Từ tháng 3/2026, Hội Nông dân tỉnh tiếp tục đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường tại các xã: Thọ Long, Xuân Lập, Thiệu Tiến, Thiệu Hóa. Nông dân nòng cốt được tập huấn, phổ biến, hướng dẫn áp dụng các kỹ thuật quản lý, xử lý rơm rạ; sử dụng phân bón đúng cách; tưới ướt, khô xen kẽ trong thâm canh lúa.
Tại thôn Tra Thôn, xã Thiệu Hóa có năm hộ tham gia thực hiện mô hình trên diện tích 1,4ha và 15 hộ trồng lúa đối chứng trên cánh đồng Sau Ao-Lỗ Lung. Ông Nguyễn Văn Tường, một hộ tham gia cho biết, trước đây, gia đình ông chuyên canh hơn 5 sào lúa theo kinh nghiệm, chủ yếu sử dụng phân bón vô cơ, nhất là bón phân đạm vào thời kỳ cây lúa bén rễ, sinh trưởng, phát triển.
Dự các lớp tập huấn, tham gia mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường, ông đã nắm vững quy trình kỹ thuật, sử dụng men vi sinh xử lý rơm rạ sau thu hoạch thành phân, theo dõi màu sắc lá lúa để bón phân, thực hiện tưới ướt-khô xen kẽ trong chăm sóc lúa. Với 3 sào lúa thực hiện đúng quy trình, kỹ thuật, gia đình ông đã giảm 30% lượng phân bón vô cơ trong các giai đoạn bón lót, bón thúc, đón đòng; giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Vụ mùa vừa qua, năng suất lúa theo mô hình trình diễn đạt hơn 3 tạ/sào, trong khi diện tích canh tác lúa theo kinh nghiệm truyền thống chỉ đạt 2,7 tạ/sào.
Cùng thực hiện mô hình, bà Hoàng Thị Định thông tin thêm, sau thu hoạch, bà không đốt rơm rạ, mà phun, rắc chế phẩm vi sinh để rơm rạ phân hủy nhanh, tăng độ phì nhiêu cho đất. Bà thực hiện ghi nhật ký, xem màu lá lúa để chẩn đoán nhu cầu dinh dưỡng, bón phân hợp lý, nên đã giảm 3-5kg phân vô cơ/sào so với các vụ trước. Bà tiến hành cắm ống nhựa trên ruộng đo nước tiêu chuẩn, giữ nước ngập 3-5cm vào các thời điểm cấy lúa, lúa bén rễ, trổ hoa thụ phấn, sau đó tháo nước kiệt cho đất nứt chân chim, thúc cho rễ lúa ăn sâu xuống, giúp thân cây lúa cứng cáp, ít đổ ngã. Bà Định cho biết, sản xuất lương thực sạch, an toàn mà vẫn có năng suất tốt, nông dân yên tâm sử dụng và bán ra thị trường được giá cao.
Trưởng thôn Tra Thôn Lê Vũ Năm ghi nhận, các chuyên gia Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, cán bộ kỹ thuật, điều hành dự án đã đồng hành cùng nông hộ, hướng dẫn người dân kỹ càng từ khâu làm đất, xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học trước khi bừa lần cuối; đến việc bón phân theo bảng so màu lá lúa, điều tiết nước phù hợp, không để ruộng thiếu nước thời kỳ lúa làm đòng, trổ bông; tháo kiệt nước sau khi lúa chắc xanh-đỏ đuôi, trước thu hoạch 7-10 ngày.
Sự sâu sát của các chuyên gia, cán bộ chuyên môn giúp nông dân nắm vững quy trình, kỹ thuật, thực hiện thành công mô hình. Vụ chiêm xuân tới, sẽ có thêm 30 hộ nông dân tham gia nên gần 50% diện tích trồng hai vụ lúa trong thôn được áp dụng các giải pháp canh tác lúa thân thiện với môi trường. Nhờ đó, diện tích canh tác lúa thân thiện môi trường ở xã Thiệu Hóa đạt năng suất bình quân 316kg/sào, cao hơn ruộng đối chứng 100kg/sào. Chi phí bón phân, thuốc bảo vệ thực vật giảm đi rõ rệt, người dân sử dụng nước tưới tiết kiệm, hiệu quả. Chủ tịch Hội Nông dân xã Hoàng Đình Quế chỉ rõ, điều quan trọng là nông dân đã định hình tư duy tổ chức sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường.
