Bỏ cộng điểm IELTS nhằm giảm "quyền lực mềm" của chứng chỉ quốc tế

Đề xuất sửa đổi quy định tuyển sinh đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nhận được sự quan tâm, bởi kế hoạch này hướng tới việc thu gọn phương thức xét tuyển từ năm 2028. Trao đổi với Dân Trí, TS Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam, nhận định đây là điều chỉnh cần thiết. Theo bà, mục tiêu chính là hạn chế tình trạng phương thức tuyển sinh phát triển quá nhiều, góp phần giảm lạm phát điểm số và đưa tuyển sinh trở lại bản chất đánh giá năng lực. Trong giai đoạn trước, việc các trường chia nhỏ chỉ tiêu cho nhiều phương thức đã tạo nên một ma trận xét tuyển phức tạp, khiến học sinh khó theo dõi và lựa chọn chiến lược phù hợp. Không chỉ chịu áp lực tâm lý, thí sinh còn đối mặt chi phí cơ hội đáng kể khi phải phân bổ thời gian, tiền bạc cho nhiều kỳ thi, chứng chỉ và loại hồ sơ khác nhau. TS Hoàng Phương cho rằng việc rút gọn phương thức vào năm 2028 sẽ buộc hệ thống minh bạch hơn, giúp học sinh tập trung vào quá trình học tập thiết thực. Khi số lượng phương thức giảm, tình trạng một thí sinh cùng lúc trúng tuyển bằng nhiều con đường vào một ngành cũng có thể được hạn chế đáng kể. Điều này giúp các trường giảm khó khăn trong quá trình lọc ảo, đồng thời quản trị chỉ tiêu chính xác hơn trong bối cảnh nhu cầu đăng ký ngày càng đa dạng. Nếu mỗi ngành hoặc chương trình chỉ sử dụng một phương thức vào năm 2028, trường đại học sẽ phải xây dựng công cụ đánh giá đủ tin cậy, phân hóa và bao quát. Theo phân tích của TS Hoàng Phương, một phương thức tuyển sinh thống nhất còn làm giảm việc chia thí sinh thành quá nhiều nhóm với những cánh cửa xét tuyển khác nhau. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo ra sự minh bạch lớn hơn, giúp thí sinh hiểu rõ tiêu chí cạnh tranh và hạn chế cảm giác phải chạy đua trên nhiều mặt trận. Tuy nhiên, trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học cũng tăng lên, vì công cụ đánh giá phải lựa chọn đúng người phù hợp với từng ngành đào tạo. Một nội dung đáng chú ý trong đề xuất là việc điều chỉnh cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS, cùng SAT và các giải thưởng phụ, khi xét tuyển đại học. TS Hoàng Phương cho rằng việc một số trường tự cộng điểm cho những thành tích này thời gian qua đã tạo bất bình đẳng, nhất là với học sinh thiếu điều kiện tiếp cận trung tâm luyện thi đắt đỏ. Những thí sinh ở khu vực hạn chế về dịch vụ giáo dục vì thế có thể chịu bất lợi, dù năng lực học tập và tiềm năng phát triển không nhất thiết thấp hơn. Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến chuyển chứng chỉ ngoại ngữ, trong đó có IELTS, thành điểm thành phần quy đổi hoặc điều kiện xét tuyển thay vì cộng điểm trực tiếp. Cách làm này được cho là sẽ hạn chế tình trạng điểm xét tuyển vượt quá thang điểm chuẩn, vốn khiến mặt bằng cạnh tranh giữa các nhóm thí sinh trở nên khó so sánh. Theo TS Hoàng Phương, chứng chỉ quốc tế nên trở về đúng chức năng đo năng lực ngôn ngữ hoặc tư duy chuẩn hóa, thay vì trở thành lợi thế giúp bỏ qua những môn học cốt lõi. Từ góc nhìn gia đình, chuyên gia khuyến nghị phụ huynh không nên buộc học sinh chạy theo quá nhiều chứng chỉ, giải thưởng phụ hoặc chứng nhận ngoại khóa chất lượng thấp chỉ để tìm điểm cộng. Thời gian và nguồn lực tài chính tiết kiệm được từ việc luyện thi tràn lan có thể chuyển sang rèn tư duy sâu, củng cố kiến thức vững chắc ở những môn học thế mạnh. Định hướng này cũng giúp học sinh giảm áp lực thành tích ngắn hạn, tập trung hơn vào năng lực thực chất cần thiết cho quá trình học đại học. TS Lê Anh Đức, Trưởng Phòng Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhấn mạnh điều chỉnh của Bộ Giáo dục và Đào tạo không nhằm phủ nhận vai trò của IELTS. Theo ông, chứng chỉ này vẫn có thể được quy đổi để thay thế môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, đồng thời là điều kiện cần tại nhiều chương trình đào tạo bằng tiếng Anh. Đại học Kinh tế Quốc dân vẫn xem IELTS là lợi thế trong tuyển sinh, dự kiến công bố phương hướng tuyển sinh năm 2027 vào tháng 12 để phù hợp quy chế mới.