Để kịp thời thể chế hóa và triển khai Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết mới (thay thế Nghị định số 131/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 15/2/2022). Mục tiêu là chăm lo toàn diện, bảo đảm mọi chế độ với người có công.
Thực tế cho thấy, sau gần 5 năm triển khai, thực hiện Nghị định số 131/2021/NĐ-CP, trên cơ sở báo cáo sơ kết của các địa phương cho thấy, một số quy định chưa phù hợp, gây khó khăn trong thực hiện.
Hồ sơ công nhận liệt sĩ còn cứng nhắc
Bộ Nội vụ chỉ rõ, hiện chưa có quy định hướng dẫn việc xem xét, công nhận liệt sĩ, thương binh đối với người làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh có tính chất nguy hiểm như xây dựng tuyến biên giới, làm nhiệm vụ mật, ngăn chặn, bắt giữ đối tượng thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc bị tác động trực tiếp bởi hành vi của các đối tượng này. Bên cạnh đó, quy định về lập hồ sơ công nhận liệt sĩ đối với thương binh chết do vết thương tái phát còn chặt chẽ, cứng nhắc.
Thực tế cho thấy, nhiều thương binh nặng khi sức khỏe chuyển biến nguy kịch, gia đình thường xin đưa về nhà hoặc chuyển đến cơ sở nuôi dưỡng người có công theo nguyện vọng từ trần tại nhà. Do không bảo đảm đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định, các trường hợp này gặp khó khăn khi xem xét công nhận liệt sĩ, dù nguyên nhân tử vong có liên quan trực tiếp đến vết thương chiến tranh.
Theo Bộ Nội vụ, qua thực tiễn giải quyết hồ sơ, phần lớn trường hợp tồn đọng hiện nay đều liên quan yếu tố lịch sử đặc biệt phức tạp như: Hồ sơ thất lạc qua chiến tranh; người hoạt động cách mạng trong điều kiện bí mật; trường hợp hy sinh hoặc bị thương không còn giấy tờ gốc; thương binh từ trần do vết thương tái phát hoặc các trường hợp có thông tin, chứng cứ lịch sử chưa đầy đủ theo quy định hiện hành.
Vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; những nội dung vướng mắc nêu trên đã được sửa đổi, do đó cần được kịp thời quy định chi tiết để thống nhất thực hiện. Bên cạnh đó, việc công nhận liệt sĩ, thương binh, bệnh binh hy sinh, bị thương, bị bệnh trước ngày 1/7/2021 đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép áp dụng điều kiện, tiêu chuẩn của Pháp lệnh số 26/2005/PL-UBTVQH11 và Pháp lệnh số 04/2012/PL-UBTVQH13 nếu không đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo Pháp lệnh số 02/2020/UBTVQH14. Tuy nhiên, do chưa có quy định cụ thể về căn cứ xác lập hồ sơ cho nên chưa triển khai được trên thực tế.
Nhiều địa phương phản ánh, việc giải quyết hưởng chế độ cho người đủ điều kiện hưởng đồng thời trợ cấp thương binh, bệnh binh, mất sức lao động chưa được quy định cụ thể, còn gây cách hiểu khác nhau trong thực tiễn triển khai... Vẫn tồn tại vướng mắc do quy định chưa rõ ràng, thiếu thủ tục và căn cứ, thẩm quyền giải quyết, chưa bảo đảm kế thừa qua các thời kỳ như quy định về giải quyết trợ cấp tuất hằng tháng khi người có công từ trần trước 1/7/2021.
Tại dự thảo Tờ trình gửi Chính phủ về Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, hiện còn thiếu quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Một số thủ tục công nhận, giải quyết chế độ ưu đãi chưa được tái cấu trúc dẫn đến khó khăn, chậm trễ, tăng thời gian và chi phí tuân thủ. Bên cạnh đó, một số quy định liên quan đất đai, miễn, giảm thuế, tiền sử dụng đất còn bất cập, cần được rà soát, hoàn thiện theo chức năng, trách nhiệm của các bộ, ngành.
Đề xuất nhiều chính sách nhân văn sâu sắc
Cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn cho thấy sự cần thiết sửa đổi toàn diện Nghị định số 131/2021/NĐ-CP. Việc sửa đổi không chỉ chú trọng về hồ sơ, thủ tục, quy trình giải quyết mà còn thể hiện sâu sắc ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn, sự quan tâm, chăm lo đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng và thân nhân.
Hiện nay, trên cả nước đã có hệ thống các cơ sở điều dưỡng thực hiện nhiệm vụ chính trị là điều dưỡng tập trung người có công với cách mạng. Để đáp ứng nguyện vọng của người có công là được thụ hưởng dịch vụ điều dưỡng tập trung tại nhiều địa danh khác nhau, Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi, bổ sung nội dung này. Việc tổ chức được thực hiện xuyên suốt trong năm, theo lịch trình điều dưỡng, tình trạng sức khỏe, đáp ứng tính chất đặc thù của chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe (khám, tư vấn sức khỏe, tập phục hồi chức năng…). Qua đó, sẽ tạo thuận lợi cho các trung tâm điều dưỡng tổ chức triển khai thực hiện, bảo đảm chăm sóc đầy đủ, kịp thời, chất lượng cho người có công.
Bộ Nội vụ cũng đề xuất mở rộng đối tượng được nuôi dưỡng tập trung sang người có công, thân nhân liệt sĩ hưởng trợ cấp hằng tháng sống cô đơn. Việc lấy tiêu chí "sống cô đơn" làm căn cứ chính giúp chính sách đúng bản chất nhân đạo của chế độ nuôi dưỡng tập trung và bảo đảm công bằng. Đồng thời, bổ sung quy định tạo điều kiện cho người có công và thân nhân được ưu tiên tiếp cận các hoạt động đào tạo, tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, mô hình sản xuất tiên tiến để nâng cao năng lực sản xuất, phát triển sinh kế bền vững, cải thiện đời sống…
Theo Bộ Nội vụ, những điều chỉnh nêu trên rất phù hợp chủ trương chăm lo toàn diện đời sống người có công với cách mạng, bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và các nguồn lực xã hội hóa.
VĨNH KHANG