Từ ngày 30/6 đến nay, thành phố Bắc Ninh đã hoàn thành lấy mẫu ADN tại 2.758 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin, đạt 100% kế hoạch và vượt tiến độ hơn sáu tháng so với dự kiến ban đầu. Toàn thành phố có 311 nghĩa trang liệt sĩ với gần 36 nghìn phần mộ, trong đó hơn 2.700 ngôi mộ chưa có thông tin, nằm rải rác ở 215 nghĩa trang thuộc 92 xã, phường. Mục tiêu hoàn thành việc lấy mẫu ADN đã sớm hơn kế hoạch, tạo cơ sở đối sánh để xác định đúng tên từng liệt sĩ.
Công việc tại hiện trường đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh Lâm, xã Bảo Đài, hơn 100 cán bộ, chiến sĩ cùng hội viên các đoàn thể đã vào cuộc ngay từ buổi sáng đầu tiên. Từng phần mộ được xác định vị trí, khai quật, lấy mẫu xương răng, niêm phong, lập mã định danh rồi cập nhật đầy đủ lên hệ thống số hóa. Mỗi hồ sơ phải có đủ 15 trường thông tin, kèm khoảng 12 hình ảnh hiện trường. Sau khi lấy mẫu, phần mộ được hoàn trả nguyên trạng.
Anh Nguyễn Đình Nghĩa, cán bộ Sở Khoa học và Công nghệ, chia sẻ: “Mỗi mẫu không chỉ là sinh phẩm, mà gắn với một danh tính, một gia đình đang mong ngóng. Chất lượng mẫu tốt thì cơ hội giám định thành công cao hơn rất nhiều”.
Cùng với việc lấy mẫu hài cốt, công tác thu nhận ADN từ thân nhân cũng được đẩy mạnh. Tại thành phố Bắc Ninh, hơn 3.000 thân nhân liệt sĩ chưa rõ thông tin đã đăng ký đợt 2. Từ ngày 29/10 đến 2/11, 16 tổ công tác sẽ thu nhận mẫu tại nhiều điểm công khai; ưu tiên theo dòng mẹ: Mẹ đẻ, anh chị em cùng mẹ, con của chị em gái liệt sĩ, bà ngoại... Người dân chỉ cần mang thẻ căn cước và giấy mời (nếu có), sẽ được hướng dẫn khai báo đầy đủ mối quan hệ để đối chiếu.
Có những câu chuyện tô đậm ý nghĩa nhân văn của chiến dịch. Mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Yên ở phường Đào Viên đã ngoài trăm tuổi. Năm người con trai đều nhập ngũ, hai người không trở về. Anh cả Nguyễn Văn Phao hy sinh năm 1972 tại Tây Nguyên, đến nay gia đình chưa tìm được hài cốt. Anh thứ hai Nguyễn Văn Long hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế ở Lào, được quy tập về quê năm 1997. Người con út Nguyễn Văn Mười chia sẻ: “Gần 55 năm qua, mẹ vẫn mong đưa anh Phao về nhà. Vừa qua mẹ đã được lấy mẫu ADN, chúng tôi vẫn hy vọng”.
Ở xã Kép, những người lớn tuổi trong gia đình liệt sĩ Nguyễn Xuân Nghị vẫn kể cho các con, cháu câu chuyện trước khi bác Nghị lên đường nhập ngũ còn hứa với mẹ là bà Nguyễn Thị Bảy rằng “con đi đánh giặc rồi sẽ về”. Vậy nhưng chỉ bốn tháng sau gia đình đã nhận được giấy báo tử với dòng chữ ngắn ngủi: Hy sinh tại mặt trận phía nam, không rõ nơi an táng. Hơn nửa thế kỷ, gia đình bà Bảy giữ nguyên chiếc ghế gỗ khi xưa liệt sĩ Nghị hay ngồi ăn cơm, để coi đó như một món quà kỷ niệm nếu được “đón anh về”.
Mới đây, kết quả bước đầu đã xuất hiện. Lực lượng thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm xác định thành công danh tính bốn liệt sĩ tại Bắc Ninh nhờ đối sánh ADN tại Ngân hàng Gene của Viện Pháp y quốc gia. Những cái tên Nguyễn Văn Nẩy, Vũ Xuân Đại, Nguyễn Văn Thắng, Lương Bá Nho đã được gọi đúng, mang lại niềm vui cho thân nhân ở Gia Bình, Ninh Xá, Tiền Phong.
Hiện nay tất cả liệt sĩ chưa rõ danh tính được an táng tại Bắc Ninh đã được lấy dữ liệu phục vụ xét nghiệm mẫu ADN. Dữ liệu được chuẩn hóa ngay từ hiện trường, tạo nền tảng vững chắc cho các bước giám định tiếp theo. Mỗi mẫu ADN thu thập hôm nay mang theo hy vọng khép lại những cuộc chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ, để một liệt sĩ được gọi đúng tên, một gia đình thôi phải ngóng đợi.
ĐẶNG GIANG