Một chiều thứ bảy tháng 9 ở Yeouido, Seoul, anh Seunghwan Hong gom toàn bộ rau củ thừa, cơm nguội và vỏ trái cây tích tụ trong tuần mang xuống thùng xử lý rác chung ở tầng trệt khu chung cư.
Anh quẹt thẻ RFID (nhận dạng tần số vô tuyến) vào máy, nắp thùng tự động mở. Màn hình hiển thị chính xác khối lượng rác vừa bỏ vào và hệ thống tự động tính phí thu gom vào tài khoản hộ gia đình. Mức phí xử lý là 130 won (0,094 USD) cho một kg rác.
Seunghwan Hong quẹt thẻ để vứt rác vào hệ thống thu gom rác hữu cơ dưới tòa chung cư ở Seoul. Ảnh: BBC
Giao dịch diễn ra chưa đầy một phút nhưng là mắt xích trong chiến lược quản lý chất thải tham vọng bậc nhất thế giới của chính phủ Hàn Quốc. Lãng phí thực phẩm là vấn đề cực kỳ phổ biến tại các nước phát triển. Tại Mỹ, một gia đình 4 người lãng phí khoảng 56 USD mỗi tuần. Trên toàn cầu, hơn một tỷ tấn thực phẩm bị lãng phí mỗi năm, chiếm khoảng 10% tổng lượng khí thải nhà kính gây nóng lên toàn cầu.
Thế nhưng tại Hàn Quốc, sau 30 năm kiên trì quản lý, tỷ lệ tái chế rác thực phẩm của quốc gia này đã tăng từ 2,6% năm 1996 lên gần 97% vào năm 2023.
Quá trình này xuất phát từ cuộc khủng hoảng bãi chôn lấp và mất vệ sinh môi trường do đô thị hóa nhanh chóng trong thế kỷ 20. Chính phủ Hàn Quốc bắt đầu áp dụng phí xử lý rác tính theo khối lượng từ năm 1995. Tới năm 1997, các hộ gia đình bắt buộc phải phân loại riêng rác thực phẩm. Năm 2005, chính quyền cấm hoàn toàn việc đổ rác thực phẩm vào các bãi chôn lấp. Đến năm 2010, chương trình thùng rác thông minh bắt đầu được đưa vào thử nghiệm, trước khi lệnh cấm xả nước rỉ từ rác thực phẩm ra biển có hiệu lực vào năm 2013.
Tính đến hết năm 2025, Hàn Quốc đã đưa vào vận hành gần 152.000 thùng rác thông minh trang bị máy quét RFID trên toàn quốc, phục vụ hơn 8,61 triệu hộ gia đình.
"Nhìn thấy trọng lượng và chi phí của lượng thực phẩm thừa khiến tôi nhận thức rõ ràng hơn về lượng rác mà mình đang vứt đi", anh Hong chia sẻ.
Cơ sở xử lý chất thải thực phẩm dưới lòng đất ở Gangdong, Seoul, năm 2025. Ảnh: Guardian
Những quy định nghiêm ngặt mà Hàn Quốc áp dụng vừa hạn chế lượng khí thải độc hại, vừa biến chất thải hữu cơ thành nguồn năng lượng tái tạo, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Rác thực phẩm của anh Hong và hàng triệu người dân khác được vận chuyển tới các nhà máy xử lý chuyên dụng. Nếu đem chôn lấp, rác hữu cơ sẽ phân hủy trong điều kiện thiếu oxy và giải phóng khí metan, loại khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt cao gấp 80 lần so với carbon dioxide trong chu kỳ 20 năm. Đi kèm với đó là nước rỉ rác, loại chất lỏng sẫm màu độc hại có thể ngấm vào đất làm ô nhiễm nguồn nước ngầm.
Ngược lại, khi đưa rác vào các lò phản ứng sinh học, khí metan được thu gom hoàn toàn để đốt phát điện hoặc làm nhiên liệu. Quá trình này giúp ngăn chặn khí metan thất thoát ra khí quyển, đồng thời thu được phần cặn còn lại để chế biến thành phân bón hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi.
Điển hình như Trung tâm Năng lượng Sinh học Daejeon ở miền trung Hàn Quốc, cơ sở này tái chế 70–75% lượng rác đầu vào thành năng lượng, tạo ra nguồn điện đủ cung ứng cho khoảng 6.000 hộ gia đình. Hiện toàn quốc có hơn 340 cơ sở xử lý và tái tạo năng lượng tương tự.
Năm 2024, chính phủ Hàn Quốc đặt mục tiêu việc tận dụng nguồn năng lượng tái tạo này sẽ giúp cắt giảm khoảng 170 triệu USD chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.
Trung tâm Năng lượng Sinh học Daejeon ở miền trung Hàn Quốc. Ảnh: BBC
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của hệ thống này là chi phí vận hành khổng lồ. Mặc dù thu phí trực tiếp từ người dân qua mỗi lần quẹt thẻ, chính phủ Hàn Quốc vẫn phải cấp bù hơn 430 triệu USD mỗi năm để duy trì và vận hành hệ thống thu gom, xử lý rác thải toàn quốc.
"Hàn Quốc đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc tái chế chất thải thực phẩm, nhưng hiện nay chúng ta đang ở một bước ngoặt, với các công nghệ và chính sách mới giúp thúc đẩy tiến trình này xa hơn nữa", ông Munsol Ju, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Môi trường Hàn Quốc, nhận định.
Quay lại với anh Hong, sau khi trút xong rác, anh trở về căn hộ. Với anh, việc phân loại rác đã trở thành thói quen tự nhiên.
"Xử lý rác thực phẩm là trách nhiệm chung của tất cả mọi người", anh nói.
Hồng Hạnh (Theo BBC, Guardian)