Không chỉ là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc với hệ thống di tích lịch sử và cách mạng phong phú, thiên nhiên còn ban tặng cho Cao Bằng nền khí hậu ôn hòa, trong lành, phong cảnh núi rừng hùng vĩ với hệ thống sông suối, hồ, hang động dày đặc, cảnh sắc tuyệt đẹp, các bản làng văn hóa cộng đồng giàu bản sắc, ẩm thực và sản vật địa phương đặc trưng... Sở hữu Di sản văn hóa phi vật thể, nhiều di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh là điều kiện thuận lợi, nhiều tiềm năng, lợi thế, Cao Bằng là nơi hội tụ những yếu tố đặc trưng, thế mạnh để phát triển du lịch bền vững.
Mới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng đã có buổi khảo sát tại xã Đoài Dương nhằm chuẩn bị triển khai tuyến du lịch trải nghiệm. Một tín hiệu vui cho người dân xã Đoài Dương cũng như những người đang ấp ủ phát triển du lịch nơi đây. Trưởng phòng Văn hóa-xã hội xã Lương Đình Duy chia sẻ: Chúng tôi dự kiến xây dựng tua du lịch này để du khách được khám phá, tìm hiểu văn hóa địa phương thông qua chợ Thông Huề - phiên chợ độc đáo của người dân tộc Tày-Nùng ở Cao Bằng.
Tiếp đến, tham quan miếu Long Vương, ngôi miếu cổ linh thiêng, nơi thờ thần Nam Hải Long Vương. Du khách sẽ đi bộ dọc bên sông Bắc Vọng, trong xanh uốn lượn quanh những bản làng bình yên; cung cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho người dân. Điểm dừng chân cuối của du khách tại thác Thoong Ma - nơi đầu nguồn sông Bắc Vọng, cách trung tâm xã khoảng 1km.
Thời gian ít nhất cho chương trình trải nghiệm tua du lịch là nửa ngày. Sau khi nghỉ ăn trưa, du khách tiếp tục di chuyển quãng đường khoảng 35km để đến với thác Bản Giốc. Hoặc tổ chức tua trải nghiệm theo chiều ngược lại.
Nằm ở phía Nam tỉnh Cao Bằng, xã Đoài Dương gồm 3 dân tộc cùng sinh sống đoàn kết, gắn bó: Dân tộc Tày chiếm 50%, dân tộc Nùng chiếm 49% và dân tộc Kinh 1% cùng nhau xây dựng quê hương, đất nước. Hướng dẫn chúng tôi tham quan trải nghiệm chợ phiên Thông Huề, cán bộ Phòng Văn hóa Xã hội xã Nông Thanh Hữu cho biết: Giống như nhiều địa phương ở Cao Bằng, chợ Thông Huề họp 6 phiên/tháng, vào các ngày 2, 7, 12, 17, 22, 27 dương lịch. Mỗi phiên chợ, người dân địa phương mang đến nhiều sản vật vùng cao để trao đổi, mua bán.
Đối với người dân Thủ đô đã quen với những cây cải bắp nhỏ bé, nhạt vị, thì khi đến chợ Thông Huề, sẽ không khỏi ngạc nhiên khi bắt gặp những cây cải bắp to, cuộn chặt, có đường kính gần hai gang tay, trông vô cùng hấp dẫn. Những sản vật bày bán tại chợ đều được người dân trồng trên các triền núi cao, hoàn toàn không sử dụng chất bảo quản hay thuốc kích thích tăng trưởng. Những thứ họ tự trồng hoặc hái lượm từ rừng đều được mang ra chợ bán. Phiên chợ vùng cao không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là nơi gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau nhâm nhi chén rượu, thưởng thức những sản vật địa phương trong không khí rộn ràng, vui vẻ.
Rời phiên chợ Thông Huề, anh Nông Thanh Hữu dẫn chúng tôi thăm miếu Long Vương, nơi thờ thần Nam Hải Long Vương - vị thủy thần cai quản sông nước, đem lại mùa màng tươi tốt, cuộc sống an lành cho người dân địa phương. Theo phong tục địa phương, miếu Long Vương cũng là nơi để những đôi vợ chồng hiếm muộn con cái gửi gắm niềm tin, ước nguyện. Với địa thế hội tụ đầy đủ “Long-Huyệt-Thủy-Sa”, lưng miếu tựa sườn núi Tam Tiên, phía trước nhìn ra sông Bắc Vọng. Vào năm 2015, từ nguồn xã hội hóa, người dân địa phương xây dựng lại miếu Long Vương trên nền miếu cũ với kiến trúc như hiện nay. Đến ngày 15/7/2019, miếu Long Vương được Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, nằm trong tuyến du lịch phía Đông của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.
