Chấm dứt tình trạng học dễ vẫn đạt xuất sắc
Tại hội nghị giáo dục ĐH vừa qua, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã thẳng thắn đặt câu hỏi về tính thực chất của các tấm bằng tốt nghiệp loại xuất sắc hiện nay.
Bộ trưởng yêu cầu các cơ sở đào tạo phải tạm dừng chạy theo quy mô và phải đo lường được thời gian tự học của sinh viên. Trong kỉ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), người học nếu chỉ “học nhẹ, học nông” sẽ lập tức bị đào thải khỏi thị trường lao động.
Bộ trưởng khẳng định, hệ thống giáo dục ĐH không thể tiếp tục chạy theo số lượng mà phải chuyển đổi mạnh mẽ sang chất lượng. Các trường cần tiến tới làm chủ và dẫn dắt công nghệ, tích hợp AI vào chương trình giảng dạy, đồng thời kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp.
Người đứng đầu ngành giáo dục lưu ý các trường không nên chỉ chạy đua theo thứ hạng bề nổi hay chú trọng vào các chỉ số công bố khoa học. Bộ trưởng khuyến cáo các trường cần tạm dừng việc ồ ạt tăng quy mô, thậm chí phải giảm quy mô để tập trung nâng cao chất lượng đào tạo gắn với nghiên cứu thực tiễn.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu lên mối trăn trở lớn về tính thực chất của chất lượng đào tạo và sự nỗ lực của người học.
“Tôi nói rất thật, hiện nay ở nhiều trường ĐH, kể cả những trường lớn, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc rất nhiều. Nếu học dễ đến mức đạt xuất sắc nhiều như vậy, liệu sinh viên có phải nỗ lực hay không?
Nếu chuẩn đầu ra của một trường top đầu không cao hơn các trường khác, trong khi sinh viên đạt loại xuất sắc với tỉ lệ cao, thì có thể người học không cần phải nỗ lực quá nhiều”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.
Theo chỉ đạo của Bộ trưởng, các trường ĐH thời gian tới phải thống kê và đo lường được tham số sinh viên dành bao nhiêu thời gian một tuần cho việc tự học và nghiên cứu. Nếu nhà trường không kiểm soát được thời gian tự học và không buộc sinh viên phải nỗ lực 100-110%, cơ sở đào tạo sẽ không bao giờ có được chất lượng thực chất.
Bộ trưởng nhấn mạnh: “Máy móc thì học sâu, vậy con người không thể chỉ học nông. Người học phải vất vả, phải học nặng, học sâu, nếu chỉ học nhẹ thì làm sao cạnh tranh và làm chủ được AI?”, ông Sơn đặt vấn đề.
Do đó, ông yêu cầu các trường ĐH phải siết chặt khâu kiểm tra đánh giá từ các bài thi môn học đến việc xếp loại tốt nghiệp, bảo đảm tính thách thức, công bằng và không được dễ dãi.
Bộ trưởng cũng đề nghị trong năm nay, các trường khẩn trương hoàn thiện chiến lược phát triển để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Bộ GD&ĐT cam kết sẽ tiếp thu, rà soát và sẵn sàng chỉnh sửa ngay các nghị định, chính sách nếu thực tiễn đòi hỏi.
Bóc trần tình trạng tiến sĩ ảo
Song song với việc siết chặt chuyên môn, toàn bộ hệ thống giáo dục ĐH sẽ chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn yêu cầu hệ thống dữ liệu phải đáp ứng tiêu chí đúng, đủ, sạch, “sống” (dữ liệu được cập nhật liên tục) để giám sát toàn bộ quá trình đào tạo thay vì chỉ kiểm tra chuẩn đầu ra sau 4-5 năm.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân đã chỉ rõ thực trạng nhiều cơ sở giáo dục lợi dụng danh sách giảng viên trên giấy tờ để xin tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Thứ trưởng cho biết, Bộ sẽ triển khai đồng bộ cơ sở dữ liệu quốc gia và truy vết thông qua hệ thống bảo hiểm, ngành thuế để xử lí triệt để tình trạng này.
Thứ trưởng Lê Quân thẳng thắn nêu rõ, nhiều trường nộp danh sách giảng viên có bằng thạc sĩ, tiến sĩ để xin tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Nhưng khi kiểm tra mã số thuế thu nhập cá nhân trong cả năm không thấy phát sinh thu nhập từ trường, nghĩa là người đó không tham gia giảng dạy. Bộ GD&ĐT sẽ sớm thí điểm kiểm tra chéo tại một số ngành và trường nóng.
Đối với người học, mỗi sinh viên khi nhập học sẽ có một mã ID duy nhất gắn với mã văn bằng số và mã học tập suốt đời để theo dõi từ khi vào trường đến lúc đi làm. Bộ GD&ĐT sẽ không chỉ nhìn vào báo cáo việc làm do các trường tự thống kê, mà sẽ đánh giá qua việc sinh viên ra trường 2-3 năm có thu nhập hay không và mức đóng thuế thực tế.
Thứ trưởng Lê Quân khẳng định, không có thu nhập là không có việc làm. Dữ liệu này sẽ được đối soát và công bố công khai, buộc các trường phải đào tạo gắn chặt với chất lượng thực tế. Dựa trên nguồn dữ liệu này, hệ thống sẽ tự động khoanh vùng để cơ quan quản lí quyết định thanh tra đột xuất hoặc đưa cơ sở giáo dục vào diện kiểm định bắt buộc.
Thứ trưởng Lê Quân thẳng thắn nêu rõ, nhiều trường nộp danh sách giảng viên có bằng thạc sĩ, tiến sĩ để xin tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Nhưng khi kiểm tra mã số thuế thu nhập cá nhân trong cả năm không thấy phát sinh thu nhập từ trường, nghĩa là người đó không tham gia giảng dạy.
Về nhiệm vụ này, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GD&ĐT) cho biết, Bộ đang xây dựng hệ thống theo dõi người tốt nghiệp, kết nối doanh nghiệp và cựu sinh viên.
Cơ quan quản lí sẽ sử dụng dữ liệu về việc làm đúng chuyên môn, thu nhập, bảo hiểm và thuế để đánh giá tác động đào tạo, từ đó điều tiết nguồn lực và phân bổ chỉ tiêu minh bạch.
Theo quy định hiện hành, đội ngũ giảng viên là một trong những yếu tố quan trọng khi xác định số lượng tuyển sinh. Bộ GD&ĐT quy định giảng viên được tính trong xác định số lượng tuyển sinh phải là người giảng dạy tại cơ sở đào tạo, đáp ứng chuẩn trình độ, trực tiếp tham gia giảng dạy, hướng dẫn người học theo chế độ làm việc toàn thời gian và được kê khai trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục ĐH.
Quy định cũng đặt ra hệ số quy đổi khác nhau theo trình độ, chức danh. Vì vậy số lượng và chất lượng đội ngũ giảng viên có ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định năng lực đào tạo và quy mô tuyển sinh của mỗi trường ĐH.