Sau 3 mùa giải, Better Choice Awards mùa thứ 4 bước vào một chặng mới với chủ đề "Innovation Beyond Borders - Đổi mới sáng tạo vượt qua mọi biên giới." VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Xuân Hà, Trưởng Ban tổ chức Better Choice Awards 2026 về vai trò của giải thưởng trong việc đưa tinh thần của Nghị quyết 57 vào đời sống doanh nghiệp và thị trường.
Phép thử để nhận diện 'đổi mới sáng tạo'
- Ông có thể chia sẻ thông điệp mà Ban tổ chức muốn gửi gắm qua chủ đề năm nay, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số?
Ông Phạm Xuân Hà: Chủ đề năm nay xuất phát từ một quan sát về thị trường, là những đổi mới có sức lan tỏa ngày càng ít chịu nằm yên trong một ranh giới cố định. Ban tổ chức nhìn thấy 3 loại biên giới đang được vượt qua cùng lúc.
Biên giới đầu tiên là biên giới địa lý. Thương hiệu Việt đang đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, trong khi tri thức và công nghệ toàn cầu cũng đi vào Việt Nam nhanh hơn trước rất nhiều.
Biên giới tiếp theo là ranh giới giữa các ngành, khi công nghệ đã đi sâu vào sản xuất, tài chính, y tế, giáo dục và quản trị đến mức khó tách bạch đâu là doanh nghiệp công nghệ, đâu là doanh nghiệp truyền thống.
Biên giới sau cùng nằm ngay ở hình thái sản phẩm. Kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo hay thiết bị đeo theo dõi sức khỏe đang tạo ra những nhóm hàng mà vài năm trước thị trường còn chưa có tên gọi.
Thông điệp chúng tôi muốn gửi đi là Việt Nam đã đứng ở một vị trí khác so với một thập kỷ trước. Chúng ta từng chủ yếu tiếp nhận công nghệ, còn hôm nay doanh nghiệp Việt đã có thể tham gia như một đối tác thực thụ trong chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo toàn cầu. Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, và yêu cầu đặt ra cho một giải thưởng cũng phải thay đổi theo tinh thần đó.
Một giải thưởng đổi mới sáng tạo hôm nay không thể chỉ đứng trong một ngành hàng để chấm điểm. Giải thưởng phải nhìn thấy được những giá trị đi xuyên qua nhiều lĩnh vực, vì vậy năm nay cơ cấu giải được mở rộng từ công nghệ tiêu dùng, ôtô và giải pháp số sang cả những doanh nghiệp kiến tạo năng lực dài hạn cho quốc gia. Vượt qua biên giới, theo cách chúng tôi hiểu, là dấu hiệu của một nền kinh tế đã đủ tự tin để thôi tự giới hạn mình trong vai trò một thị trường tiêu thụ.
- BCA nhấn mạnh việc tìm kiếm những sản phẩm, dịch vụ, giải pháp đã đưa đổi mới sáng tạo vào đời sống và tạo ra giá trị thực tế. Theo ông, thế nào là một đổi mới sáng tạo thực chất và có giá trị đối với người dùng Việt Nam?
Ông Phạm Xuân Hà: Theo tôi, một đổi mới sáng tạo thực chất phải vượt qua được ba phép thử. Phép thử đầu tiên là giải quyết một nhu cầu có thật của người Việt, trong điều kiện sống, mức thu nhập và thói quen sinh hoạt của người Việt.
Phép thử tiếp theo là sản phẩm đã đến tay người dùng ở quy mô đủ lớn và được sử dụng lặp lại hằng ngày, vì một tính năng chỉ tỏa sáng trong buổi ra mắt thì chưa thể gọi là đổi mới.
Phép thử sau cùng nằm ở năng lực vận hành bền bỉ, gồm dịch vụ, hậu mãi và cập nhật, để giá trị kéo dài suốt vòng đời sản phẩm chứ không dừng lại ở ngày mở bán.
Đó cũng là lý do giải thưởng mang chữ Better, tức tốt hơn, chứ không mang chữ Best. Trong toàn bộ hệ thống hạng mục của Better Choice Awards không có danh hiệu nào dùng chữ "nhất," bởi tốt nhất là một trạng thái khép lại, còn tốt hơn thì luôn chừa chỗ cho ngày mai. Một sản phẩm giúp đời sống của một gia đình Việt cụ thể tốt hơn hôm qua có giá trị hơn nhiều so với một bảng thông số dẫn đầu mà người dùng không cảm nhận được.
- Ông nhìn nhận vai trò của Better Choice Awards trong việc khích lệ doanh nghiệp đưa đổi mới sáng tạo từ phòng thí nghiệm, ý tưởng ra thị trường và đời sống như thế nào?
Ông Phạm Xuân Hà: Quãng đường từ phòng thí nghiệm ra thị trường là chặng tốn kém và nhiều rủi ro, cũng là nơi không ít sản phẩm đổi mới phải dừng lại. Khó khăn ở chặng này thường không nằm ở công nghệ mà nằm ở niềm tin, khi người dùng chưa biết đến sản phẩm và đối tác chưa có cơ sở để đặt cược vào một thương hiệu mới.
