Cảnh sát Anh ngày 27/9 thông báo bắt 5 người đàn ông cùng ba chiếc xe van màu trắng gần làng Whelford, cách căn cứ Fairford của không quân Mỹ chỉ vài trăm mét. Nhóm này bị cáo buộc vi phạm quy định về chất nổ và "nghi ngờ chuẩn bị hành động khủng bố".
Thông tin lập tức gây chấn động, trong bối cảnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran từng cảnh báo Anh sẽ trả giá nếu tiếp tục cho các máy bay ném bom B-1 của Mỹ cất cánh từ căn cứ Fairford để tham gia chiến dịch không kích nước này.
Các hãng tin lớn của Anh và truyền thông quốc tế nhanh chóng thông báo "một vụ tấn công khủng bố vừa được ngăn chặn thành công". Họ công bố hình ảnh ba chiếc xe van màu trắng đậu trên đường, bên trong là các thùng phi đen cỡ lớn chứa thứ mà cảnh sát lo ngại là vật liệu nổ.
Thông tin đó càng được củng cố sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết 5 người bị bắt vì "có ý đồ gây thiệt hại nghiêm trọng" và đã nằm trong diện điều tra của lực lượng an ninh Mỹ cũng như Anh.
Cảnh sát Anh đứng gác trên một con đường dẫn tới căn cứ RAF Fairford ngày 28/9. Ảnh: AP
Theo nguồn tin am hiểu vấn đề nói với WSJ, quân đội Mỹ tại châu Âu ngày 24/9 được thông báo về tin tình báo đáng tin cậy cho thấy khả năng xảy ra vụ tấn công bằng xe chứa thiết bị nổ tự chế nhằm vào căn cứ quân sự tại Anh.
Thế nhưng, 5 người này đã được thả sau khoảng 1,5 ngày bị tạm giữ, trong khi cảnh sát Anh có đủ thẩm quyền pháp lý để tạm giữ nghi phạm khủng bố tới 2 tuần.
Cảnh sát chống khủng bố Anh ngày 29/9 cho biết họ tìm thấy xăng trong các thùng phi, nhưng không thấy thiết bị nổ nào khi khám xét những chiếc xe trên.
Cảnh sát cũng khám xét một số địa điểm ở London và yêu cầu các nghi phạm tuân thủ điều kiện bảo lãnh nghiêm ngặt trong khi tiếp tục điều tra. Cư dân sinh sống gần khu vực đó đã được phép trở về nhà sau khi phải sơ tán đến các khách sạn địa phương.
Patrick Bury, chuyên gia về khủng bố tại Đại học Bath, cho rằng điều này không quá bất ngờ ở giai đoạn đầu của cuộc điều tra.
"Đây là một vụ phức tạp. Điều có thể nhận thấy là hiện chưa đủ bằng chứng để xếp vụ này là hành động khủng bố hay xác định những người đó có liên hệ với một quốc gia thù địch", Bury nói.
Vị trí căn cứ Fairford tại Anh. Đồ họa: Sky News
Ông cho rằng các nghi phạm có thể đã được thẩm vấn riêng và kỹ lưỡng, đồng thời cảnh sát có lẽ cho rằng lời khai của họ tạm thời là hợp lý.
Tuy nhiên, việc 5 nghi phạm được thả và nhiều tình tiết trong sự việc này gây bối rối. The Sun viết "có điều gì đó rất bất thường đang diễn ra".
Theo thông tin ban đầu, cảnh sát Anh đã được một nông dân thông báo về "ba phương tiện đáng ngờ" tại Whelford, ngôi làng nằm ngay phía đông của căn cứ, vào rạng sáng 27/9.
Trả lời BBC, bà cho biết khi đang trở về nhà, bà phát hiện con đường bị chặn cùng một "nhóm lớn những kẻ trùm đầu, bịt mặt". Bà tin rằng cuộc gọi báo cảnh sát của mình đã giúp "phá hỏng kế hoạch nào đó mà nhóm này đang ấp ủ".
