Cần có công trình nghiên cứu xứng tầm về Viễn Châu

Đạo diễn NSND Trần Ngọc Giàu, nguyên Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, khẳng định: "Nhà nước phong tặng NSND cho Viễn Châu là với tư cách "danh cầm Bảy Bá" chứ không phải tư cách soạn giả của ông. Cho nên chúng ta vẫn còn cảm giác áy náy. Tôi đang đặt vấn đề nên trao tặng Giải thưởng Nhà nước cho ông, đồng thời thành lập một ban nghiên cứu về ông, từ con người tới tác phẩm, để lưu lại cho hậu thế".

Ảnh: H.K

Sở dĩ đạo diễn Trần Ngọc Giàu có tâm trạng "hối hả" là bởi những người cùng thời với NSND Viễn Châu đều đã lần lượt ra đi hoặc già yếu, thế hệ kế tiếp am hiểu nhất cũng U.70, U.60. Càng lùi xa về sau thì tư liệu càng mất mát, mờ nhạt, rất khó khăn để tìm kiếm, nghiên cứu.

Ngay cả việc tổng hợp, lưu trữ kịch bản của Viễn Châu cũng chưa thực hiện được. Ngày xưa toàn viết tay trên giấy, rồi chuyền tay nhau mà dựng, rồi hư rách, mất mát, gia đình cũng không giữ gìn đầy đủ. Đạo diễn Trần Ngọc Giàu nói: "Còn sinh ra nạn "tam sao thất bổn" nữa, chẳng biết cái nào là bản gốc thực sự, bởi đôi khi lúc dựng thì đạo diễn và nghệ sĩ cũng sẽ "nhúng tay" chỉnh sửa thêm thắt chút ít để phù hợp hoàn cảnh lúc đó. Hoặc có khi muốn tái dựng thì phải lấy băng đĩa chép ra, rồi sau đó trả tiền thù lao kịch bản cho gia đình soạn giả". Vì thế, đạo diễn Trần Ngọc Giàu đề xuất nhà nước cấp kinh phí để giới sân khấu thành lập kho tàng kịch bản, như một thư viện, số hóa tất cả để dễ lưu trữ, tìm kiếm. Không chỉ lập thư viện riêng cho soạn giả Viễn Châu, mà nhân đó cho tất cả những soạn giả khác, giữ lại những vở hay, vở kinh điển.

Ảnh: H.K

Về nghiên cứu, đạo diễn NSƯT Hoa Hạ nói: "Một mình Viễn Châu đã tạo ra một trường phái lớn, mà trước nay chúng ta chưa nghiên cứu cho xứng đáng, chỉ mới là ghi nhận thôi, chưa đúng nghĩa nghiên cứu. Thí dụ, về công trình tân cổ giao duyên, hoặc vọng cổ hài, hoặc hình ảnh Nam bộ trong tác phẩm của ông… đủ cho chúng ta lao vào nghiên cứu một cách thú vị. Nhưng muốn làm được sâu rộng và chất lượng thì phải có hẳn một ban chuyên trách với kinh phí đầy đủ và nhân sự giỏi nghề, chứ chỉ tọa đàm, hội thảo thì chưa đủ so với tầm vóc của ông".

Nghệ sĩ Chí Tâm cũng nhắc thêm một vấn đề: "Cần phải nghiên cứu về phẩm hạnh của Viễn Châu nữa. Ông là con người tuyệt vời trong mắt đồng nghiệp và khán giả. Một nhân cách lớn nằm trong tài năng lớn; không vì tài năng mà sinh ra kiêu căng, khó chịu. Theo tôi, ông khó tính chứ không phải dễ tính. Khó mà đúng chỗ. Thí dụ có gánh hát hoặc hãng đĩa nào ghi nhầm tên tác giả khác thành tên ông (bởi ông quá nổi tiếng nên mọi người thường tưởng nhầm) thì chính ông kêu sửa ngay, chứ không nhận hết vào mình, dù tác phẩm đó rất hay. Đâu phải ra đó. Nhiều lần tôi gửi tiền thù lao kịch bản từ hải ngoại về nhờ ông đưa giùm các soạn giả khác, ông luôn đưa đúng từng người, không hề chậm trễ. Ông rất ghét thói lèng phèng tiền bạc, mất uy tín".

NSND Lệ Thủy từng đi Pháp chung với Viễn Châu khi diễn vở Đời cô Lựu, kể lại: "Bác Bảy giản dị, gần gũi vô cùng, và có tinh thần dân tộc rất mạnh mẽ. Bác nói đi để giới thiệu văn hóa VN cho người nước ngoài biết, thì ngoài tác phẩm mình cũng phải cư xử thật văn hóa cho người ta tôn trọng". Với ông, bản thân mỗi người phải là "đại sứ" cho đất nước, cho nghệ thuật. Cho nên lúc sinh thời, ông nói: "Tôi không thích chữ "xướng ca vô loài", mà muốn người ta đừng coi mình như vậy thì mình phải sống làm sao để chứng minh, chứ không phải ngồi đó mà giận người ta".

Trong Viễn Châu, sự uyên bác được hòa tan vào chất Nam bộ hiền lành, bao dung, phóng khoáng, nhưng cũng thẳng ngay, cương trực, không quanh co, màu mè. Cuối đời, sức yếu, ông quanh quẩn trên tầng lầu ở ngôi nhà tại Q.1, TP.HCM (nay là P.Sài Gòn), nhưng bên cạnh vẫn có cây đàn, cây bút, và mọi người đến thăm ông liên tục. Ông giải trí bằng cách mở máy nghe lại những tác phẩm của mình, như con tằm ngủ yên trong kén và hẹn kiếp sau lại tiếp tục nhả tơ...