Theo phong tục địa phương, cứ vào năm nhuận sẽ tổ chức lễ tế thần, diễn ra trong 3 ngày với những nghi thức mang đậm yếu tố tâm linh, cầu cho mưa thuận, gió hòa, cầu tài, lộc, đặc biệt là cầu tự. Lễ hội miếu Long Vương trở thành nơi giao lưu, chia sẻ tình cảm, cố kết cộng đồng, góp phần gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
Những năm gần đây, đường tỉnh lộ ĐT 206 được mở rộng và nâng cấp, từ trung tâm xã Đoài Dương đi thác Thoong Ma, du khách sẽ được trải nghiệm phong cảnh hữu tình với thác nước nhỏ, guồng nước bên những cánh đồng xanh mướt.
Những năm gần đây, đường tỉnh lộ ĐT 206 được mở rộng và nâng cấp, từ trung tâm xã Đoài Dương đi thác Thoong Ma, du khách sẽ được trải nghiệm phong cảnh hữu tình với thác nước nhỏ, guồng nước bên những cánh đồng xanh mướt.
Ông Lương Đình Duy chia sẻ: Thác Thoong Ma là một dòng chảy lớn, dọc theo núi đá có độ dốc cao, phân thành nhiều tầng, tầng cao nhất hơn 10m, tiếng địa phương có nghĩa là thác may mắn. Người dân nơi đây quan niệm khi mùa mưa, nước chảy trắng xóa, lấp lánh dưới ánh nắng mặt trời trông giống như ánh sáng của vàng, bạc nên còn được hiểu là dòng thác mang tài lộc về. Do chênh lệch về độ cao đã tạo nên sự hùng vĩ cho thác Thoong Ma, với dòng nước trắng xóa trải dài như dải lụa mềm mại giữa đại ngàn, ẩn chứa vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đoài Dương Lương Thị Thoa cho biết: Để phát triển tour du lịch Bên dòng sông Bắc Vọng, địa phương đang triển khai các hoạt động nhằm giữ chân du khách khi đến đây. Thông qua các nền tảng mạng xã hội, Facebook, Zalo, TikTok giới thiệu phong cảnh, địa điểm dừng chân theo từng mùa để du khách có thêm những trải nghiệm khi đến vùng đất này. Một trong những điểm đó là homestay Thoong Lộc - nơi lưu giữ những nét đẹp của thiên nhiên, văn hóa bản địa và nhịp sống bình dị giữa núi rừng. Cùng với đó xã có 2 nhà hàng lớn có thể phục vụ 50-60 du khách cùng 1 thời điểm và 2 nhà nghỉ ở phố Thông Huề.
Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp và Du lịch cộng đồng Đồng Tiến, chủ homestay Thoong Lộc Phùng Văn Chung chia sẻ: Từ năm 2024, chúng tôi có ý tưởng làm du lịch cộng đồng, đến tháng 4/2026, chính thức khai trương đưa vào phục vụ du khách trải nghiệm tuyến du lịch Bắc Vọng-Bản Giốc. Với sức chứa 70 người, gồm 2 khu nhà riêng và 1 nhà sàn cổ nguyên bản 7 gian làm không gian chung (cộng đồng) phục vụ du khách nghỉ ngơi. Dịp cuối tuần là thời điểm thường đông khách du lịch trong nước và quốc tế tham gia trải nghiệm với những dịch vụ: Đạp xe chung quanh thung lũng, đạp xe leo đồi với quãng đường 5-10 km có người bản địa hỗ trợ, ngoài ra chèo sub từ homestay đến thác Thoong Ma và ngược lại. Buổi tối là không gian sinh hoạt cộng đồng, đốt lửa trại, nghe hát then với các tiết mục đặc sắc do các nghệ nhân trình bày và giao lưu với thanh niên địa phương.
Một ngày ở Đoài Dương, được đắm chìm trong vẻ đẹp nguyên bản của miền non nước, du khách không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điểm check-in nổi tiếng, chỉ cần cùng nhau men theo những con đường nhỏ giữa núi rừng, đi qua những bản làng yên bình hòa trong tiếng suối chảy, đến với những góc thật khác của Cao Bằng. Một hành trình không quá vội, không quá nhiều khuôn mẫu, hướng du khách dành thời gian để thật sự được cảm nhận, hòa mình vào thiên nhiên, sống cuộc sống bình dị của người dân bản địa trong không gian khác biệt và cuốn hút.
Tương lai không xa, với tất cả những gì thiên nhiên ban tặng sẽ là cơ sở để xã Đoài Dương tiếp tục nghiên cứu, phát triển du lịch cộng đồng, từng bước khai thác tiềm năng, lợi thế về cảnh quan và văn hóa, phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao đời sống người dân.
TUẤN DŨNG - MINH TUẤN