Tuy nhiên, theo thông tin mà BBC mới cập nhật, một nghi phạm đã gọi cảnh sát gần một tiếng trước cuộc gọi của nữ nông dân trên. Một đội rà phá bom mìn đã có mặt tại hiện trường không lâu sau đó và một vành đai phong tỏa rộng 400 m đã được thiết lập.
Laurence Taylor, người đứng đầu lực lượng chống khủng bố, nói với các phóng viên ngày 29/9 rằng họ hành động dựa trên "nhiều nguồn thông tin khác nhau".
Cả 5 người đàn ông bị bắt đều là công dân Anh từ 23 đến 25 tuổi. 4 người sống tại Westminster và 1 người ở Camden.
"Tôi hiểu tại sao việc thả 5 người lại gây bất ngờ, nhưng tôi muốn nhấn mạnh lại rằng đây là một quyết định điều tra dựa trên kinh nghiệm và chiến lược", ông Taylor nói.
Nhóm 5 nghi phạm bị cảnh sát Anh bắt vào rạng sáng 27/9. Ảnh: Telegraph
Một số người dân địa phương cho rằng những người này có thể đến khu vực để trộm nhiên liệu từ các trang trại gần đó. Điều này có thể giải thích sự xuất hiện của những thùng phi đen, lượng nhiên liệu được tìm thấy trong xe và việc cảnh sát nghi ngờ có vật liệu giống chất nổ.
Tuy nhiên, giới chức an ninh cho rằng việc họ chọn địa điểm tập kết ngay gần một căn cứ quân sự lớn, đúng lúc lực lượng an ninh đang được đặt trong tình trạng cảnh giác cao độ, là sự trùng hợp khó tin.
Một giả thuyết khác là những người này có thể chỉ là những con tốt trong một âm mưu lớn hơn và đây mới chỉ là "giai đoạn đầu" hoặc "cuộc tập dượt" cho một vụ tấn công trong tương lai. Giới chức Anh ban đầu cho biết đang điều tra khả năng Iran đứng sau vụ việc, cáo buộc mà Tehran phủ nhận.
Chính phủ Anh từng mất nhiều tháng để tuyên bố rằng hàng loạt sự việc mang tính bài Do Thái tại Anh vào năm ngoái, bao gồm một số vụ phóng hỏa quy mô nhỏ, đều liên quan đến Iran.
Tổng thống Trump cho biết ông cảm thấy bất ngờ trước việc 5 nghi phạm được tại ngoại, nói thêm rằng họ sẽ không được thả nếu bị bắt ở Mỹ. Trong khi đó, Ngoại trưởng Marco Rubio nói với Fox News vào tối 28/9 rằng các quan chức Mỹ vẫn cho rằng sự việc cuối tuần qua rất nghiêm trọng và "rõ ràng có yếu tố nước ngoài", dù không đưa ra bằng chứng nào.
Hai chiếc xe của nhóm nghi phạm. Ảnh: Telegraph
Phía Anh nhấn mạnh rằng việc thả các nghi phạm không có nghĩa là cuộc điều tra đã khép lại. Ông Taylor cho biết các điều tra viên vẫn đang xem xét mọi khía cạnh, bao gồm cả khả năng liên quan tới một quốc gia khác.
Tuyên bố đó không làm sáng tỏ những bí ẩn liên quan đến sự việc. Một số chính trị gia Anh kêu gọi giới chức nước này làm rõ họ biết thông tin gì và vào thời điểm nào, cũng như liệu phía Mỹ có cách nhìn khác về sự việc hay không.
"Rõ ràng có sự khác biệt lớn giữa những gì Tổng thống Trump tuyên bố và những gì chúng ta nghe được từ cảnh sát địa phương", Roz Savage, nghị sĩ đại diện cho khu vực đặt căn cứ quân sự Fairford, nói.
Thanh Tâm (Theo WSJ, BBC, AFP)