Nước Pháp rơi vào hỗn loạn cuối tuần qua, khi hơn nửa triệu người xuống đường biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt tăng cao cùng các chính sách của chính quyền Tổng thống Emmanuel Macron.
Ngày 18/10, các cuộc biểu tình quy mô lớn biến thành bạo loạn, để lại một vệt tàn phá kéo dài từ Lille ở phía bắc đến Marseille ở phía nam nước Pháp. Nhiều phương tiện bị đốt cháy trên các đường phố, nhiều cửa hàng bị đập phá và hôi của. Một số tòa nhà thậm chí bị phóng hỏa và thiêu rụi.
Một trong những cảnh tượng gây chấn động nhất là tòa thị chính cổ ở Limoges chỉ còn trơ khung sau vụ phóng hỏa. Tháp chuông của tòa nhà đổ sập giữa biển lửa rực sáng trong đêm.
Tòa thị chính ở Limoges bốc cháy trong cuộc biểu tình bạo loạn ngày 17/10. Ảnh: Reuters
Cuộc biểu tình, bạo loạn cuối tuần qua là một trong những đợt bất ổn nghiêm trọng nhất tại Pháp trong hàng chục năm qua. Giới chức Pháp ngày 18/10 cho biết cảnh sát đã bắt ít nhất 2.000 người, trong khi hơn 600 cảnh sát và lính cứu hỏa bị thương trong các cuộc đụng độ với đám đông quá khích.
Tình hình càng thêm phức tạp khi bạo loạn xảy ra trong giai đoạn chính trị nhạy cảm. Nước Pháp chỉ còn 6 tháng nữa là bước vào cuộc bầu cử tổng thống, trong khi chính phủ hiện tại chật vật với khó khăn tài chính và núi nợ công khổng lồ, khiến họ không còn nhiều dư địa để giải quyết những bức xúc châm ngòi cho làn sóng biểu tình.
Sự bế tắc càng thể hiện rõ khi Tổng thống Emmanuel Macron phát biểu trên truyền hình vào tối 18/10. Ông lên án bạo lực nhưng không nêu rõ chính phủ sẽ làm gì để chấm dứt tình trạng này. Thay vào đó, ông nhắc đến cuộc bầu cử sắp tới và cảnh báo các chính trị gia có thể lợi dụng tình hình hỗn loạn để trục lợi chính trị.
"Những người hôm nay kêu gọi xuống đường, biểu tình và gây rối chỉ có một mục tiêu: làm suy yếu nền cộng hòa và thao túng các cuộc tranh luận", ông Macron nói.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại cuộc họp ở Điện Elysee, thủ đô Paris ngày 18/10. Ảnh: AP
Thủ tướng Sébastien Lecornu cho rằng những người bạo loạn thuộc các nhóm cực tả có tổ chức chặt chẽ, tìm cách tác động đến kết quả cuộc bầu cử vào năm tới. Ông cho biết những kẻ cơ hội cũng lợi dụng tình hình để "cướp phá và hủy hoại", đồng thời tuyên bố chính phủ sẽ không bị đe dọa.
"Rõ ràng, đằng sau những chuyện này là một cuộc đấu tranh chính trị. Chúng ta đã đến mức không thể quay đầu", ông nói.
Ông cũng khẩu chiến trên mạng xã hội với Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất, sau khi ứng viên tổng thống này cáo buộc chính phủ "mở đường cho hỗn loạn" bằng các biện pháp mạnh tay để kiểm soát biểu tình.
"Ông không thể kêu gọi chấm dứt bạo lực trong khi tìm cách biện minh cho những kẻ gây ra nó. Đây là trách nhiệm chính trị của chính ông", ông Lecornu viết trên X.
Biểu tình hóa bạo loạn, nước Pháp chìm trong đốt phá, cướp bóc
Khói lửa bao trùm đường phố Paris ngày 17/10. Video: Reuters
Mélenchon cũng đáp trả những lời chỉ trích, cáo buộc Thủ tướng phải chịu trách nhiệm về tình trạng hỗn loạn, dù do "bất tài" hay cố tình "tạo dựng hình ảnh một đảng phái lập lại trật tự để khiến người dân quên đi thất bại trong quản lý tài chính công".
Marine Le Pen, lãnh đạo cực hữu và là ứng viên dẫn đầu cuộc đua bầu cử, chỉ trích ông Macron "bất lực" trước tình hình hiện tại. Bà cho rằng bạo loạn là kết quả liên minh giữa các phần tử cực đoan chính trị và những người mà bà gọi là thành phần phạm pháp tại các khu ngoại ô nghèo của Pháp, nơi tập trung đông người Hồi giáo thuộc các nhóm thiểu số.
