Ngành công nghiệp ôtô châu Âu đang trải qua giai đoạn suy giảm nghiêm trọng trên thị trường chứng khoán. Chỉ trong hơn hai năm, 6 nhà sản xuất ôtô lớn nhất khu vực đã mất tổng cộng hơn 230 tỷ euro giá trị vốn hóa, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc, chi phí chuyển đổi sang xe điện tăng cao và những bất ổn liên quan đến chính sách thương mại của Mỹ.
Kể từ mức đỉnh ghi nhận vào tháng 3/2024, cổ phiếu của các hãng ôtô châu Âu gần như liên tục đi xuống. Tổng giá trị vốn hóa của 6 tập đoàn Renault, Stellantis, Volkswagen, BMW, Porsche và Mercedes-Benz hiện chỉ còn khoảng 170 tỷ euro, giảm gần 60% trong hơn hai năm. Trái ngược với xu hướng này, chỉ số Stoxx 600, đại diện cho các doanh nghiệp lớn niêm yết tại châu Âu, lại tăng khoảng 30% trong cùng thời gian.
Ngay cả khi cổ phiếu Stellantis tăng mạnh 15% trong phiên giao dịch ngày 28/10, sau khi tập đoàn công bố kết quả kinh doanh quý, đà phục hồi này cũng không đủ để đảo ngược xu hướng suy giảm kéo dài của toàn ngành.
Khó khăn của các nhà sản xuất ôtô châu Âu xuất phát từ nhiều nguyên nhân tích tụ trong những năm gần đây. Trước hết là sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các hãng xe Trung Quốc. Sau khi mở rộng thị phần tại châu Á, các doanh nghiệp Trung Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Âu nhằm bù đắp sự chững lại của nhu cầu tại thị trường trong nước. Theo số liệu của công ty nghiên cứu thị trường Dataforce, thị phần của các hãng ôtô Trung Quốc tại châu Âu đã tăng từ 5,5% lên 11,7%.
Quá trình chuyển đổi sang xe điện cũng đang đặt các tập đoàn ôtô truyền thống trước thách thức lớn về tài chính. Để thích ứng với công nghệ mới, các doanh nghiệp phải đầu tư mạnh vào việc cải tạo dây chuyền sản xuất, phát triển mẫu xe và xây dựng hệ thống cung ứng mới, trong khi vẫn phải duy trì những cơ sở sản xuất hiện có với chi phí vận hành cao.
Theo tính toán của tổ chức xếp hạng tín nhiệm Scope Ratings, tỷ suất lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) của các nhà sản xuất ôtô châu Âu đã giảm từ khoảng 13% năm 2022 xuống dưới 9% vào cuối năm 2025.
Các chuyên gia của ngân hàng UBS cảnh báo nhu cầu đầu tư khổng lồ để phát triển sản xuất và mở rộng danh mục xe điện sẽ tiếp tục gây sức ép lên kết quả kinh doanh của các tập đoàn trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, chính sách áp thuế nhập khẩu của Mỹ càng làm gia tăng những bất ổn đối với ngành ôtô châu Âu. Ngân hàng Barclays ước tính các biện pháp thương mại của Washington có thể khiến biên lợi nhuận hoạt động của các doanh nghiệp trong ngành giảm thêm từ 1 đến 1,5 điểm phần trăm.
Những khó khăn trên đang làm suy giảm đáng kể vị thế của ngành ôtô trên thị trường chứng khoán châu Âu. Chỉ số SXAP, gồm 14 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ôtô, hiện chỉ chiếm hơn 1% tỷ trọng của Stoxx 600, so với mức gần 3% vào cuối năm 2023. Trong khi đó, thị trường chứng khoán châu Âu ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các doanh nghiệp ngân hàng, công nghiệp và công nghệ.
Sự chênh lệch về giá trị vốn hóa cho thấy rõ mức độ suy giảm của ngành ôtô. Tập đoàn công nghệ bán dẫn ASML, doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất trong Stoxx 600 với khoảng 600 tỷ euro, hiện có giá trị gần gấp 4 lần tổng vốn hóa của toàn bộ 14 doanh nghiệp thuộc chỉ số SXAP.
Tại Đức, quốc gia có ngành công nghiệp ôtô giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế, sự sa sút thể hiện rõ qua thứ hạng của các tập đoàn trên thị trường chứng khoán Frankfurt.
