Bộ đề xuất công khai giá thiết bị y tế, doanh nghiệp lo 'lộ bí mật'

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Bộ Y tế đề xuất công khai giá nhập khẩu và giá bán thiết bị y tế tại thị trường Việt Nam, song phía doanh nghiệp lo ngại 'lộ bí mật kinh doanh'.

Bộ Y tế đang chủ trì xây dựng dự án luật sửa đổi, bổ sung một số luật, trong đó có luật Khám bệnh, chữa bệnh. Nội dung đáng chú ý là các đề xuất liên quan đến quản lý giá, chất lượng thiết bị y tế.

Bộ đề xuất công khai, doanh nghiệp lo "lộ bí mật"

Cơ quan soạn thảo đề xuất thiết bị y tế sẽ được quản lý dựa trên toàn bộ vòng đời sản phẩm và chuỗi cung ứng; gồm sản xuất, nhập khẩu, lưu hành, kinh doanh, quản lý, sử dụng và thanh lý, hủy bỏ.

Đặc biệt, tổ chức, cá nhân kinh doanh thiết bị y tế trong phạm vi kinh doanh phải chịu trách nhiệm về bảo đảm an toàn, chất lượng đối với thiết bị y tế.

Cùng đó là có trách nhiệm công khai trên cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế các thông tin về: mã định danh của từng thiết bị y tế; cơ sở phân phối, kinh doanh thiết bị y tế của mình; giá nhập khẩu và giá bán thiết bị y tế trên thị trường Việt Nam; thông tin chi tiết về sản phẩm, mục đích và hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt.

Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ ban hành danh mục thiết bị y tế và lộ trình thực hiện quy định trên.

Về phía cơ quan quản lý, dự thảo giao trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu về thiết bị y tế, bảo đảm thống nhất, liên thông, dùng chung và chia sẻ. Bao gồm các thông tin: giá thiết bị y tế trong nước; định danh, truy xuất nguồn gốc; thông tin của tổ chức, cá nhân kinh doanh thiết bị y tế…

Đề xuất của Bộ Y tế được kỳ vọng sẽ tăng sự minh bạch trong công tác mua sắm, quản lý thiết bị y tế. Song, cũng còn một số băn khoăn.

Tại cuộc họp thẩm định chiều qua 14.9, đại diện Hội Thiết bị y tế Việt Nam đề nghị cần có lộ trình phù hợp khi áp dụng quy định mới, bởi có nhiều công việc cần triển khai, chẳng hạn như dữ liệu về giá.

Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) thì đề nghị bỏ yêu cầu công khai giá nhập khẩu đối với thiết bị y tế, vì giá vốn nhập khẩu là bí mật thương mại của doanh nghiệp.

Một số ý kiến lưu ý cần làm rõ nội hàm, lộ trình triển khai quản lý thiết bị y tế theo toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Thị trường tỉ đô nhưng 90% phải nhập khẩu

Bộ Y tế dẫn thống kê năm 2021, quy mô thị trường thiết bị y tế Việt Nam đạt khoảng 1,522 tỉ USD và dự báo tăng lên 2,86 tỉ USD vào năm 2028.

Tuy nhiên, hiện có hơn 90% thiết bị y tế sử dụng tại các cơ sở y tế, đặc biệt là thiết bị công nghệ cao, phải nhập khẩu. Tỷ lệ thiết bị y tế sản xuất trong nước chỉ chiếm 14,5% số mặt hàng và 10,1% giá trị trúng thầu (giai đoạn 2020 - 2023).

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác quản lý thiết bị y tế còn bộc lộ một số bất cập. Điển hình là chưa hình thành cơ sở dữ liệu giá tham chiếu độc lập, đầy đủ để có thể đối chiếu với dữ liệu nhập khẩu, mua sắm.

Cơ chế kê khai, niêm yết giá hiện nay đã tăng sự minh bạch nhưng chưa tự giải quyết được trường hợp giá tăng qua nhiều khâu. Có trường hợp sản phẩm đi qua nhiều pháp nhân mua - bán nhưng không bổ sung dịch vụ tương xứng, làm khó truy xuất và có thể làm tăng giá đến cơ sở y tế.

Quan sát qua nhiều vụ án về y tế bị phanh phui thời gian qua cũng cho thấy, thủ đoạn phạm tội thường gặp là nâng khống giá thiết bị.

Như vụ án tại Công ty cổ phần đầu tư y tế Việt Mỹ mới đây, Bùi Chân Phương, cựu Chủ tịch HĐQT công ty này, thành lập 3 doanh nghiệp tại Việt Nam, 5 doanh nghiệp tại Singapore và 3 doanh nghiệp tại Hồng Kông (Trung Quốc).

Nhóm bị can mua đi, bán lại, nâng giá thiết bị y tế và thuốc tân dược trước khi nhập khẩu về Việt Nam; rồi bán cho các đơn vị, cơ sở y tế với giá rất cao.

Hành vi này giúp doanh nghiệp thu lợi bất chính, gây thất thu ngân sách và ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh.

Nhiều quan chức là lãnh đạo Bộ Y tế và địa phương đã bị khởi tố về hành vi nhận hối lộ.

Đề xuất công khai giá nhập khẩu và giá bán thiết bị y tế của Bộ Y tế hướng tới lấp khoảng trống minh bạch trong một thị trường có quy mô khoảng 1,522 tỉ USD năm 2021 và được dự báo đạt 2,86 tỉ USD vào năm 2028. Theo dự thảo sửa đổi luật Khám bệnh, chữa bệnh, việc quản lý sẽ bao quát toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ sản xuất, nhập khẩu, lưu hành, kinh doanh đến sử dụng, thanh lý và hủy bỏ. Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải công khai trên cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế mã định danh, cơ sở phân phối, giá nhập khẩu, giá bán cùng thông tin chi tiết và hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt. Cơ sở dữ liệu này được thiết kế theo hướng thống nhất, liên thông và dùng chung, qua đó hỗ trợ định danh, truy xuất nguồn gốc và đối chiếu giá trong hoạt động mua sắm. Sức ép cải cách xuất phát từ thực tế hơn 90% thiết bị y tế tại các cơ sở y tế, đặc biệt là thiết bị công nghệ cao, phải nhập khẩu. Giai đoạn 2020 đến 2023, sản phẩm trong nước chỉ chiếm 14,5% số mặt hàng và 10,1% giá trị trúng thầu, trong khi Việt Nam chưa có cơ sở dữ liệu giá tham chiếu độc lập, đầy đủ. Cơ chế kê khai, niêm yết hiện hành cũng chưa ngăn được tình trạng sản phẩm đi qua nhiều pháp nhân mua bán nhưng không bổ sung dịch vụ tương xứng, gây khó truy xuất và có thể đẩy giá đến cơ sở y tế lên cao. Tranh luận lớn nhất nằm ở ranh giới giữa yêu cầu minh bạch và quyền bảo vệ bí mật thương mại. EuroCham đề nghị bỏ quy định công khai giá nhập khẩu vì đây là giá vốn của doanh nghiệp, còn Hội Thiết bị y tế Việt Nam lưu ý khối lượng dữ liệu cần xử lý đòi hỏi một lộ trình phù hợp. Vì vậy, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào danh mục và tiến độ do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành, cũng như cách cơ quan quản lý xác định rõ phạm vi dữ liệu phải công khai để vừa tạo chuẩn tham chiếu giá, vừa hạn chế tác động không cần thiết đến hoạt động kinh doanh hợp pháp.