Vụ mùa vừa qua, có 80 hộ nông dân ở bốn xã trong tỉnh Thanh Hóa tham gia canh tác lúa thân thiện môi trường trên diện tích gần 12ha. Các hộ đều phun, rắc chế phẩm sinh học làm phân hủy nhanh rơm rạ. Sau cấy, lúa bén rễ, định kỳ 5-10 ngày nông dân theo dõi màu lá lúa chẩn đoán nhu cầu dinh dưỡng để chăm sóc, bón phân, áp dụng biện pháp phù hợp, giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật; kết hợp áp dụng kỹ thuật tưới nước ngập-khô xen kẽ. Nhờ đó, cây lúa khỏe mạnh, giảm thiệt hại do thiên tai, sâu, bệnh gây hại.
Theo đánh giá của Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa, mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường trên diện tích gần 12ha đã giảm gần 30% lượng phân đạm, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải hơn 45 tấn CO2, năng suất lúa vẫn tăng từ 10 đến 46%, nông hộ đạt thu nhập tăng thêm khoảng 900.000 đồng/sào. Đặc biệt, người nông dân khẳng định vai trò là chủ thể, nòng cốt trong làm chủ, lan tỏa kỹ thuật canh tác thân thiện với môi trường, giảm phát thải, tạo cơ hội xây dựng hồ sơ tín chỉ các-bon, tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị hạt gạo.
Bước đầu, hoạt động sản xuất lúa thân thiện môi trường đã thúc đẩy việc ra mắt chi hội nông dân nghề nghiệp, liên kết, hợp tác với doanh nghiệp, gắn sản xuất nông nghiệp sạch với chế biến, tiêu thụ nông sản. Nằm bên bờ hữu sông Chu, nhiều năm qua, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp, công nghệ cao Tân Châu ở phường Đông Tiến luôn đồng hành cùng nông dân cơ giới hóa đồng bộ quy trình sản xuất nông nghiệp. Đầu tư mua máy làm đất, máy cấy, máy gặt đập liên hợp, máy cuộn rơm, việc cung ứng dịch vụ cơ giới hóa đồng bộ của hợp tác xã đã góp phần nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, năng lực ứng phó thiên tai, khắc phục việc thiếu lao động làm nông nghiệp; thúc đẩy tích tụ đất đai để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, công nghệ cao, phân công lao động xã hội theo định hướng.
Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp, công nghệ cao Tân Châu Nguyễn Huy Tuân trao đổi, với dây chuyền máy xay xát, kho chứa hiện có, hợp tác xã thu mua, chế biến hơn 4.000 tấn lúa/năm; đã ký hợp đồng, sẵn sàng thu mua thêm sản lượng lúa của các hộ nông dân canh tác theo mô hình thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Hiện hợp tác xã chế biến, cung ứng hơn 10 tấn gạo/ ngày cho hệ thống siêu thị trên địa bàn và hơn 200 hộ ở làng Chòn sản xuất bánh đa, bánh đa nem. Hợp tác xã đã lập dự án, quyết định đầu tư xây lắp thêm 1ha nhà màng, nhà lưới cùng kho bảo quản nông sản, thiết bị cơ giới nhưng nhiều tháng đã qua mà cơ quan có thẩm quyền vẫn chưa thẩm định, giải quyết xong các thủ tục hành chính liên quan. Đồng hành cùng nông nghiệp, nông dân, nông thôn cần sự rốt ráo, trách nhiệm cao, đem lại hiệu quả thiết thực hơn nữa từ chính quyền kiến tạo và hành động-đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh.
Vụ chiêm xuân 2027, Ban Quản lý dự án Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa tham mưu mở rộng quy mô diện tích lúa thân thiện với môi trường lên gần 200ha, thu hút 400 hộ nông dân tham gia. Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Vũ Tiến Dũng cho biết, việc mở rộng diện tích lúa thân thiện với môi trường nhằm phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong tổ chức sản xuất, nhân rộng diện tích canh tác lúa giảm phát thải, góp phần thực hiện tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
MAI LUẬN