Bí mật lăng mộ Tần Thủy Hoàng: Phát hiện bất ngờ từ dấu vân tay cổ

Đội quân đất nung canh gác lăng mộ Tần Thủy Hoàng

Suốt hàng nghìn năm qua, một đội quân bí ẩn vẫn lặng lẽ đứng gác trong bóng tối bất động và nghiêm trang như chưa bao giờ rời bỏ nhiệm vụ được giao.

Đó là đội quân đất nung được chế tác cách đây khoảng 2.200 năm tại Trung Quốc nhằm bảo vệ lăng mộ Tần Thủy Hoàng - vị Hoàng đế đầu tiên thống nhất đất nước.

Những bức tượng thể hiện trình độ chế tác tinh xảo đáng kinh ngạc. Thoạt nhìn, hàng nghìn chiến binh dường như có diện mạo giống nhau. Nhưng khi quan sát kỹ, người ta có thể nhận ra sự khác biệt phong phú về khuôn mặt, kiểu tóc và áo giáp của từng bức tượng. 

Trong nhiều năm, các nhà khảo cổ học cho rằng đội quân đồ sộ này được tạo nên hoàn toàn bởi những người đàn ông trưởng thành.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy giả định đó có thể chưa chính xác. Đó là nghiên cứu vừa được công bố vào hồi giữa tháng 10 vừa qua.

Trong quá trình chế tác, những người thợ đã vô tình để lại dấu vân tay trên lớp đất sét còn ướt. Chính những dấu tích tưởng chừng nhỏ bé ấy đang hé lộ khả năng đàn ông, phụ nữ và cả trẻ em đều tham gia vào công trình đồ sộ này.

“Những phát hiện này thách thức giả định tồn tại lâu nay rằng việc chế tác đội quân đất nung chỉ dựa vào sức lao động của nam giới trưởng thành”, nhóm nghiên cứu do nhà khảo cổ học Xiaoxi Li thuộc Bảo tàng Di tích Lăng mộ Tần Thủy Hoàng dẫn đầu nhận định.

Theo các chuyên gia, đây là bằng chứng sinh học định lượng đầu tiên cho thấy lực lượng lao động tham gia chế tác đội quân đất nung có thể bao gồm nhiều nhóm đối tượng khác nhau, trong đó có phụ nữ và trẻ em.

Dấu vân tay hé lộ danh tính những người thợ cổ đại

Đội quân đất nung được phát hiện lần đầu vào năm 1974 sau hơn 2.000 năm bị chôn vùi trong bóng tối.

Khi đào giếng tại một khu vực cách địa điểm lăng mộ hoàng đế khoảng 1,5km, những người nông dân ở Tây An tình cờ tìm thấy các mảnh tượng chiến binh bằng đất sét có kích thước tương đương người thật.

Phát hiện ban đầu ấy đã mở ra cánh cửa dẫn tới một đội quân khổng lồ nằm sâu dưới lòng đất. Quy mô thực sự của công trình phải mất nhiều năm khai quật mới dần được hé lộ.

Theo những thống kê hiện có, đội quân đất nung gồm khoảng 8.000 tượng chiến binh kích thước người thật, 130 cỗ xe ngựa với 520 con ngựa và khoảng 150 tượng ngựa dành cho lực lượng kỵ binh.

Tuy nhiên, phần lớn quần thể lăng mộ rộng lớn của Tần Thủy Hoàng vẫn chưa được khai quật, khiến giới nghiên cứu chưa thể xác định đầy đủ những gì còn nằm bên dưới.

Trong khi quy mô và kỹ thuật chế tác đội quân đất nung đã được nghiên cứu tương đối nhiều, danh tính của những người trực tiếp tạo nên công trình này vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải thỏa đáng.

Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung tìm hiểu đội quân được chế tác bằng cách nào, thay vì xác định những ai đã thực hiện công việc đó.

Giả thuyết cho rằng lực lượng chế tác chủ yếu là nam giới vì thế gần như không được quan tâm dù nguồn gốc của nhận định này chưa thực sự rõ ràng.

Trong khi đó, các ghi chép lịch sử cho thấy phụ nữ và trẻ em cũng từng làm việc tại những xưởng thủ công dưới thời nhà Tần.

Theo nhà khảo cổ Xiaoxi Li và các cộng sự, sự tham gia của lực lượng lao động đa dạng đã được ghi nhận khá rõ trong lĩnh vực sản xuất đồ sơn mài. Những dấu vết trên đất sét có thể giúp giải đáp phần nào câu hỏi đó.

Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích 36 bức tượng chiến binh trong cùng một hố khai quật.

Khảo sát ban đầu ghi nhận 91 dấu vân tay. Sau đó, 12 dấu bị loại khỏi nghiên cứu và 79 dấu vân tay được đưa vào phân tích đầy đủ.

Những dấu tích này xuất hiện trên nhiều bộ phận của tượng, từ đầu, cánh tay, bàn tay, cổ áo đến áo giáp, thậm chí cả bàn chân. Phần lớn được cho là hình thành một cách tự nhiên trong quá trình chế tác.

Nhóm nghiên cứu giải thích, dấu vân tay in trực tiếp lên bề mặt đất sét khi người thợ nặn, tạo hình và ghép các bộ phận của tượng. Những dấu vết thường xuất hiện ở đầu và cánh tay, nơi nghệ nhân phải cầm, giữ các chi tiết trong lúc lắp ráp và làm nhẵn bề mặt.

Thoạt nhìn, một dấu vân tay dường như không thể tiết lộ nhiều thông tin về người để lại nó, ngoài việc đó là dấu tích của một cá nhân.

Tuy nhiên, các nhà chuyên gia có thể khai thác những đặc điểm rất nhỏ trên dấu vân tay để tìm hiểu thêm về tuổi và giới tính của người đó.

Theo nhóm nghiên cứu, khi con người lớn lên, khoảng cách giữa các đường vân tay có xu hướng tăng. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa bé trai và bé gái không đáng kể.

Theo mô hình phân tích, chỉ khoảng 45% dấu vân tay có khả năng thuộc về nam giới trưởng thành. Khoảng 32,7% được cho là của phụ nữ trưởng thành, trong khi 22,3% còn lại có thể thuộc về trẻ em dưới 15 tuổi. Như vậy, trẻ em có thể đã tham gia chế tác đội quân đất nung

Khả năng trẻ em tham gia vào quá trình chế tác không hẳn là điều bất thường trong bối cảnh xã hội thời nhà Tần.

Từ những tư liệu đó, nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng các học việc trẻ tuổi có thể được giao những công việc tương đối đơn giản, chẳng hạn gắn các chi tiết trang trí lên áo giáp của tượng chiến binh. Những công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao hơn có thể do các nghệ nhân giàu kinh nghiệm đảm nhiệm.

“Bằng chứng sinh học này củng cố đáng kể nhiều ghi chép lịch sử, qua đó giúp tái hiện sinh động hoạt động tại các xưởng thủ công dưới thời nhà Tần.

Tại đây, nam giới và phụ nữ cùng làm việc, còn các nghệ nhân trưởng thành làm việc bên cạnh những người trẻ tuổi”, nhóm nghiên cứu nhận định.

Đội quân đất nung là một phần của quần thể lăng mộ Hoàng gia cổ đại lớn nhất thế giới, lăng mộ Tần Thủy Hoàng.

Khoảng 8000 bức tượng với kích cỡ bằng người thật đã được phát hiện. 

Đây là điểm khảo cổ lớn nhất Trung Quốc hiện nay.

Hiện nơi này là một địa điểm du lịch nổi tiếng thế giới và luôn thu hút một lượng lớn du khách.