Cần Thơ gỡ điểm nghẽn tài sản trí tuệ khi vận hành chính quyền 2 cấp

Ngày 8/10, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Cần Thơ tổ chức hội thảo khoa học, thảo luận giải pháp phát triển hiệu quả tài sản trí tuệ trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Tại hội thảo, ông Phạm Trường Giang, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Cần Thơ, nhấn mạnh tài sản trí tuệ là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương.

Theo ông Giang, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tạo cơ hội tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Để hỗ trợ phát triển bền vững, thành phố đã ban hành Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND và Quyết định số 2724/QĐ-UBND đến năm 2030.

Từ tháng 7/2025 đến nay, Cần Thơ ghi nhận 1.214 đơn đăng ký bảo hộ và 1.234 văn bằng, đồng thời hỗ trợ kinh phí cho hơn 45 tổ chức, cá nhân.

Bỏ cấp huyện, tài sản trí tuệ liên xã quản lý thế nào?

Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là sự thay đổi mô hình quản lý, phát triển tài sản trí tuệ khi chính quyền địa phương vận hành theo mô hình 2 cấp.

Ông Nguyễn Văn Bảy, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, cho biết mô hình mới tạo sự phân định rõ hơn về trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Theo đó, cấp tỉnh tập trung điều phối, trực tiếp thực hiện một số thủ tục hành chính được phân cấp; quản lý những tài sản trí tuệ lớn như chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận; đồng thời xử phạt vi phạm hành chính.

Trong khi đó, cấp xã trực tiếp quản lý tài sản trí tuệ thuộc thẩm quyền và xử lý vi phạm tại cơ sở.

Mô hình này có thuận lợi khi cấp xã là nơi nắm rõ tri thức truyền thống, quy trình công nghệ làng nghề và các đặc sản có tiềm năng. Việc tương tác trực tiếp giữa tỉnh và xã giúp chương trình phát triển tài sản trí tuệ hướng đúng đối tượng, hạn chế tình trạng dàn trải hoặc nghẽn ở cấp trung gian.

Cấp xã ở gần dân, nắm sát hoạt động sản xuất, kinh doanh đã tạo thuận lợi cho việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, thách thức lớn xuất hiện với những tài sản trí tuệ mang tính liên xã, liên vùng. Trước đây, UBND cấp huyện là chủ thể đứng tên quản lý các tài sản này. Khi bỏ cấp huyện, nếu giao quyền quản trị cho một xã cụ thể có thể phát sinh xung đột lợi ích, trong khi giao cho cấp tỉnh lại quá rộng.

Theo ông Bảy, điều này đòi hỏi phải hình thành mô hình phát triển mới. Cấp xã cũng chịu áp lực về nguồn lực và trình độ chuyên môn sâu trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Đề xuất giao hiệp hội quản lý tài sản trí tuệ

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, ông Bảy đề xuất các giải pháp theo từng giai đoạn. Trong ngắn hạn, các xã cần có sự thỏa thuận để xác định chủ thể phù hợp quản lý chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hoặc giao cho cơ quan nhà nước cấp trên quản lý.

Về lâu dài, định hướng được đưa ra là chuyển giao quyền quản lý cho các hiệp hội. Đồng thời, cần tăng cường nguồn lực, bổ sung nhân lực và các điều kiện cần thiết cho cấp xã, kết hợp đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Sở KH&CN TP Cần Thơ chỉ ra nhiều vướng mắc thực tiễn như xác định chủ thể kế thừa, thay đổi ranh giới địa lý, rà soát quy chế quản trị đối với các đặc sản như dâu Hạ Châu, sầu riêng Tân Thới, mãng cầu Thới Hưng, gạo Cần Thơ, cá thát lát Hậu Giang, khóm cầu Đúc Hậu Giang,... Đây là những tài sản gắn liền với danh tiếng sản phẩm, vùng sản xuất, tập quán kỹ thuật và cộng đồng chủ thể cùng tạo lập giá trị.

Việc xác định chủ thể nộp đơn, chủ sở hữu và tổ chức quản lý sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp vẫn còn một số khó khăn. Đặc biệt, việc xác định tổ chức phù hợp để trực tiếp quản lý nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, từ kiểm soát quy trình sản xuất, quản lý tem nhãn đến xử lý các trường hợp sử dụng không đúng quy chế, còn vướng mắc.

Bên cạnh đó, việc chậm xác định chủ sở hữu hoặc chủ thể có quyền thực hiện các thủ tục liên quan có thể dẫn đến quá thời hạn, làm phát sinh nguy cơ văn bằng bảo hộ bị mất hiệu lực.

Để tháo gỡ những khó khăn trên, Cần Thơ tập trung triển khai 4 nhóm giải pháp, gồm: rà soát, kiện toàn chủ thể quản lý nhằm bảo đảm tính liên tục về pháp lý; kế thừa ranh giới địa lý bảo hộ trên cơ sở các yếu tố đặc thù, qua đó bảo toàn danh tiếng và giá trị của sản phẩm; chuẩn hóa quy chế quản lý, kiểm soát tem nhãn; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số.

Thành phố cũng định hướng tích hợp dữ liệu lên Bản đồ số thành phố, kết nối mã QR phục vụ truy xuất nguồn gốc, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành trong phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.