, giữa hai dãy bàn họp, một chuỗi thánh giá đỏ vẫn chạy dọc lối đi trên nền gạch khảm vàng. Căn phòng này từng là nhà nguyện. Năm 1938, báo chí gọi đây là một "viên ngọc" của nghệ thuật tôn giáo hiện đại. 

(*): Còn gọi là Art Moderne, nổi lên khoảng thập niên 1930, phát triển từ phong cách Art Deco, đặc trưng bởi đường ngang và các góc bo tròn, gợi hình ảnh tàu biển. Ở Sài Gòn, thủ pháp này còn thấy ở nhà tỉ phú Nguyễn Văn Hảo, Ngân hàng Đông Dương…

Tài liệu giải mật của Bộ Ngoại giao Mỹ ghi nhận ngày 4.11.1963, hai ngày sau cuộc đảo chính, thi hài ông Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu được đưa về nhà xác Bệnh viện Saint-Paul tại Sài Gòn. Nguồn tin tình báo khả tín của Đại sứ quán Mỹ xác nhận cả hai nạn nhân đều bị bắn sau gáy, riêng ông Diệm mang nhiều dấu vết bị bạo hành trước khi qua đời. Biến cố lịch sử này đã gắn liền tên tuổi một cơ sở y tế tư nhân hiện đại bậc nhất thời bấy giờ với thời khắc sụp đổ của nền Đệ nhất Cộng hòa. Khánh thành năm 1938 dưới sự quản lý của các nữ tu Dòng Thánh Phaolô thành Chartres, bệnh viện từng đón tiếp Nam Phương Hoàng hậu đến thăm và sở hữu trang thiết bị tối tân như phòng mổ điều hòa, máy X-quang cùng thang máy lớn. Công trình bốn tầng hình chữ U do kiến trúc sư Louis Chauchon thiết kế mang đậm phong cách Streamline Moderne với hai đầu cánh bo tròn tựa mũi tàu biển. Dù bản thiết kế bốn cánh chưa bao giờ được thi công hoàn tất, các sảnh cong đón nắng tự nhiên vẫn tạo nên nét kiến trúc y khoa đặc sắc và bền vững suốt gần một thế kỷ. Trải qua nhiều biến thiên thời cuộc, cơ sở này hiện nay là Bệnh viện Mắt TP.HCM nhưng vẫn lưu giữ nguyên vẹn dòng chữ nguyên bản trên mặt tiền đường Điện Biên Phủ. Phía trong phòng họp, chuỗi thánh giá màu đỏ trên nền gạch khảm vàng của nhà nguyện xưa vẫn hiện diện như chứng tích cho một công trình từng được ngợi ca là viên ngọc nghệ thuật tôn giáo. Đến năm 2025, khoảng mười nữ tu vẫn tiếp tục công việc điều dưỡng tại đây, tạo nên sự tiếp nối hiếm hoi giữa di sản nhân đạo quá khứ và nhịp sống y tế đương đại.
amung