Better Choice Awards có thể đóng góp ở ba điểm. Điểm đầu tiên là tạo ra một tín hiệu xác nhận độc lập, do một hội đồng chuyên môn và cộng đồng người dùng cùng đưa ra, giúp những sản phẩm mới, đặc biệt của doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp khởi nghiệp, rút ngắn thời gian gây dựng lòng tin. Điểm thứ hai là không gian kết nối. Lễ trao giải đặt trong Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia, nơi doanh nghiệp được gặp cơ quan quản lý, nhà đầu tư, chuyên gia và báo chí trong cùng một thời điểm.
Điểm thứ ba ít được nhắc tới nhưng có ý nghĩa lâu dài, là việc công khai bộ tiêu chí đánh giá. Khi doanh nghiệp biết hội đồng và người dùng đang đo đổi mới bằng những thước đo nào, họ sẽ tự điều chỉnh cách đầu tư, hướng vào giá trị sử dụng thay vì cuộc đua thông số.
Nghị quyết 57 đặt doanh nghiệp và người dân ở vị trí trung tâm, là chủ thể của đổi mới sáng tạo. Phần việc của một giải thưởng là làm cho những doanh nghiệp đã đi hết quãng đường từ ý tưởng tới đời sống được xã hội nhìn thấy và ghi nhận. Khi những tấm gương ấy hiện diện đủ rõ, quãng đường đó sẽ bớt đơn độc hơn với những doanh nghiệp đi sau.
Một sản phẩm chưa hoàn hảo không phải lý do để đứng ngoài
- Năm nay BCA lần đầu có Nation Builders Awards, mở rộng từ việc tôn vinh sản phẩm, giải pháp sang ghi nhận những doanh nghiệp góp phần xây dựng năng lực dài hạn cho đất nước như công nghệ, R&D, hạ tầng, nhân lực và chuỗi cung ứng. Vì sao Ban tổ chức lựa chọn hạng mục này để vinh danh?
Sau 3 mùa giải, chúng tôi nhận ra các hạng mục sản phẩm mới chỉ trả lời được câu hỏi hôm nay người Việt nên dùng gì. Còn một câu hỏi lớn hơn chưa có lời đáp, là ai đang xây 'phần nền' để những sản phẩm của ngày mai có thể ra đời tại Việt Nam.
'Phần nền' ấy gồm hạ tầng số, năng lượng, công nghệ và công nghiệp chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, hoạt động nghiên cứu và phát triển, cùng chuỗi cung ứng có sự tham gia của doanh nghiệp Việt. Người tiêu dùng hiếm khi chạm trực tiếp vào những năng lực này, vì vậy chúng gần như vắng mặt trong các cuộc bình chọn sản phẩm. Thế nhưng chính những năng lực đó quyết định Việt Nam có thể tự làm chủ đến đâu trong chặng phát triển tiếp theo.
Nation Builders Awards được thiết kế với hai mạch. Mạch đầu tiên do hội đồng chuyên gia, với sự tham gia tư vấn của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, xét chọn dựa trên đóng góp cho quốc gia. Mạch còn lại dành cho người dân bình chọn những thương hiệu Việt mà họ tin dùng và tự hào. Thước đo của hạng mục này là tác động thật, bền vững và có sức lan tỏa, còn doanh thu chỉ là một dữ kiện tham chiếu.
Chúng tôi cũng ghi nhận những đối tác đầu tư nước ngoài chọn Việt Nam làm 'cứ điểm' lâu dài, chuyển giao công nghệ và kéo doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng của mình. Nation Builders Awards ra đời với cùng một tinh thần, là ghi nhận 'phần móng' mà nếu thiếu đi thì không sản phẩm đổi mới nào đứng vững được lâu.
- Từ góc độ Trưởng Ban tổ chức, ông kỳ vọng Better Choice Awards sẽ tạo ra tác động gì đối với cộng đồng doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam trong những năm tới, đặc biệt trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57?
Ông Phạm Xuân Hà: Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40%. Mục tiêu này chỉ đạt được khi đổi mới không còn là việc riêng của một nhóm nhỏ tập đoàn lớn, mà trở thành năng lực được hàng chục nghìn doanh nghiệp theo đuổi và được thị trường trả công xứng đáng.
Với cộng đồng doanh nghiệp, tôi mong giải thưởng giúp họ coi đổi mới sáng tạo là một năng lực có thể đo lường, có thể công bố và có thể được ghi nhận, chứ không phải khẩu hiệu trong báo cáo thường niên. Với hệ sinh thái, giá trị của một giải thưởng thường niên nằm ở tính liên tục. Qua từng mùa giải, bộ tiêu chí và dữ liệu đánh giá tích lũy lại sẽ phản ánh khá trung thực cách người Việt lựa chọn và đón nhận đổi mới.
Với người tiêu dùng, chúng tôi hướng tới thói quen lựa chọn dựa trên bằng chứng sử dụng thực tế thay vì chỉ dựa trên quảng cáo. Khi người mua biết đòi hỏi bằng chứng, doanh nghiệp sẽ buộc phải đầu tư vào giá trị thật, và đó là áp lực tích cực mà thị trường cần.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện./.
(Vietnam+)