Chỉ số DAX gồm 40 doanh nghiệp hàng đầu của Đức hiện có bốn tập đoàn ôtô. Đầu năm 2024, cả 4 đều nằm trong nhóm 10 doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất chỉ số. Tuy nhiên, hiện nay Mercedes-Benz, tập đoàn ôtô có thứ hạng cao nhất trong số này, đã tụt xuống vị trí thứ 20.
Tình hình tại Pháp thậm chí còn đáng lo ngại hơn. Renault hiện là doanh nghiệp có giá trị vốn hóa nhỏ nhất trong chỉ số CAC 40, trong khi khối lượng giao dịch cổ phiếu hằng ngày của hãng đã giảm trong suốt 5 năm qua. Diễn biến này làm dấy lên khả năng Renault có thể bị loại khỏi chỉ số chứng khoán chủ chốt của Pháp.
Nếu kịch bản đó xảy ra, cổ phiếu Renault có nguy cơ chịu thêm sức ép bán ra, bởi nhiều quỹ đầu tư phân bổ danh mục dựa trên cơ cấu của CAC 40. Việc một doanh nghiệp bị loại khỏi chỉ số có thể khiến các quỹ này phải điều chỉnh tỷ trọng nắm giữ cổ phiếu tương ứng.
Stellantis cũng chứng kiến sự tụt hạng mạnh trên thị trường chứng khoán Paris, từ vị trí thứ 12 xuống thứ 36 trong CAC 40 chỉ sau hai năm rưỡi.
Triển vọng phục hồi của ngành ôtô châu Âu vẫn còn nhiều bất định. Theo khảo sát của Bloomberg, các nhà phân tích dự báo lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu của các doanh nghiệp thuộc chỉ số SXAP trong năm 2026 sẽ chỉ tương đương năm 2025, sau nhiều năm liên tục suy giảm. Ngay cả khi lợi nhuận ổn định trở lại, mức này vẫn thấp hơn tới 70% so với đỉnh ghi nhận năm 2021.
Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư tiếp tục giữ thái độ thận trọng đối với cổ phiếu ôtô. Ông Will Hardcastle, chuyên gia phân tích của UBS, nhận định ôtô hiện là lĩnh vực chịu áp lực bán mạnh nhất tại châu Âu. Các nhà quản lý quỹ đầu tư đã giảm đáng kể tỷ trọng cổ phiếu ôtô trong danh mục từ khá lâu.
Theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý thị trường tài chính Pháp (AMF), tại sàn chứng khoán Paris, Renault hiện là doanh nghiệp có lượng cổ phiếu bị bán khống lớn nhất trong chỉ số CAC 40. Đây là hình thức giao dịch mà nhà đầu tư đặt cược vào khả năng giá cổ phiếu sẽ tiếp tục giảm.
Trong khi đó, thị trường vẫn kỳ vọng Liên minh châu Âu (EU) có thể đưa ra những biện pháp mạnh hơn nhằm hạn chế nhập khẩu ôtô Trung Quốc, qua đó giảm bớt sức ép cạnh tranh đối với các nhà sản xuất trong khu vực. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa những biện pháp này vẫn chưa rõ ràng. Nhiều nhà quan sát cho rằng EU khó có thể áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại quá mạnh, do nguy cơ đẩy Brussels và Bắc Kinh vào một cuộc chiến thương mại mà cả hai bên đều muốn tránh.
Ngay cả khi EU quyết định siết chặt nhập khẩu xe Trung Quốc, tác động tích cực đối với các nhà sản xuất châu Âu cũng có thể chỉ mang tính tạm thời.
Theo ông Edison Yu, chuyên gia phân tích của Deutsche Bank, lập trường cứng rắn hơn của EU có thể làm chậm tốc độ gia tăng thị phần của các hãng xe Trung Quốc, nhưng khó ngăn chặn hoàn toàn xu hướng này. Ông cho rằng các biện pháp bảo vệ thị trường, nếu được triển khai, chủ yếu sẽ giúp các doanh nghiệp ôtô châu Âu có thêm thời gian để điều chỉnh chiến lược và thích ứng với môi trường cạnh tranh mới./.
(TTXVN/Vietnam+)