Trong 25 nghị quyết mà HĐND TPHCM đã thông qua để triển khai Luật Phát triển đô thị, Nghị quyết quy định về việc áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với những công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm đang được cấp xã, phường đặc biệt quan tâm. Nghị quyết chính thức có hiệu lực từ ngày 1-10, giao trực tiếp thẩm quyền xử lý cho chủ tịch UBND cấp xã.
Xác định đúng trường hợp vi phạm
Sau 18 năm sử dụng, căn nhà của ông Trần Văn Út (xã Bình Lợi, TPHCM) đã xuống cấp, mái và tường thấm nước, nền nhà ngập nước mỗi khi mưa lớn. Vừa qua, ông Út sửa chữa một số hạng mục như nâng nền, thay mái, gia cố tường nhưng không cơi nới diện tích, không thay đổi kết cấu chịu lực nên không xin giấy phép xây dựng. Khi nắm thông tin về quy định mới, ông Út lo lắng không biết có thuộc diện bị áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước hay không.
Giải đáp những băn khoăn từ thực tế, Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Trần Quang Lâm cho biết, trường hợp sửa chữa công trình không ảnh hưởng, không thay đổi kết cấu chịu lực thì không phải xin giấy phép xây dựng; trường hợp pháp luật quy định phải xin phép thì yêu cầu thực hiện nghiêm.
Theo ông Trần Quang Lâm, điều quan trọng khi triển khai quy định mới là xác định chính xác công trình, hành vi vi phạm và điều kiện áp dụng. Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước chỉ được áp dụng trong những trường hợp cần thiết, khi người vi phạm không chấp hành yêu cầu chấm dứt vi phạm của cơ quan có thẩm quyền.
Từ yêu cầu xác định đúng đối tượng và tuân thủ trình tự, thủ tục, các địa phương đang chuẩn bị những điều kiện cần thiết để thực hiện quy định mới. Theo lãnh đạo UBND xã Bình Lợi, khi triển khai phải xác định rõ đối tượng, tình trạng pháp lý của công trình và mức độ tuân thủ quy định. Địa phương đã xây dựng kế hoạch tập huấn, quán triệt quy định, tập trung hướng dẫn về thẩm quyền và thủ tục áp dụng biện pháp này.
UBND xã Bình Lợi cũng đang tham mưu Đảng ủy xã kiện toàn quy chế phối hợp phòng ngừa, giám sát và xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai, trật tự xây dựng; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng nhiều hình thức.
Quy định mới đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ trong xử lý các công trình vừa vi phạm trật tự xây dựng vừa không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. Tại xã Bà Điểm, có một số cơ sở đang rơi vào trường hợp này.
Phó Chủ tịch UBND xã Bà Điểm Dương Văn Phúc cho biết, địa phương đã xây dựng kế hoạch triển khai nghị quyết HĐND TPHCM đến các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan trên địa bàn. Trong đó, việc xử lý đòi hỏi sự phối hợp giữa các lực lượng, tránh chồng chéo.
Một vấn đề được các địa phương đặc biệt quan tâm là trường hợp công trình vi phạm sử dụng chung nguồn điện, nước với các hộ dân hoặc cơ sở khác. Nếu không xác định chính xác phạm vi và đối tượng, việc thực hiện có thể ảnh hưởng đến những người không liên quan đến hành vi vi phạm. Do đó, khi phát hiện vi phạm, địa phương cần rà soát tình trạng sử dụng thực tế, xác định chính xác đối tượng vi phạm và kiểm tra các hồ sơ pháp lý liên quan để làm cơ sở xử lý.
Phân định rõ trách nhiệm, kiểm soát quyền lực
Việc phân cấp thẩm quyền ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình vi phạm cho chủ tịch UBND cấp xã đòi hỏi cơ chế vận hành chặt chẽ, bởi biện pháp này tác động trực tiếp đến hoạt động của người dân, doanh nghiệp và tổ chức.
Theo ông Nguyễn Văn Đạt, Chủ tịch UBND phường Bình Thới, khi chủ tịch UBND cấp xã được giao quyết định ngừng cung cấp điện, nước, trách nhiệm của người quyết định phải được xác định rõ, gắn với điều kiện, trình tự, thủ tục theo quy định. Người có thẩm quyền phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.
