Đất trồng rau bỗng thành lòng sông
Sau những ngày mưa lớn giữa tháng 9, phần đất phía sau nhà ông Trần Quốc Tuấn (ngụ xóm Cẩm Sơn 1, xã Nhân Hòa, Nghệ An) bị nước lũ cuốn xuống sông Lam. Căn nhà xây làm khu chăn nuôi của gia đình cũng bị mất chân, đổ sập.
Khu chăn nuôi của gia đình ông Tuấn bị đổ sập do sạt lở bờ sông
ẢNH: KHÁNH HOAN
Chỉ tay về phía điểm hợp lưu giữa sông Con và sông Lam, ông Tuấn cho rằng, năm nay dòng nước từ thượng nguồn sông Con đổ về lớn, khi hòa vào sông Lam đã tạo dòng chảy mạnh, trực tiếp xói vào khu vực bờ sông này.
"Năm ngoái, lũ lớn hơn nhưng mức độ sạt lở lại ít hơn năm nay. Năm nay, dòng nước xói mạnh nên đất phía sau nhà bị cuốn sập xuống sông nhiều hơn", ông Tuấn nói.
Gia đình ông Tuấn đến đây sinh sống từ năm 1994. Theo ông, thời điểm đó, bờ sông còn cách vị trí sạt lở hiện nay khoảng 25 m. Hằng năm, mỗi khi có lũ, bờ sông lại bị sạt một phần. Gia đình từng trồng tre và nhiều loại cây lớn để giữ đất nhưng đều không chống chọi được với dòng nước. Hiện vết sạt tiếp tục có dấu hiệu mở rộng. Khoảng cách từ mép sạt lở đến nhà ở của gia đình ông Tuấn ngày càng thu hẹp, khiến gia đình lo lắng nếu xuất hiện thêm một đợt lũ lớn.
Sát nhà ông Tuấn, công trình phụ phía sau nhà chị Võ Thị Phong cũng bị sạt nặng, một phần móng bị xói và có nguy cơ đổ sập. "Cứ mưa lũ là ban đêm chúng tôi không ngủ được vì sợ sạt lở. Đi làm ăn xa cũng phải về nhà xem tình hình thế nào", chị Phong kể.
Phần đất phía sau nhà trước đây được gia đình chị Phong sử dụng để trồng rau, cây ăn quả và chăn nuôi. Nhưng qua nhiều năm, dòng sông liên tục lấn vào, biến khu đất này thành lòng sông. Gia đình nuôi một con bò, mỗi khi có mưa lớn lại phải đưa đi gửi vì lo đất sạt, nước cuốn trôi.
Công trình phụ của gia đình chị Phong bị xói lở phần móng
ẢNH: KHÁNH HOAN
Theo người dân, khu vực này hiện có 46 hộ đang sống trong vùng bị ảnh hưởng bởi sạt lở. Nhiều gia đình đã mất phần lớn diện tích đất phía sau nhà.
"Chúng tôi từng nghĩ đến việc di dời vì sợ nguy hiểm, nhưng không có khả năng tự mua đất, xây nhà. Chúng tôi mong Nhà nước sớm đầu tư xây dựng bờ kè để giữ đất, bảo vệ nhà cửa", một người dân nói.
Ông Trần Quốc Tuấn, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Cẩm Sơn cũ, cho biết việc xây dựng kè chống sạt lở từng được địa phương kiến nghị nhiều lần. Cơ quan chức năng của huyện cũ cũng đã về khảo sát, lập phương án nhưng đến nay chưa triển khai.
Sông đã tiến sát nhà
Cách xã Nhân Hòa khoảng 10 km về phía thượng nguồn sông Lam, tại thôn Quyết Thành (xã Con Cuông), tình trạng sạt lở cũng diễn biến nghiêm trọng. Theo ghi nhận của phóng viên, dù thời điểm khảo sát trời nắng, những ngày trước đó không có mưa lớn, mực nước sông Lam đang thấp, nhưng phần bãi bồi phía sau nhà dân vẫn tiếp tục sạt lở.
Người dân cho biết năm 2025 từng xảy ra lũ lớn nhưng mức độ sạt lở nhẹ hơn. Trong đợt mưa lũ đầu mùa vừa qua, dù lũ không lớn, dòng sông đã "gặm" sâu vào đất khoảng 7 - 8 m. Nhiều căn nhà hiện chỉ còn cách mép sông 2 - 3 m.
