'Bội thực' nhạc AI

Nền tảng nghe nhạc Deezer của Pháp mới đây công bố một con số: Hồi tháng 6, lượng ca khúc được tạo hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI) tải lên hệ thống đạt có ngày gần 90.000 bản mỗi ngày, có thời điểm chiếm hơn 50% tổng số nhạc mới. Hồi tháng 4/2025, tỷ lệ này mới ở mức 18%, tương đương hơn 20.000 bản mỗi ngày.

Với những công cụ như Suno hay Udio, người dùng có thể tạo một ca khúc hoàn chỉnh từ vài dòng mô tả mà không nhất thiết phải biết chơi nhạc cụ, có kiến thức nhạc lý, giọng hát hay hoặc sử dụng phần mềm phòng thu chuyên nghiệp.

Theo Deezer, dù chiếm hơn một nửa lượng nhạc mới tải lên vào thời điểm cao nhất, các sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI chỉ đóng góp khoảng 1-3% tổng lượt nghe, trong đó, tới 85% có dấu hiệu gian lận (bot).

Những con số thể hiện thị trường đang đối diện nghịch lý: Công nghệ giúp sản xuất âm nhạc với tốc độ chưa từng có, nhưng không đồng nghĩa tất cả sản phẩm đều tìm được người nghe thực sự. Khi nguồn cung tăng nhanh hơn nhu cầu, các nền tảng đứng trước nguy cơ chứa nhiều nội dung kém, những bản nhạc có cùng cấu trúc.

Những "ca sĩ" AI cũng tham gia thị trường âm nhạc nhiều hơn. Tháng 7/2025, ban nhạc The Velvet Sundown bất ngờ gây chú ý trên Spotify. Nhóm theo đuổi phong cách rock thập niên 1960, có hình ảnh thành viên, tiểu sử như một ban nhạc thông thường, thu hút hơn một triệu người nghe hàng tháng. Sau những nghi vấn về nguồn gốc, êkíp đứng sau xác nhận âm nhạc, hình ảnh và câu chuyện của nhóm được tạo bằng AI.

Một trường hợp khác là Xania Monet, ca sĩ R&B ảo được nhà thơ người Mỹ Telisha Nikki Jones xây dựng thông qua công cụ AI Suno. "Ca sĩ" này từng vào bảng xếp hạng Billboard, có hàng triệu lượt nghe và ký hợp đồng thu âm trị giá ba triệu USD.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng phát triển nhanh trong khoảng hai năm gần đây, gây chú ý nhờ giai điệu bắt tai, ca từ hợp thị hiếu. Loạt ca khúc như Được, Tự do như cơn gió, 50 năm về sau, Vạn lý sầu đạt hàng triệu lượt xem. Năm 2025, Mưa chiều và Say một đời vì em, hai ca khúc do AI thể hiện, vào top 10 bài hát Việt được tìm kiếm thịnh hành năm 2025 của Google.

    Ca sĩ AI hát "50 năm về sau"

Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của AI khiến nhiều người nghe bối rối. Hồi tháng 10/2025, Deezer phối hợp công ty nghiên cứu Ipsos thực hiện khảo sát với 9.000 người tại Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Canada, Brazil và Nhật Bản. Kết quả, 97% người tham gia không phân biệt được ca khúc hoàn toàn do AI tạo và nhạc do con người sáng tác. Người tham gia được nghe ba ca khúc, gồm hai sản phẩm AI và một bản nhạc do con người thực hiện.

52% cảm thấy không thoải mái khi không thể nhận diện nguồn gốc tác phẩm. 80% người được hỏi cho rằng nhạc được tạo hoàn toàn bằng AI cần được gắn nhãn rõ ràng; 73% người dùng dịch vụ nghe nhạc muốn biết liệu nền tảng có đề xuất cho họ sản phẩm AI hay không. 45% muốn có chức năng lọc để loại bỏ nhạc AI khỏi danh sách nghe. Đồng thời, 40% cho biết sẽ bỏ qua nếu phát hiện một ca khúc hoàn toàn do công nghệ sản xuất.

Những kết quả này không chứng minh công chúng quay lưng với nhạc AI, nhưng cho thấy sự tò mò về công nghệ chưa đồng nghĩa người nghe sẵn sàng đón nhận.

Bên cạnh những khán giả thích thú với khả năng phối lại nhạc cũ, tạo giọng hát mới của AI, một bộ phận người nghe cho biết bắt đầu cảm thấy mệt mỏi khi các nền tảng liên tục đề xuất loạt ca khúc na ná nhau.

Linh Nhi, 21 tuổi, nói chán ngán mỗi khi nhạc AI được lồng ghép vào hàng loạt video ngắn trên các nền tảng như TikTok, Facebook. Theo cô, nhiều ca khúc có giai điệu, cách hát và cách phối khí tạo cảm giác nhàm chán. Ban đầu, cô hứng thú trước những sản phẩm mới lạ, nhưng dần ít chú ý khi nhận ra chúng thiếu dấu ấn riêng.

Ca sĩ Tùng Dương cho biết tò mò trước những khả năng AI đang thể hiện trong âm nhạc, từ hòa âm, phối khí đến mô phỏng giọng hát và phong cách biểu diễn. Tuy nhiên, theo anh, kỹ thuật dù hoàn thiện đến đâu cũng khó thay thế trải nghiệm sống, ký ức và cảm xúc riêng của người nghệ sĩ.

"Điều khiến tôi băn khoăn không phải là AI ngày càng giống con người, mà là con người có thể bằng lòng với cách sáng tạo như máy móc", Tùng Dương nói.

Trước tốc độ gia tăng của nội dung tổng hợp, các nền tảng nghe nhạc bắt đầu điều chỉnh chính sách. Deezer cho biết gắn nhãn hơn 13,4 triệu bản nhạc AI trong năm 2025, loại những sản phẩm này khỏi hệ thống đề xuất tự động, đồng thời không tính lượt nghe gian lận vào doanh thu bản quyền.

Ngày 11/6, nền tảng ra mắt miễn phí công cụ phát hiện nhạc AI, cho phép người dùng kiểm tra danh sách phát trên 20 dịch vụ nghe nhạc phổ biến. Đến ngày 13/10, hãng thông báo sẽ bổ sung tùy chọn loại bỏ nhạc AI khỏi kết quả tìm kiếm.

Ngoài Deezer, Spotify - nền tảng nghe nhạc trực tuyến lớn nhất hiện nay - cũng bắt đầu triển khai nhãn "AI persona" (nhân vật AI) từ tháng 9, nhằm giúp người dùng nhận diện những nghệ sĩ có danh tính được tạo dựng bằng công nghệ. Ngày 20/10, Spotify cho biết đã loại hơn 50 triệu bản nhạc thuộc nhóm nội dung AI chất lượng thấp khỏi hệ thống đề xuất.

Ngành âm nhạc đang không chọn cách loại bỏ AI. Công nghệ vẫn có thể hỗ trợ sáng tác, hòa âm, sản xuất và thử nghiệm phương thức biểu đạt mới. Điều cần thiết là minh bạch về nguồn gốc tác phẩm, bảo vệ quyền của nghệ sĩ và ngăn việc sử dụng công nghệ để tạo nội dung "rác", thao túng hệ thống phân phối.

    Nhạc AI "Tự do như cơn gió"

Hà Thu