Bất cập pháp lý từ chuyện trẻ bị bỏ rơi

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Bạn đọc viết:

Phạm Ngọc Hà (Phường Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình)

Mỗi đứa trẻ bị bỏ rơi là một câu chuyện đau lòng. Đằng sau mỗi vụ việc có thể là những hoàn cảnh khác nhau, nhưng điều cần được đặt lên hàng đầu vẫn là bảo vệ sự an toàn, quyền được chăm sóc và cơ hội lớn lên trong một mái ấm gia đình của trẻ.

Pháp luật đã có những quy định nghiêm cấm, xử lý hành vi bỏ rơi trẻ em. Nghị định 98/2026/NĐ-CP đã quy định rõ mức phạt tiền từ 10 đến 15 triệu đồng cho hành vi không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc, bỏ mặc trẻ tự sinh sống hoặc cắt đứt quan hệ tình cảm, vật chất với trẻ; phạt tiền từ 20 đến 25 triệu đồng đối với cha, mẹ, người chăm sóc có hành vi cố ý bỏ rơi trẻ em.

Tuy nhiên, qua một số vụ việc trẻ sơ sinh bị bỏ rơi thời gian gần đây, tôi nhận thấy các quy định nêu trên dường như chưa phù hợp thực tiễn. Đầu tiên là hầu hết các vụ việc thường rất khó tìm được danh tính người bỏ rơi. Cùng với đó, tâm lý của cộng đồng khi phát hiện thường tập trung cứu sống, tìm cho đứa trẻ một mái ấm mới. Các cơ quan chức năng chỉ có thể truy cứu trách nhiệm hình sự nếu chứng minh được hành vi bỏ rơi gây hậu quả nghiêm trọng, khiến trẻ tử vong hoặc tổn hại sức khỏe nặng nề. Trường hợp còn lại, hầu như không ai muốn gắt gao tìm một người mẹ đang trong hoàn cảnh bế tắc để phạt hành chính.

Có lẽ chúng ta nên chuyển từ trừng phạt sang tạo cơ hội sống tốt hơn cho những đứa trẻ không may bị bỏ rơi bằng cách đơn giản hóa thủ tục nhận nuôi. Trường hợp người bỏ rơi không có khả năng chi trả, có thể chuyển thành phạt lao động công ích gắn với định danh cá nhân.

Những vụ việc trẻ sơ sinh bị bỏ rơi liên tiếp xảy ra gióng lên hồi chuông cảnh báo về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trong đời sống xã hội. Theo góc nhìn từ bạn đọc Phạm Ngọc Hà tại phường Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình, mục tiêu cao nhất vẫn phải là bảo vệ an toàn tính mạng và quyền được nuôi dưỡng của các em. Dù chế tài pháp lý đã được ban hành, thực tiễn áp dụng lại bộc lộ những khoảng cách lớn giữa quy định trên văn bản và đời sống thực tế. Nghị định 98/2026/NĐ-CP quy định mức phạt từ 10 đến 15 triệu đồng đối với hành vi bỏ mặc, không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc trẻ em. Hành vi cố ý bỏ rơi trẻ của cha mẹ hoặc người giám hộ phải chịu mức xử phạt từ 20 đến 25 triệu đồng. Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi hành vi này dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như làm trẻ tử vong hoặc tổn hại sức khỏe nặng nề. Hiệu lực thực thi các mức phạt hành chính hiện gặp nhiều rào cản do việc truy tìm danh tính người bỏ rơi thường vô cùng phức tạp. Tâm lý chung của cộng đồng khi phát hiện sự việc chủ yếu tập trung cứu hộ, ổn định sức khỏe và tìm mái ấm mới cho đứa trẻ. Việc truy cứu xử phạt tiền đối với những người mẹ đang trong hoàn cảnh cùng quẫn cũng tạo ra nhiều băn khoăn về tính nhân văn lẫn tính khả thi. Để tháo gỡ bất cập, giải pháp trọng tâm cần hướng đến việc đơn giản hóa thủ tục nhận con nuôi nhằm mang lại tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ. Đối với các đối tượng vi phạm không có khả năng nộp phạt, cơ chế phạt lao động công ích gắn liền với định danh cá nhân là hướng xử lý thực tế và mang tính răn đe bền vững.