Chuyến công tác khảo sát thực tế tại Ecuador (quốc gia xuất khẩu tôm số 1 thế giới) mới đây của đoàn công tác tỉnh Cà Mau đã mở ra nhiều góc nhìn mới để địa phương quyết định cấu trúc lại ngành tôm.
Nuôi tôm năng suất cao nhưng chi phí thấp
Trở về sau chuyến công tác khảo sát, học tập kinh nghiệm thực tế tại Ecuador và tham dự Diễn đàn Tôm toàn cầu tại Hà Lan, đồng chí Hồ Trung Việt, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau, mang theo nhiều trăn trở sâu sắc cùng những góc nhìn hoàn toàn mới cho ngành tôm quê nhà.
Qua chuyến đi này, điều khiến ông Việt và đoàn công tác bất ngờ nhất là suốt gần 30 năm qua, ngành tôm Ecuador gần như không gặp rủi ro dịch bệnh lớn. Khác biệt lớn nhất nằm ở việc chọn giống và môi trường nuôi.
Ông Việt cho biết, Ecuador cấm nhập khẩu tôm giống từ bên ngoài, chỉ sử dụng giống bản địa sản xuất tại chỗ. Còn khâu sản xuất giống, họ không đầu tư trại giống khang trang, mà đào ao, trải bạt rồi cho tôm đẻ ngay tại đó.
Cách làm ấy nhằm cố tình tạo ra một môi trường tự nhiên khắc nghiệt để tôm giống tự sinh miễn dịch. Con nào sống sót trong môi trường đó thì sức đề kháng rất mạnh, đến khi đưa ra ao nuôi lớn, tỷ lệ sống đạt gần như 100%.
“Họ không chọn quy trình “sạch bệnh” như Cà Mau, mà chọn quy trình “kháng bệnh”, giống như lũ trẻ ở quê hồi xưa bò lăn bò lết dưới đất mà lại rất ít khi ốm vặt”, ông Việt ví von.
Bên cạnh triết lý về con giống, quy trình và kỹ thuật nuôi tôm tại Ecuador cũng là một điểm khác biệt lớn. Ở đất nước Nam Mỹ này, họ không nuôi công nghiệp mật độ dày đặc hay siêu thâm canh như Cà Mau mà nuôi theo dạng như mô hình quảng canh hai giai đoạn đang được áp dụng đại trà tại đồng đất Cà Mau.
Theo lời ông Việt, ở giai đoạn đầu, họ vèo tôm trong không gian hẹp với mật độ khoảng từ 200 con/m2 trong ba tuần đầu. Sau đó sẽ tiến hành bung tôm nhỏ ra các ao to bên ngoài rộng cả chục ha để nuôi thương phẩm. Mật độ ao bên ngoài không quá cao, chỉ từ 30-40 con/m2 nhưng mỗi năm nuôi được từ ba đến bốn vụ, mỗi vụ chỉ kéo dài từ 2 đến 2,5 tháng.
Dù chu kỳ nuôi ngắn nhưng năng suất tôm nuôi bên Ecuador chênh lệch lớn so với Cà Mau. Hiện nay, mô hình quảng canh cải tiến của Cà Mau bình quân đạt khoảng 450-500kg/ha/năm, trong khi ở Ecuador, năng suất thấp nhất cũng đạt khoảng 20 tấn/ha/năm, nhưng chi phí đầu tư có thể bằng 1/2 so với Cà Mau hiện nay.
“Hôm qua đó, họ dẫn chúng tôi đi tận mắt chứng kiến nông dân thu hoạch một ao tôm rộng khoảng 10ha, huy động dàn xe lạnh loại lớn nối dài chờ sẵn để chở từ 80 đến 100 tấn tôm mới thấy quy mô và tính chuyên nghiệp của họ đến mức nào”, ông Việt thuật lại.
Cơ cấu lại ngành tôm theo nguyên tắc “6 rõ”
Những con số vừa đề cập không chỉ khiến đoàn công tác đi khảo sát và học tập kinh nghiệm ở Cà Mau bất ngờ mà khiến không ít nhà nông trăn trở và ao ước. Đối chiếu vào tình hình thực tế mới thấy, Cà Mau hiện có diện tích nuôi tôm hơn 427.000ha, lớn gần gấp đôi của Ecuador, tổng sản lượng tôm đạt trung bình hơn 577.000 tấn, mang về kim ngạch xuất khẩu hơn 2 tỷ USD/năm. Đây là những con số rất đáng tự hào, nhưng nếu so sánh về hiệu quả trên cùng một đơn vị diện tích với Ecuador thì Cà Mau còn kém xa.