Bên cạnh đó, cần làm rõ ranh giới thẩm quyền giữa cấp xã và cấp thành phố khi áp dụng biện pháp này; xác định trường hợp nào thuộc thẩm quyền của cấp xã, trường hợp nào thuộc thẩm quyền cấp thành phố. Việc phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm sẽ giúp quá trình thực hiện thống nhất, hạn chế lúng túng khi xử lý những trường hợp cụ thể.
Lưu ý về kiểm soát quyền lực ở cấp cơ sở, ThS Nguyễn Nhật Khanh, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng thành phố nên chuẩn hóa quy trình thống nhất cho toàn bộ phường, xã. Từng quyết định phải có hồ sơ xác định rõ công trình, hành vi vi phạm thuộc trường hợp được áp dụng, biên bản kiểm tra, văn bản yêu cầu chấm dứt vi phạm đã được giao hợp lệ, phạm vi và thời hạn ngừng cung cấp. Các quyết định cũng cần được số hóa để cơ quan cấp trên kiểm tra, giám sát và truy xuất trách nhiệm.
Cũng theo ThS Nguyễn Nhật Khanh, cần có cơ chế kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với những địa phương có số lượng quyết định ngừng cung cấp điện, nước bất thường, quá cao hoặc quá thấp so với tình hình vi phạm thực tế. Qua đó, phòng ngừa cả tình trạng lạm dụng quyền gây khó cho người dân, doanh nghiệp và tình trạng né tránh thực hiện quyền vì ngại va chạm.
Đối với những vi phạm có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng người dân, nhất là tại cơ sở karaoke hay vũ trường, cần xử lý nghiêm để ngăn ngừa rủi ro. Với những vi phạm xây dựng chưa gây nguy hiểm tức thời, chính quyền cần thông báo, tạo cơ hội để người dân tự khắc phục trước khi áp dụng biện pháp xử lý. Đồng thời, cần có cơ chế khôi phục cung cấp điện, nước nhanh chóng sau khi vi phạm được khắc phục.
Ông NGUYỄN VĂN Ỷ, Bí thư Chi bộ ấp Nam Lân, xã Bà Điểm, TPHCM:
Tránh làm xáo trộn đời sống người dân
Áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình vi phạm quy định về trật tự xây dựng và phòng cháy, chữa cháy là phù hợp và cần thiết. Tuy nhiên, khi triển khai thực tế, cơ quan chức năng cần xem xét kỹ đối với những công trình vi phạm đã tồn tại trong thời gian dài, nhất là các khu nhà trọ có đông người cùng sinh sống.
Việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước có thể tác động đến sinh hoạt hàng ngày của người thuê trọ trong khi họ không phải là người thực hiện hành vi vi phạm. Do đó, trước khi thực hiện, lực lượng chức năng cần tìm hiểu cụ thể tình trạng sử dụng thực tế của công trình; xác định rõ phạm vi, đối tượng và thời điểm áp dụng. Đồng thời, nên có phương án cụ thể về phạm vi ngừng cung cấp điện, nước và thời gian khắc phục, nhằm giảm thiểu xáo trộn, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Ông NGUYỄN MINH ĐIỀN, Chủ tịch UBND phường Tam Bình, TPHCM:
Cần hướng dẫn thống nhất
Nhằm tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một kiểu, UBND phường Tam Bình kiến nghị cơ quan chuyên môn sớm hướng dẫn thống nhất về căn cứ xác định vi phạm, hồ sơ, thời hạn, mẫu quyết định và quy trình phối hợp với đơn vị cung cấp điện, nước. Với những công trình dùng chung công tơ như nhà trọ, chung cư mini, cần hướng dẫn chi tiết việc thông báo trước, tách công tơ, khoanh vùng đúng phạm vi xử lý. Đồng thời, cần có phương án riêng cho những trường hợp đặc thù như nhà ở duy nhất, hộ nghèo, người yếu thế hoặc cơ sở đông lao động.
Trong công tác thực thi, phải bảo đảm vững chắc cơ sở pháp lý và thông báo trước cho các bên liên quan. Quyết định ban hành phải được gửi ngay cho đơn vị dịch vụ để thực hiện ngừng cung cấp điện, nước đúng đối tượng, đúng hạn; đồng thời theo dõi chặt chẽ việc chấp hành. Các địa phương cần chủ động rà soát các hộ thuê trọ, người có hoàn cảnh khó khăn để thông báo sớm, hỗ trợ ổn định chỗ ở...