Từ thay đổi kỹ thuật đến thay đổi cách làm
Tại xã Vị Thanh 1, thành phố Cần Thơ, vai trò này đang thể hiện rõ hơn qua những mô hình sản xuất lúa theo hướng tiết giảm vật tư, sử dụng nước hiệu quả và tăng tính chủ động của nông hộ.
Trên những thửa ruộng ở ấp 9A2, xã Vị Thanh 1, chị Phạm Tuyết Anh là một trong những nông dân đã chuyển đổi cách sản xuất sau khi tham gia các lớp tập huấn về lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Trước đây, mỗi ha lúa của gia đình chị sử dụng khoảng 120-150kg giống. Phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chủ yếu được sử dụng dựa trên kinh nghiệm. Sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, chị chuyển sang gieo sạ theo hàng, theo cụm với lượng giống khoảng 60-80kg/ha; sử dụng bảng so màu lá để xác định thời điểm và lượng phân phù hợp; áp dụng tưới ngập-khô xen kẽ, đồng thời hạn chế phun thuốc khi chưa thật sự cần thiết. “Lượng giống giảm đáng kể, phân bón và số lần phun thuốc cũng giảm. Chi phí đầu vào giảm khoảng 20-30%, trong khi năng suất giữ nguyên hoặc tăng nhẹ”, chị Tuyết Anh chia sẻ.
Điều đáng chú ý là thay đổi không chỉ nằm trên ruộng lúa. Từ việc trực tiếp theo dõi lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chị Tuyết Anh chủ động hơn trong tính toán chi phí và trao đổi với các thành viên gia đình về phương án đầu tư cho từng vụ.
Ban đầu, gia đình cũng lo ngại gieo sạ thưa sẽ ảnh hưởng năng suất, còn giảm phun thuốc có thể khiến sâu bệnh phát sinh. Tuy nhiên, qua thực tế, cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, lượng vật tư giảm, công lao động nhẹ hơn. Hiệu quả kinh tế trở thành cơ sở để gia đình tiếp tục duy trì quy trình mới.
Phụ nữ ngày càng tham gia sâu vào sản xuất
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Kiến Thành, xã Vị Thanh 1, sự tham gia của phụ nữ cũng đang gắn với quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất. Hợp tác xã hiện có 273 thành viên, gồm 120 thành viên chính thức và 153 thành viên liên kết; phụ nữ chiếm khoảng 10% số thành viên chính thức. Tổng diện tích sản xuất lúa của hợp tác xã và các hộ liên kết hơn 300ha.
Vụ Đông Xuân 2025-2026, hợp tác xã thực hiện 50ha sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, năng suất đạt gần 8 tấn/ha. Trong quá trình này, hợp tác xã phối hợp tổ chức tập huấn quản lý dinh dưỡng chính xác (PNM) cho hơn 70 nông dân cả nam và nữ.
PNM hướng đến nguyên tắc sử dụng phân bón đúng loại, đúng thời điểm, đúng lượng, đúng vị trí và đúng phương pháp, qua đó hạn chế vật tư không cần thiết. Quy trình này đồng thời đòi hỏi người sản xuất phải theo dõi sát ruộng lúa và chủ động hơn trong các quyết định đầu tư.
Theo bà Phan Thị Thảo Sương, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Kiến Thành, khi phụ nữ được tiếp cận kỹ thuật, kiến thức có thể nhanh chóng chuyển thành những thay đổi cụ thể trong từng gia đình. Việc hiểu rõ lợi ích của giảm giống, giảm phân bón, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý và thực hiện quy trình giảm phát thải giúp phụ nữ có thêm cơ sở trao đổi, vận động các thành viên cùng thay đổi.
Không chỉ tham gia sản xuất, phụ nữ còn có thể đảm nhận nhiều công việc liên quan quản lý kinh tế hộ và dữ liệu sản xuất. Việc theo dõi thu-chi, ghi chép nhật ký, cập nhật thông tin kỹ thuật và quản lý chi phí giúp gia đình đánh giá rõ hơn hiệu quả từng vụ. Với những sản phẩm hướng đến thị trường yêu cầu cao về chất lượng và quy trình, dữ liệu canh tác còn góp phần kiểm soát nguồn gốc sản phẩm.
Từ một địa phương đến mục tiêu hơn 170.000ha
Theo kế hoạch thực hiện Đề án của Ủy ban nhân dân xã Vị Thanh 1, năm 2026 địa phương duy trì và củng cố 1.165ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 5 hợp tác xã, với 458 thành viên tham gia. Đến năm 2030, diện tích vùng chuyên canh của xã dự kiến đạt 3.852ha.
Trên phạm vi toàn thành phố, Cần Thơ hiện có khoảng 293.000ha đất sản xuất lúa, diện tích gieo trồng hằng năm khoảng 700.000ha, sản lượng hơn 4 triệu tấn. Đến năm 2030, thành phố dự kiến thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên 170.877ha tại 64 xã, phường trọng điểm sản xuất lúa.
Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, tại các vùng triển khai Đề án, lượng giống gieo sạ đã giảm 30-50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần. Các mô hình bước đầu ghi nhận chi phí sản xuất giảm, trong khi năng suất và lợi nhuận được cải thiện.
Trong bối cảnh đó, vấn đề đặt ra không chỉ là chuyển giao một quy trình kỹ thuật mới mà còn phải bảo đảm người trực tiếp sản xuất có đủ thông tin và điều kiện để áp dụng.
Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vị Thanh 1 đang hướng đến việc vận động chị em tham gia các nhóm sản xuất gắn với tổ hợp tác, hợp tác xã; đồng thời hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh để cập nhật kỹ thuật, giá cả, kết nối tiêu thụ, ghi chép và quản lý chi phí sản xuất.
Bà Trương Ngọc Minh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vị Thanh 1 cho rằng, phụ nữ cần được tham gia các cuộc họp hợp tác xã, tập huấn kỹ thuật và bàn bạc những quyết định liên quan giống, vật tư, quy trình sản xuất và sử dụng thu nhập.
Từ những thay đổi trên từng thửa ruộng, vai trò của phụ nữ đang mở rộng sang quản lý sản xuất và kinh tế hộ. Khi được tiếp cận kỹ thuật, thông tin và tham gia vào các quyết định, phụ nữ có thêm điều kiện góp phần duy trì những phương thức canh tác tiết kiệm vật tư, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả.
Đây cũng là một trong những yếu tố giúp các mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp có cơ sở được duy trì và nhân rộng trong quá trình thực hiện Đề án trên địa bàn thành phố Cần Thơ nói chung và trên địa bàn xã Vị Thanh 1 nói riêng.
VĂN ÚT