"Chúng tôi đến đây sinh sống gần 30 năm. Trước kia sông còn ở xa, nhưng nay đã tiến sát nhà. Mỗi khi mưa lũ, chúng tôi rất lo nước cuốn sập nhà", bà Nguyễn Thị Bình (thôn Quyết Thành) phản ánh.
Sạt lở tiến sát nhà dân ở xóm Quyết Thành, xã Con Cuông
ẢNH: KHÁNH HOAN
Không chỉ đe dọa nhà dân, tại những khu vực không có nhà ở, dòng sông cũng đang ăn sâu vào bờ, có vị trí đã tiến gần sát vào tuyến QL7. Tại xóm Chi Khê, nhiều hộ dân cũng đang sống trong cảnh bất an. Khu đất phía sau nhà bà Lê Thị Tình mỗi năm bị sông Lam khoét vào vài mét. Gia đình bà từng xây tường bê tông và đóng cọc sâu khoảng 5 m để chống sạt nhưng không thể ngăn dòng nước.
"Đợt lũ vừa rồi, ban đêm chúng tôi nghe một tiếng động rất lớn. Sáng ra kiểm tra thì cả đoạn tường bê tông dài đã gãy đổ, đất đai và hoa màu cũng bị nước cuốn trôi. Mỗi khi mưa xuống, nước lên là cả nhà lại thấp thỏm", bà Tình phản ánh.
Thông tin từ chính quyền địa phương cho hay, đoạn bờ sông Lam từ xóm Quyết Thành đến xóm Chi Khê dài hơn 1 km đang bị sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp đến 238 hộ dân. Không chỉ đất ở, nhiều diện tích đất sản xuất của người dân cũng đã bị cuốn trôi.
Ông Trần Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Con Cuông, cho biết, qua kiểm tra, khu vực này đang bị xói lở nghiêm trọng, đe dọa nhà cửa, đất đai của người dân và an toàn tuyến QL7.
"Việc xây dựng kè chống sạt lở là yêu cầu cấp bách. Tuy nhiên, nguồn lực địa phương hạn chế nên chưa thể triển khai ngay. Trước mắt, xã theo dõi sát diễn biến; nếu sạt lở tiến sâu vào khu dân cư sẽ tổ chức di dời người dân đến nơi an toàn", ông Tuấn nói.
Xã Con Cuông đã đề xuất đầu tư xây dựng kè chống sạt lở dọc sông Lam, khu vực hạ lưu nhà máy thủy điện Chi Khê, với chiều dài khoảng 7 km. Trước mắt, địa phương đề xuất ưu tiên đoạn sạt lở nặng nhất dài khoảng 1,2 km, kinh phí dự kiến khoảng 60 tỉ đồng. Đối với các vị trí còn lại, địa phương sẽ tiếp tục khảo sát, đánh giá để xác định mức độ nguy hiểm và phân kỳ đầu tư phù hợp với khả năng cân đối nguồn vốn.
Tại xã Nhân Hòa, ông Đặng Đình Lục, Chủ tịch UBND xã, cho biết, sạt lở bờ sông Lam hiện diễn biến phức tạp trên chiều dài khoảng 1,5 km, đe dọa hàng chục hộ dân. Trong đợt mưa lớn vừa qua, chính quyền đã chỉ đạo lực lượng xuống cơ sở, hỗ trợ người dân và yêu cầu các hộ chủ động di chuyển người, tài sản khi có nguy cơ mất an toàn.
Theo ông Lục, đoạn khoảng 800 m có nhà dân đang bị sạt lở nghiêm trọng nhất do nằm tại khu vực dòng chảy từ sông Con đổ ra sông Lam. Kinh phí dự kiến để xây dựng kè đoạn này khoảng 100 tỉ đồng do sông sâu.
"Người dân đã kiến nghị xây kè trong nhiều năm. Chúng tôi rất mong tỉnh và Trung ương quan tâm bố trí nguồn lực vì sạt lở đang diễn biến phức tạp và rất đáng lo ngại", ông Lục nói.
Theo lãnh đạo xã Nhân Hòa, xây dựng kè dù cần nguồn kinh phí lớn nhưng sẽ giúp bảo vệ lâu dài khu dân cư và đất sản xuất. Nếu không xử lý, sạt lở tiếp tục mở rộng, đe dọa cả tuyến QL7 hiện chỉ còn cách bờ sông khoảng 30 - 40 m.