Le Pen cũng ngầm xác định Mélenchon là đối thủ chính, viết trên mạng xã hội rằng "những yêu cầu chính đáng của người dân một lần nữa bị phe cực tả lợi dụng để tống tiền".
Trong khi chính phủ Pháp và phe cực hữu tìm cách đổ lỗi cho lực lượng mà họ gọi là cực tả, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại cho rằng vấn đề của Pháp bắt nguồn từ làn sóng người tị nạn tràn vào nước này, đồng thời thúc đẩy chương trình nghị sự chống nhập cư.
"Nước Pháp đang chìm trong biển lửa! Hãy đóng cửa biên giới và giành lại quyền kiểm soát trước khi quá muộn!", ông viết trên Truth Social ngày 18/10.
Tuy nhiên, cốt lõi của những khó khăn tại Pháp là mâu thuẫn chưa thể giải quyết giữa yêu cầu cải thiện đời sống, kinh tế của người dân và nhu cầu cắt giảm chi tiêu công của chính phủ, khi nước này đang rơi vào vòng xoáy nợ công.
Nợ công của Pháp hiện vào khoảng 4.000 tỷ USD, tương đương 119% quy mô nền kinh tế. Khi lãi suất trái phiếu chính phủ Pháp tăng mạnh, mức lãi phải trả cho các khoản vay của chính phủ được dự báo lên khoảng 100 tỷ USD vào năm 2027.
Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT) cho rằng bạo lực leo thang bắt nguồn từ việc chính phủ "kiên quyết từ chối đáp ứng" yêu cầu của người dân, trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao và các kế hoạch thắt lưng buộc bụng có thể ảnh hưởng đến lương hưu và tiền lương.
Người biểu tình đập phá một văn phòng du lịch tại Lyon, Pháp ngày 17/10. Ảnh: AP
Nhưng chính phủ Pháp từ lâu đã chi tiêu hào phóng để cung cấp các chính sách phúc lợi xã hội và trợ cấp, khiến người dân quen với việc nhà nước hỗ trợ, nhất là trong khủng hoảng. Việc "vung tay quá trán" đó đã khiến Pháp không thể cân đối ngân sách kể từ năm 1974, trong khi phải đối mặt với chi phí y tế và lương hưu ngày càng tăng do dân số già hóa.
Khi chính phủ tìm cách kiểm soát khoản nợ công cao kỷ lục, những lo ngại trên đường phố và thị trường tài chính đang chi phối cuộc đua tổng thống. Các ứng viên hàng đầu đều khẳng định có giải pháp, nhưng không ai muốn vận động tranh cử bằng cam kết cắt giảm phúc lợi xã hội, dù một số chuyên gia và quan chức cho rằng đây là việc khó tránh khỏi.
Bất ổn ở Pháp bắt đầu âm ỉ từ tháng trước, khi chi phí vay nợ của chính phủ tăng vọt, trong khi các cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên dần thu hút được sự ủng hộ từ các công đoàn có ảnh hưởng.
Trước cuộc bạo loạn cuối tuần qua, hàng trăm sinh viên, giáo viên và cảnh sát đã bị thương trong các cuộc biểu tình, một số sự việc dẫn đến đụng độ với cảnh sát.
Lính cứu hỏa tìm cách dập lửa chiếc xe đang bốc cháy ở Paris ngày 17/10. Ảnh: AP
Việc tòa thị chính cổ Limoges, vốn được xem là biểu tượng quan trọng của nền cộng hòa Pháp, bị thiêu rụi trên sóng truyền hình trực tiếp nhiều khả năng sẽ càng làm gia tăng sự phẫn nộ của công chúng đối với giới lãnh đạo chính trị. Đồng thời, nó cũng có thể củng cố vị thế của những người theo chủ nghĩa dân tộc như bà Le Pen, người đã kêu gọi giới chức nhanh chóng trấn áp.
Tỷ lệ ủng hộ bà Le Pen tăng lên trong các cuộc thăm dò khi biểu tình ngày càng lan rộng. Hôm 18/10, bà đăng video phát biểu trước giá sách và quốc kỳ Pháp, tập trung đề cập đến vụ bạo loạn tại Limoges.
"Các bạn đã chứng kiến những biểu tượng thiêng liêng nhất của nền cộng hòa bị xúc phạm", bà Le Pen nói.
Sau cuộc họp khẩn với nội các ngày 19/10, Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu thông báo ông đã yêu cầu chính quyền các thành phố áp dụng lệnh giới nghiêm cục bộ vào buổi tối, thậm chí sẵn sàng ban bố tình trạng khẩn cấp nếu cần thiết. "Tôi quyết tâm khôi phục trật tự công cộng", ông tuyên bố.
Thanh Tâm (Theo Washington Post, WSJ, AFP)