Cung chưa đủ cầu
Trao đổi tại buổi tọa đàm vừa diễn ra với chủ đề “Chuyển đổi phương tiện xanh: Gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư Hà Nội”, TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho biết, khí thải từ các phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt lượng xe máy xăng khổng lồ là nguồn gây ô nhiễm hàng đầu tại Hà Nội. Thành phố đang đi đúng hướng khi phát triển đường sắt đô thị, xe bus điện, trạm sạc và tủ đổi pin và người dân đang có xu hướng chuyển đổi sang phương tiện xanh. Tuy vậy, trong khi mạng lưới trạm sạc công cộng bên ngoài phát triển nhanh chóng, thì hạ tầng sạc ngay tại các khu chung cư nơi phương tiện lưu trú lâu nhất và có nhu cầu sạc thường xuyên nhất lại đang rơi vào tình trạng thiếu hoặc quá tải cục bộ. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn liên quan đến cơ chế phối hợp, công tác quản lý và sự đồng thuận của cư dân.
Ông Phạm Xuân Điệp, Trưởng ban quản trị chung cư New Skyline (khu đô thị Văn Quán, phường Hà Đông) cho biết, đầu năm 2024, tòa nhà có khoảng 30 xe máy điện, đến nay, con số đã tăng lên 102 chiếc. Lượng phương tiện tăng kéo theo nhu cầu về chỗ đỗ và sạc điện, trong khi diện tích chung của tòa nhà gần như không thể mở rộng khiến Ban quản trị phải chủ động điều chỉnh vị trí sạc để hạn chế rủi ro, nhưng lại phát sinh những bất cập khác. Ông Điệp cho rằng, khó khăn lớn nhất không đơn thuần là tìm vị trí đặt trụ sạc, mà nằm ở hạ tầng giao thông tĩnh, đặc biệt là diện tích dành cho đỗ xe. Khi không gian hầm chung cư đã được sử dụng gần hết, việc dành thêm khu vực riêng cho xe điện sẽ ảnh hưởng đến cách tổ chức bãi đỗ hiện hữu. Nếu nhiều phương tiện cùng sạc, việc đầu tư không thể chỉ dừng ở lắp ổ cắm hoặc thêm thiết bị mà phải tính đến đường dây, công suất cấp điện, thiết bị bảo vệ và phương án xử lý khi có sự cố. Bên cạnh hạn chế về mặt bằng, quy trình bố trí thêm khu vực để và sạc xe cũng khiến Ban quản trị gặp lúng túng.
Tình trạng thiếu trạm sạc điện cũng đang diễn ra tại các phường của Hà Nội. Số liệu của Phòng kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Cầu Giấy cho biết, trên địa bàn có 58 tòa chung cư nhưng chỉ có duy nhất một tòa được lắp đặt trạm sạc nội khu theo đúng tiêu chuẩn. Ngoài các tòa nhà, phường có 5 trạm sạc với 14 trụ sạc công cộng, con số quá khiêm tốn so với nhu cầu tại khu vực đông dân cư. Nguyên nhân của tình trạng trên theo ông Lương Mậu Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường là do nhiều chung cư được xây dựng trước năm 2022, thời điểm đó, các tiêu chuẩn thiết kế xây dựng tầng hầm, công suất hệ thống cấp điện lẫn phương án PCCC đều chưa tính toán đến sự xuất hiện của phương tiện sạc điện. Khi nhu cầu bùng nổ, các Ban quản trị phải tự xoay xở, dẫn đến nhiều bất cập trong tổ chức không gian và quản lý vận hành.
Lộ trình nào để cụ thể hóa?
Số liệu của Sở Xây dựng Thành phố Hà Nội cho biết, thành phố hiện có 2.313 vị trí trạm sạc, với 10.209 cổng sạc cho ô-tô điện và khoảng 1.650 tủ đổi pin cho xe máy điện. Tuy nhiên, số liệu trên chưa phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận hạ tầng của người dân ngay tại nơi sinh sống, nhất là các khu chung cư.
Công điện số 27/CĐ-TTg ngày 31/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra yêu cầu thúc đẩy phát triển hạ tầng trạm sạc xe điện tại các khu chung cư, đồng thời hoàn thiện quy định, quy chuẩn và tăng cường quản lý để bảo đảm an toàn, phòng, chống cháy nổ.
Ngày 15/6/2026, Bộ Xây dựng cũng ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BXD sửa đổi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư. Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/12/2026, quy định các yêu cầu liên quan đến khu vực để xe điện, sạc xe điện và đổi pin tại chung cư hiện hữu.
“Chúng tôi muốn chủ động bố trí các điểm sạc trong khuôn viên chung cư, nhưng vẫn phải chờ hội nghị nhà chung cư dự kiến tổ chức vào đầu quý I-2027 để xin thông qua chủ trương. Ban quản trị cần có hướng dẫn rõ ràng để vừa đáp ứng nhu cầu của cư dân, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật”, ông Điệp cho biết.
Theo ông Nguyễn Tuyển, Phó trưởng Phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông (Sở Xây dựng Hà Nội), trong công cuộc thực hiện chuyển đổi phương tiện xanh, yếu tố an toàn phải được đặt lên hàng đầu. Đại diện Sở Xây dựng cho rằng, cần phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Ban quản trị, chủ đầu tư, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn trong quá trình xây dựng hạ tầng sạc tại chung cư. Việc sử dụng phần sở hữu chung, thay đổi cách bố trí khu vực để xe hoặc phát sinh chi phí chung phải tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm quyền lợi cư dân. Đối với phương án kỹ thuật, cần đánh giá đầy đủ khả năng cấp điện, điều kiện mặt bằng và yêu cầu PCCC. Về kinh phí, huy động đóng góp của cư dân hoặc kêu gọi doanh nghiệp đầu tư tất cả đều phải bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định.
Dưới góc độ chuyên gia, TS Hoàng Dương Tùng cho biết, nút thắt về hạ tầng chung cư đối với xe điện không thể làm ngay lập tức, do vậy cần có lộ trình cụ thể. Để hiện thực hóa được mục đích chung là làm giảm ô nhiễm, Hà Nội cần giảm thiểu phương tiện cá nhân để thúc đẩy người dân sử dụng phương tiện công cộng sau đó tăng cường xây dựng trạm đổi pin và chỉ xây dựng trạm sạc khi có đủ các yếu tố an toàn. Rà soát nhu cầu sử dụng xe điện, đánh giá điều kiện thực tế của từng chung cư để phối hợp với các ngành liên quan nghiên cứu phương án lắp đặt trạm sạc phù hợp để đáp ứng nhu cầu sử dụng của cư dân.
NGUYỄN THÙY