Chi tiêu khách Tây đến Việt Nam và người Việt ra nước ngoài: Nghịch lý cần lời giải

Đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp 10-12% GDP, đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, 160 triệu lượt khách nội địa, tổng thu 80-90 tỷ USD với trọng tâm là dòng khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày.

Những mục tiêu trên được nêu trong Nghị quyết 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. Các con số về lượng khách, tổng thu du lịch và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế được đưa ra trong bối cảnh lượng khách quốc tế tới Việt Nam 8 tháng qua đạt 15,9 triệu lượt người, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây cũng là số lượt khách đến nước ta cao nhất của 8 tháng các năm trong nhiều năm qua.

Chỉ tính riêng kỳ nghỉ lễ 2/9 kéo dài 5 ngày vừa qua, ngành du lịch cả nước ước đón và phục vụ khoảng 6,5 triệu lượt khách, tăng 18,1% so với cùng kỳ năm trước, theo cập nhật của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam. Khách trong nước và quốc tế nườm nượp ở các điểm du lịch nổi tiếng, vui chơi, tham quan, mua sắm, chi tiêu giúp doanh thu của nhiều địa phương chạm mốc nghìn tỷ đồng như TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Khánh Hòa…

Đổi cách đếm đầu khách sang giá trị mỗi khách

Chị Khánh Ngọc (ngụ TP Đồng Nai) kể dịp 2/9 vừa rồi, gia đình chị tổng cộng gần 20 khách gồm cả người lớn và trẻ em lên TPHCM chơi lễ. Cả nhà chị thăm di tích Dinh Độc lập, chợ Bến Thành rồi về nhà bà con ở Bình Dương (cũ).

“Các điểm tham quan tấp nập khách. Có điều, gia đình tôi chỉ mua vé tham quan, mua nước uống và ăn một bữa trưa ở nhà hàng trong trung tâm thành phố. Gần như không chi tiêu thêm các dịch vụ vui chơi, giải trí khác hoặc không mua sắm đồ lưu niệm, vì thật sự cũng không biết mua gì”, chị Ngọc kể.

Đây là thực tế không chỉ của gia đình chị Ngọc là theo nhiều chuyên gia, bài toàn lớn nhất của du lịch Việt Nam hiện tại không còn đón được bao nhiêu khách, mà là mỗi khách ở lại bao lâu, chi bao nhiêu và dòng tiền đó lan tỏa được tới đâu trong nền kinh tế.

Mốc 45-50 triệu lượt khách quốc tế là con số được nhắc đến nhiều mỗi khi nói về mục tiêu của ngành du lịch tới năm 2030. Nhưng theo ông Nguyễn Trần Hoàng Phương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Du lịch và Xã hội, đây không phải là con số quan trọng nhất. Cái khó thực sự nằm ở mục tiêu đi kèm: 80-90 tỷ USD tổng thu và chỉ đạt được nếu Việt Nam thay đổi hẳn cách đo lường thành công của ngành: giảm cách "thống kê đầu khách” để chuyển sang "thống kê giá trị của một lượt khách tới”.

Ông dẫn kinh nghiệm của Singapore, chiến lược “Du lịch 2040” của thị trường này chủ trương để doanh thu du lịch tăng nhanh hơn tốc độ tăng khách, tập trung vào các phân khúc giá trị cao - riêng khách MICE (hội thảo, hội nghị kết hợp du lịch nghỉ dưỡng) được Singapore đánh giá chi tiêu trung bình gấp khoảng hai lần khách nghỉ dưỡng thông thường. Từ đó, ông đề xuất Việt Nam xây dựng một bộ KPI mới cho ngành du lịch, gồm: chi tiêu mỗi ngày, số đêm lưu trú, số địa phương khách đi qua, tỷ lệ khách quay lại. Quan trọng nhất là tỷ lệ tiền thực sự ở lại nền kinh tế trong nước hay giá trị kinh tế trên một lượt khách.

"Nếu 30 triệu khách ở lâu và chi tiêu tốt sẽ tạo ra giá trị cho nền kinh tế cao hơn 40 triệu khách đến nhanh, đi nhanh. Đây là góc nhìn của du lịch mũi nhọn”, ông Phương nói.

Một số liệu phân tích được TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, nêu cho thấy năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, trong khi số lượt người Việt Nam ra nước ngoài khoảng 6,7 triệu. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ thu khoảng 15,22 tỷ USD từ dịch vụ du lịch quốc tế, trong khi chi khoảng 14,74 tỷ USD cho du lịch ở nước ngoài.

Như vậy, dù lượng khách quốc tế đến Việt Nam cao gấp hơn ba lần số lượt người Việt xuất cảnh, nguồn thu du lịch chỉ cao hơn khoản chi khoảng 480 triệu USD. Nếu tạm tính theo số lượt, Việt Nam thu bình quân khoảng 718 USD từ mỗi khách quốc tế, trong khi mỗi lượt người Việt ra nước ngoài chi bình quân khoảng 2.200 USD, cao gấp hơn ba lần.

“Phép tính này chỉ mang tính minh họa vì số liệu xuất nhập cảnh và số liệu cán cân thanh toán không hoàn toàn đồng nhất về phạm vi, nhưng chênh lệch rất lớn vẫn cho thấy một thực tế đáng lưu ý. Việt Nam thu hút được nhiều khách song mức chi tiêu bình quân còn thấp, trong khi người Việt ra nước ngoài ít hơn nhưng chi tiêu cao hơn nhiều”, ông Tuấn nói.

Khách đến đông, sao chưa chịu “móc hầu bao”?

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị mới đây, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã trình bày những nội dung cốt lõi của Nghị quyết số 26-NQ/TW.

Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam, ngành du lịch đã có bước phát triển tích cực, khá toàn diện, ngày càng đóng góp rõ nét vào phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Theo xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế thế giới, du lịch Việt Nam đã tăng 16 bậc, từ hạng 75/141 năm 2015, đến năm 2025 lên hạng 59/119. Việt Nam cũng đã vươn từ vị trí thứ 5 lên thứ 3 khu vực ASEAN về đón khách quốc tế (sau Malaysia và Thái Lan).

Năm 2025, tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng, tăng 19% so với năm 2024 và cao hơn gần 38% so với năm 2019. Du lịch đóng góp trực tiếp gần 8,8% GDP và tạo khoảng 4,41 triệu việc làm, tương đương 8,5% tổng lực lượng lao động. Trong 8 tháng năm 2026, khách quốc tế gần 16 triệu lượt, hướng tới mục tiêu 25 triệu lượt trong cả năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, góp phần thực hiện thắng lợi 2 mục tiêu 100 năm, đòi hỏi du lịch phải phát triển đột phá, tạo sức lan tỏa, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy các ngành, lĩnh vực cùng phát triển.

“Vì vậy, vấn đề cốt lõi là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách tiếp cận, cách làm, trọng tâm là chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế”, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh.

Thực tế, một trong những điểm nghẽn của ngành du lịch thời gian qua là khách đông nhưng chi tiêu chưa cao như kỳ vọng. 

Một nhiệm vụ quan trọng trong Nghị quyết 26-NQ/TW là phát triển đồng bộ hạ tầng và các trung tâm du lịch có sức cạnh tranh.

Nghị quyết định hướng chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái, trung tâm và cực tăng trưởng du lịch; tăng cường kết nối đa phương thức từ các cửa ngõ quốc tế tới các trung tâm du lịch. Việt Nam hướng tới phát triển hạ tầng phục vụ tàu du lịch biển lớn, trở thành điểm đến du lịch tàu biển quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cùng với đó là thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các tập đoàn lớn tham gia phát triển những dự án, tổ hợp du lịch quy mô lớn, chất lượng cao; khai thác hiệu quả thế mạnh của Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, các đô thị di sản và từng bước đưa Phú Quốc trở thành cực tăng trưởng mới có sức cạnh tranh quốc tế.

Ông Trần Thế Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Lữ hành Vietluxtour, nói rằng chi tiêu của du khách không tự nhiên mà có, mà phụ thuộc vào việc điểm đến có tạo ra đủ những trải nghiệm khiến khách thấy “đáng để bỏ tiền” hay không? Một chương trình tour thông thường, khách di chuyển từ sáng đến tối theo lịch trình có sẵn, phần chi tiêu gần như chỉ gói gọn trong vé tham quan đã trả sẵn. Muốn khách chi thêm, phải chủ động đưa vào các hoạt động ngoài khung chương trình chính - đặc biệt là trải nghiệm về đêm như xem show, dạo phố ẩm thực đêm… Đây mới là lúc khách bắt đầu dùng tiền túi cá nhân, thay vì chỉ chi cho những gì đã được sắp xếp và tính sẵn trong giá tour.

Thực tế này cũng được ông Nguyễn Trần Hoàng Phương phân tích, nhiều khách sẵn sàng chi hàng trăm USD tiền vé máy bay để đến Việt Nam, nhưng đến 9-10 giờ tối lại không biết chi tiêu thêm tiền vào đâu? Trong khi ở Thái Lan, điểm đến này đang phát triển đồng thời Night Economy (kinh tế đêm), Life Economy (chăm sóc sức khỏe, y tế) và Platform Economy (nền tảng số) gắn với du lịch.

“Ngành du lịch Việt Nam có thể xây dựng một “ngành kinh tế du lịch 24 giờ” của riêng mình thay vì chỉ có tour theo giờ hành chính từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Khung này có thể chia thành như sáng sớm (đi chợ, cà phê), ban ngày (tham quan, văn hóa), buổi tối (thưởng thức ẩm thực, xem show, mua sắm) và đêm khuya (giải trí, phố đêm, chăm sóc sức khỏe”, ông Phương nói.

Chuyên gia của Viện Nghiên cứu Du lịch và Xã hội chỉ ra một khoảng trống ít được nhắc tới là “món hàng cuối cùng trong vali du khách”. Trong khi Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan đã biến mỹ phẩm, thực phẩm, thời trang, văn hóa đại chúng thành nguồn thu du lịch quan trọng, Việt Nam sở hữu cà phê, trà, chocolate, nước mắm, lụa, thủ công mỹ nghệ, dược liệu và hàng trăm đặc sản khác… nhưng lại chưa biến chúng thành một hệ sinh thái hàng hóa du lịch đủ mạnh.

Theo ông Phương, khách không thiếu tiền để tiêu. Có điều là các điểm đến đang thiếu sản phẩm đủ hấp dẫn để bán.

(Còn tiếp)