Câu chuyện của anh Dũng (tên nhân vật đã được thay đổi) mới đây bị lừa mất 100 triệu đồng qua ứng dụng Viber là lời cảnh báo về thủ đoạn giả danh người thân để chiếm đoạt tài sản. Điều đáng nói, dù thường xuyên liên lạc, rất hiểu và tin tưởng nhau, hai anh em anh Dũng vẫn bị cuốn vào kịch bản lừa đảo được dựng lên hết sức tinh vi.
Sự việc bắt đầu khi một tài khoản Viber sử dụng hình ảnh đại diện của anh Dũng bất ngờ nhắn tin cho em trai, cho biết đang gặp chuyện cần giải quyết gấp và cần chuyển một khoản tiền nhưng không muốn vợ biết. Đối tượng đề nghị người em phối hợp bằng cách gọi điện cho anh trai thật, giả vờ hỏi vay tiền, đồng thời hứa sẽ giải thích rõ mọi chuyện vào ngày hôm sau.
Tin rằng anh trai đang gặp khó khăn và cần sự giúp đỡ, người em làm theo hướng dẫn. Khi nhận được cuộc gọi, người anh thật lại nghĩ em trai đang cần tiền nên lập tức tìm cách xoay xở. Với suy nghĩ phải giúp em giải quyết công việc, người anh đã chuyển 100 triệu đồng.
Sau khi nhận được tiền, người em tiếp tục làm theo hướng dẫn của tài khoản giả mạo, chuyển khoản sang một tài khoản ngân hàng khác. Chỉ đến khi hai anh em trao đổi lại, họ mới bàng hoàng phát hiện đã rơi vào bẫy lừa đảo.
Điều đáng nói, cả hai anh em đều là những người có hiểu biết, thường xuyên trò chuyện và rất hiểu tính cách của nhau. Vậy tại sao vẫn bị lừa, dù họ đã trực tiếp gọi điện để xác nhận việc vay tiền?
Chia sẻ sau sự việc, anh Dũng cho rằng chính sự thấu hiểu và tin tưởng tuyệt đối giữa hai người đã trở thành điểm mù mà kẻ lừa đảo lợi dụng. Bởi trước đó, hai anh em chưa từng vay mượn tiền nhau, nên khi nhận được lời đề nghị bất thường, mỗi người đều nghĩ người kia hẳn đang gặp chuyện rất khó khăn và không thể từ chối giúp đỡ.
Đối với người anh, điều quan trọng là làm sao giúp em trai giải quyết được công việc. Trong khi đó, người em cũng có suy nghĩ tương tự, tin rằng anh trai đang có chuyện riêng cần được giúp đỡ và giữ kín.
Ngay cả yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản của người thứ ba, vốn là dấu hiệu cần cảnh giác, cũng bị bỏ qua. Bởi trong suy nghĩ của người em, đây là việc anh trai ruột nhờ mình để giải quyết khó khăn nên không có lý do gì phải nghi ngờ.
Chính sự tin tưởng ấy khiến người em làm theo kịch bản do đối tượng dựng lên, vô tình trở thành người trung gian chuyển tiền cho kẻ lừa đảo.
Câu chuyện cho thấy một thủ đoạn nguy hiểm: Kẻ gian không chỉ giả mạo danh tính mà còn khai thác sự gắn bó, thấu hiểu và tình cảm giữa những người thân. Thay vì trực tiếp yêu cầu nạn nhân chuyển tiền, chúng tạo ra những tình huống khiến mỗi người đều tin rằng mình đang giúp đỡ người còn lại.
Trao đổi về vấn đề này, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) cho biết, Viber và Telegram có các biện pháp bảo vệ thông tin, nhưng mức độ bảo vệ khác nhau tùy tính năng và cách người dùng cài đặt. Mã hóa giúp bảo vệ nội dung trao đổi, song không bảo đảm người nhắn tin đúng là người họ tự nhận. Tên và ảnh đại diện đều có thể bị sao chép; kẻ gian cũng có thể chiếm đoạt tài khoản thật.
Theo chuyên gia, việc người lạ dễ tìm kiếm và chủ động liên hệ tạo điều kiện cho đối tượng tiếp cận nhiều nạn nhân, giả danh người thân và tạo tình huống cấp bách để thúc ép chuyển tiền. Đây là rủi ro cần được kiểm soát tốt hơn, dù không phải mọi tin nhắn từ người lạ đều là lừa đảo.
Về trách nhiệm của các nền tảng, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho rằng cần tăng quyền kiểm soát ai có thể tìm kiếm, liên hệ với người dùng; cảnh báo tài khoản đáng ngờ, hạn chế nhắn tin hàng loạt và xử lý nhanh các phản ánh giả mạo.
Đối với người dùng, nguyên tắc quan trọng nhất là gọi lại qua số điện thoại đã lưu hoặc gặp trực tiếp để xác minh trước khi chuyển tiền, kể cả khi tin nhắn đến từ tài khoản quen thuộc. Người dùng cũng nên bật xác thực hai bước, hạn chế công khai thông tin cá nhân, không cung cấp mã OTP và báo cáo, chặn tài khoản nghi vấn. Nếu đã chuyển tiền, cần liên hệ ngay ngân hàng và trình báo cơ quan công an.
Từ câu chuyện trên có thể thấy, việc xác minh luôn là việc phải cần làm. Những yêu cầu giữ bí mật, tạo tình huống cấp bách hay hướng dẫn chuyển tiền qua tài khoản lạ đều là dấu hiệu bất thường, đòi hỏi người nhận phải dừng lại kiểm tra kỹ trước khi thực hiện.
Đức Tùng