Theo Tiến sĩ Quách Văn Ấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau, chỉ cần đạt được 1/10 năng suất và sản lượng của Ecuador thì năng suất và giá trị tôm Cà Mau đã tăng gấp 5 lần hiện nay. Lúc đó, kim ngạch xuất khẩu tôm của tỉnh không chỉ dừng ở mốc 2 tỷ USD mà hoàn toàn có thể vượt mốc 10 tỷ USD/năm.
Cũng theo Tiến sĩ Ấn, bí quyết thành công của Ecuador là làm tốt khâu quy hoạch hạ tầng vùng nuôi quy mô lớn, dùng chung hạ tầng thủy lợi, điện và logistics. Đặc biệt, họ tập trung đột phá vào khâu con giống gia hóa, có năng lực kháng bệnh cao và tối ưu hóa chi phí thức ăn. Điều này giúp họ giảm đáng kể tỷ lệ hao hụt, hạ giá thành sản xuất trên mỗi kg tôm thương phẩm.
Cuộc đua trên thị trường tôm thế giới hiện nay dịch chuyển từ việc cạnh tranh thuần túy về mặt sản lượng sang cuộc cạnh tranh tổng hợp về giá thành sản xuất, tỷ lệ vụ nuôi thành công, năng lực kiểm soát an toàn sinh học, tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và mức độ bền vững của toàn chuỗi cung ứng.
Bài học quý giá từ nước bạn đã chỉ ra một định hướng rõ ràng cho Cà Mau: Muốn nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, không thể tiếp tục chạy theo sản lượng bằng mọi giá mà phải tập trung tối ưu hóa chi phí sản xuất và kiểm soát rủi ro dịch bệnh một cách triệt để.
Nhận thức rõ những điểm nghẽn nội tại nên ngay sau chuyến công tác quốc tế, lãnh đạo tỉnh Cà Mau đã có cuộc họp đánh giá và có văn bản (Công văn số 16494/UBND-NNXD) chỉ đạo các ban, sở, ngành chuyên môn bắt tay ngay vào hành động cơ cấu lại ngành tôm giai đoạn 2026-2027.
Kế hoạch cấu trúc lại mang tính chiến lược này được quán triệt thực hiện theo nguyên tắc “6 rõ” (rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ vùng, rõ lộ trình, rõ nguồn lực, rõ hiệu quả), hướng tới mục tiêu giải quyết tận gốc các vướng mắc và điểm nghẽn của ngành tôm.
Sau các bước rà soát và đánh giá tổng thể các vùng sinh thái và thứ tự ưu tiên, Cà Mau sẽ xúc tiến lựa chọn từ ba đến năm vùng/cụm nuôi để triển khai thí điểm, quyết không xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật đơn lẻ, mà tập trung tổ chức lại không gian sản xuất, hoàn thiện hạ tầng dùng chung, áp dụng giống chất lượng cao, triển khai nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và thành lập các hợp tác xã kiểu mới có sự tham gia liên kết chặt chẽ của doanh nghiệp.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho biết: “Theo kế hoạch sắp triển khai, tại các nơi thí điểm sẽ được áp dụng bộ chỉ số đánh giá thực chất, được theo dõi, đo lường hiệu quả qua bộ chỉ số KPI cụ thể: tỷ lệ sống, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), năng suất, mức tiêu thụ điện năng/kg tôm, giá thành sản xuất/kg và lợi nhuận thu về/ha”.
Song hành đó, Cà Mau sẽ triển khai đề án tôm giống kháng bệnh chất lượng cao giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và hợp tác quốc tế: Thực hiện định danh vùng nuôi, mã số ao nuôi, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành tôm, đồng thời hiện thực hóa các thỏa thuận hợp tác quốc tế từ Ecuador, Hà Lan thành các dự án hạ tầng và công nghệ nuôi thực tế.
Mục tiêu cốt lõi của Cà Mau trong giai đoạn 2026-2027 không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất đơn thuần, mà quan trọng hơn là hạ giá thành sản xuất, giảm rủi ro dịch bệnh, nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm tính minh bạch cho thương hiệu tôm Cà Mau trên thị trường toàn cầu.
HỮU TÙNG