Tại Ngày hội Năng lượng Xanh do Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TPHCM phối hợp với phường Lái Thiêu (TPHCM) tổ chức ngày 17/10, nhiều người dân quan tâm chi phí lắp điện mặt trời mái nhà, thời gian thu hồi vốn và khả năng bán điện dư lên lưới.
Hóa đơn tiền điện 2 triệu đồng/tháng nên lắp điện mặt trời mái nhà
Theo phương án được thạc sĩ Nguyễn Hữu Khoa, giảng viên Trường Cao đẳng Điện lực giới thiệu, với hộ gia đình có hóa đơn tiền điện khoảng 2 triệu đồng/tháng, tương ứng mức sử dụng khoảng 700 kWh, hệ thống điện mặt trời công suất 8 kWp kết hợp pin lưu trữ có thể hoàn vốn trong khoảng 3,2-4,3 năm, tùy thời điểm sử dụng điện của gia đình.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Người dân phường Lái Thiêu, TPHCM xem thực tế lắp đặt tấm pin năng lượng trên mái nhà. Ảnh: Quốc Thái).
Cụ thể, nếu 70% nhu cầu điện tập trung vào ban ngày và 30% vào ban đêm, hệ thống được đề xuất sử dụng pin lưu trữ dung lượng 10 kWh, thời gian hoàn vốn khoảng 3,2 năm. Với tỷ lệ sử dụng điện ban ngày và ban đêm tương đương ban đêm 50%, dung lượng pin cần thiết tăng lên 15 kWh, thời gian hoàn vốn khoảng 3,8 năm.
Trong trường hợp gia đình sử dụng 70% điện vào ban đêm và 30% vào ban ngày, hệ thống cần pin lưu trữ dung lượng 20 kWh, thời gian thu hồi vốn dự kiến khoảng 4,3 năm.
Các phương án được tính toán trên cơ sở mức bức xạ mặt trời tại TPHCM khoảng 1.426 kWh/kWp/năm và nhu cầu sử dụng điện trung bình 25 kWh/ngày.
Như vậy, thời điểm sử dụng điện ảnh hưởng trực tiếp đến cấu hình và hiệu quả đầu tư. Gia đình tiêu thụ nhiều điện vào ban đêm cần pin lưu trữ lớn hơn, kéo theo chi phí đầu tư ban đầu cao hơn và thời gian hoàn vốn dài hơn.
Theo chuyên gia, tuổi thọ pin lưu trữ năng lượng (BESS) hiện nay ở mức khoảng 10 năm. Với thời gian hoàn vốn dự kiến nêu trên, hệ thống có thể tiếp tục mang lại lợi ích từ khoản tiền điện tiết kiệm trong những năm còn lại, nếu thiết bị vận hành theo tuổi thọ dự kiến và các điều kiện thực tế không làm thay đổi đáng kể hiệu quả đầu tư.
Người dân nghe tư vấn về hệ thống điện mặt trời mái nhà tại phường Lái Thiêu (Ảnh: Quốc Thái).
Đi vào thực tế, theo Công ty LITHACO, đơn vị tư vấn, lắp đặt hệ thống điện mặt trời tại sự kiện, hộ gia đình có hóa đơn tiền điện khoảng 2 triệu đồng/tháng có thể đầu tư hệ thống gồm 8 tấm pin quang điện, tổng công suất 5,04 kWp; bộ chuyển đổi hybrid 6 kW và pin lưu trữ dung lượng 5,76 kWh. Tổng chi phí lắp đặt được báo giá khoảng 90 triệu đồng.
Hệ thống được ước tính tạo ra khoảng 600 kWh điện mỗi tháng, giúp gia đình tiết kiệm khoảng 1,6 triệu đồng tiền điện. Theo tính toán của đơn vị này, thời gian thu hồi vốn khoảng 4,7 năm.
LITHACO cho biết tấm pin quang điện có tuổi thọ khoảng 25-30 năm, trong khi pin lưu trữ được bảo hành 10-12 năm. Tuy nhiên, mức tiết kiệm và thời gian hoàn vốn thực tế còn phụ thuộc sản lượng điện tạo ra, tỷ lệ điện được sử dụng trực tiếp, thói quen dùng điện của gia đình và chi phí thay thế thiết bị trong quá trình vận hành.
Điện dư có thể bán lên lưới
Bên cạnh khoản tiền điện tiết kiệm được, khả năng bán lượng điện dư lên lưới cũng là yếu tố được quan tâm khi người dân cân nhắc đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Theo thạc sĩ Nguyễn Hữu Khoa, với hệ thống có pin lưu trữ, điện sản xuất ban ngày có thể được dùng trực tiếp hoặc tích trữ để sử dụng vào buổi tối. Nếu còn điện dư, chủ hệ thống có thể bán lên lưới khi đáp ứng điều kiện theo quy định. Nghị định số 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp đã mở rộng một số điều kiện phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo đó, hộ gia đình có thể xem xét lắp đặt hệ thống kết hợp pin lưu trữ, vừa chủ động sử dụng điện, vừa bán phần điện dư lên lưới trong giới hạn và theo điều kiện áp dụng.
Mức giá mua điện dư được ông Khoa cho biết khoảng 844,7 đồng/kWh. Lượng điện được bán lên lưới có thể tối đa khoảng 50% sản lượng (thay vì trước đây chỉ giới hạn trong mức 20%). Trong một số trường hợp, tỷ lệ này có thể cao hơn nếu lưới điện tại khu vực đấu nối đủ khả năng tiếp nhận và đáp ứng điều kiện vận hành an toàn.
Về thủ tục, ông Khoa cho biết quy trình lắp đặt hiện đã chuyển theo hướng thông báo đến cơ quan có thẩm quyền, thay vì phải chờ chấp thuận như trước. Theo đó, tổ chức, cá nhân gửi thông báo đến UBND cấp phường, xã trước ngày bắt đầu lắp đặt ít nhất 10 ngày làm việc. "Nếu cơ quan chưa phản hồi thì vẫn có thể lắp đặt sau 10 ngày gửi giấy phép yêu cầu", ông Khoa nêu.
Phần lớn hộ gia đình có mức tiêu thụ điện cao thường phải trả tiền điện ở các bậc giá cao hơn. Việc tận dụng nguồn điện mặt trời vào ban ngày giúp giảm lượng điện mua từ lưới, trong khi pin lưu trữ hỗ trợ chuyển một phần điện năng sang thời điểm sử dụng vào ban đêm.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Ban tổ chức mô phỏng một "ngôi nhà tương lai" sử dụng hệ thống điện cho các thiết bị và ô tô điện tại Ngày hội năng lượng xanh phường Lái Thiêu (Ảnh: Quốc Thái).
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TPHCM, cho rằng nhu cầu điện ngày càng tăng, trong khi nhiều dự án nguồn và lưới điện đối mặt áp lực về tiến độ. Vì vậy, điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ có thể góp phần bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm áp lực cho hệ thống vào giờ cao điểm.
Hiệp hội đề xuất sáng kiến phát triển một triệu mái nhà điện mặt trời, bắt đầu từ TPHCM. Theo tính toán của ông Lâm, nếu mỗi mái nhà lắp hệ thống công suất trung bình 5 kWp và pin lưu trữ 10 kWh, tổng công suất điện mặt trời có thể đạt 5 GWp, với dung lượng lưu trữ 10 GWh.
Định hướng này phù hợp với chủ trương khuyến khích tiết kiệm điện, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và lưu trữ năng lượng tại Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ.