Tướng Andrii Biletsky, tư lệnh Quân đoàn Lục quân số 3 Ukraine, hôm 28/9 thông báo lực lượng nước này đã tái kiểm soát thêm 51 km2 lãnh thổ trong giai đoạn ba của chiến dịch phản công mang tên Vivaldi, nâng tổng diện tích giành lại kể từ đầu chiến dịch lên 176 km2.
Chiến dịch Vivaldi được Quân đoàn 3 Ukraine phát động hồi tháng 5, song chỉ được đơn vị này tiết lộ hôm 15/9. Tướng Biletsky khi đó cho biết hoạt động tác chiến được tiến hành trong điều kiện bảo mật thông tin tối đa.
Nỗ lực phản công diễn ra gần thành phố Lyman ở tỉnh Donetsk, với mục tiêu chặn đà tiến của Nga nhằm vào đô thị chiến lược này. Kiểm soát Lyman sẽ giúp Nga giành được một trung tâm hậu cần quan trọng và bao vây "vành đai pháo đài" dài khoảng 50 km ở tỉnh Donetsk, gồm thành phố Konstantinovka, Druzhkovka, Slovyansk và Kramatorsk.
Kíp vận hành pháo phản lực Ukraine tại tỉnh Donetsk trong ảnh đăng hôm 2/9. Ảnh: Lữ đoàn Cơ giới Độc lập số 93 Ukraine
Viện Chiến tranh Hiện đại (MWI) thuộc Học viện Lục quân Mỹ nhận định Ukraine đã "cắt đứt mũi thọc sâu" của Nga tại khu vực. Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW), có trụ sở ở Mỹ, cho rằng chiến dịch Vivaldi đã làm gián đoạn kế hoạch của Nga nhằm bao vây "vành đai pháo đài".
Ukraine đã áp dụng nhiều chiến thuật trong cuộc phản công. Trong số đó có "mật tập", tức là tấn công bí mật, trái với "cường tập" là đánh vỗ mặt, thẳng vào đội hình đối phương. "Chiến thuật này được sử dụng để tái chiếm làng Drobysheve và Derylove ở tây bắc Lyman", đại úy có hô hiệu Akhmet thuộc Lữ đoàn Cơ giới số 60 Ukraine, đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ trên, cho hay.
Akhmet nói rằng yếu tố then chốt là phải tập trung lực lượng ở làng Drobysheve và rìa làng Derylove theo cách bí mật nhất có thể, giúp mọi đơn vị vào vị trí và tiến công theo đúng thời điểm dự định.
Quân nhân này tin rằng lực lượng Nga không phát hiện được hoạt động tập kết binh lực của đối phương, do Ukraine đã trinh sát kỹ lưỡng trong quá trình lên kế hoạch và chuẩn bị. "Thường xuyên phối hợp với các đơn vị lân cận, chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau cũng có ý nghĩa quan trọng", Akhmet nói.
Mục tiêu của Ukraine là che giấu hoạt động chuyển quân và tập kết lực lượng cho đến đúng giờ đã định, không để lộ bất kỳ dấu hiệu nào trước khi cuộc tấn công bắt đầu.
Là sĩ quan phụ trách tác chiến, Akhmet giám sát các nhiệm vụ do ban chỉ huy Lữ đoàn 60 đề ra và nhiều hoạt động cùng lúc, như trinh sát, vận hành thiết bị không người lái, tác chiến điện tử và phòng không. Lữ đoàn cũng tìm kiếm các điểm phóng phương tiện bay không người lái (drone) của Nga để tung đòn tập kích, ngăn đối phương trinh sát và tấn công.
"Chúng tôi xác định vị trí của Nga và nhắm mục tiêu vào đó, cũng như yểm trợ cho đồng đội ở dưới mặt đất", quân nhân Ukraine cho hay.
Vị trí Drobysheve, Derylove và Lyman, trong đó màu xanh là khu vực Ukraine kiểm soát. Đồ họa: X/AMK Mapping
Một chiến thuật khác được Ukraine áp dụng là trang bị súng chống tăng hoặc các khối thuốc nổ cho thiết bị không người lái mặt đất (UGV), sau đó dùng drone cỡ lớn để chở chúng vào sâu tới 10 km trong phòng tuyến đối phương.
Chiến thuật này được Lữ đoàn Xung kích số 3 Ukraine đặt tên là "Griffin", dựa theo hô hiệu của một binh sĩ vận hành UGV mất tích tại mặt trận Bakhmut hồi năm 2023. Sử dụng drone vận chuyển giúp UGV vượt qua địa hình gồ ghề trong thời gian ngắn và tránh được hỏa lực ở tiền tuyến, cũng nhưu khiến lực lượng Nga không thể biết những cỗ máy sẽ xuất hiện ở đâu.
Mykola Zinkevych, chỉ huy đơn vị UGV thuộc Lữ đoàn 3, nói rằng chiến thuật Griffin được sử dụng để nhắm mục tiêu vào các phi công drone thuộc đơn vị Rubikon tinh nhuệ của Nga, cũng như sở chỉ huy cấp đại đội và quân nhân Nga trên các tuyến đường hậu cần.
Các quân nhân Ukraine tuyên bố chiến thuật Griffin từng khiến lực lượng Nga hủy kế hoạch mở một mũi xung kích bằng phương tiện cơ giới ở khu vực, vì nghĩ rằng một nhóm phá hoại đã xâm nhập hậu phương và đang mai phục đoàn thiết giáp.
Chiến thuật mật tập giúp Ukraine đẩy lui quân Nga gần thành phố chiến lược
UGV được drone triển khai, cùng cảnh UGV mang súng chống tăng hoạt động trong các video đăng ngày 24 và 27/9. Video: Quân đoàn 3 Ukraine
Ngoài chiến đấu, UGV còn được Ukraine sử dụng cho các nhiệm vụ khác. "UGV thuộc các đơn vị của Lữ đoàn Xung kích số 3 và Quân đoàn 3 đã đảm nhận 80% nhiệm vụ hậu cần trong tất cả giai đoạn của chiến dịch Vivaldi. 90% hoạt động sơ tán thương binh và tử sĩ cũng được thực hiện bởi UGV của Quân đoàn 3", Zinkevych cho biết.
Lực lượng Ukraine còn áp dụng chiến thuật nghi binh nhằm che giấu hướng tiến công chính, theo tướng Biletsky. Điều này khiến Nga tưởng rằng mục tiêu ưu tiên của chiến dịch Vivaldi là khu vực Shandryholove - Zelena Dolyna và triển khai lực lượng dự bị tới đây, tạo điều kiện để Ukraine tập trung nguồn lực ở địa điểm khác.
"Đối phương đã bị bất ngờ trước mũi tiến công chính nhằm vào làng Nove", tư lệnh Quân đoàn 3 Ukraine cho hay, đề cập cứ điểm quan trọng của Nga tại khu vực Lyman.
Quân đội Ukraine còn hoán cải thiết giáp chở quân thời Liên Xô thành vũ khí tự sát để tấn công cứ điểm Nga. Video do Quân đoàn 3 công bố cho thấy một phương tiện di chuyển qua khu vực trống trải về hướng địa điểm có nhiều nhà cửa, được cho là hậu phương Nga, rồi phát nổ dữ dội. Đoạn sau của video là cảnh một thiết giáp khác đi trên đường rồi phát nổ.
"Trong khi đối phương tưởng rằng đang gặp quân tiếp viện, thiết bị không người lái đã phá hủy các công sự kiên cố nhất của họ", Quân đoàn 3 Ukraine tuyên bố.
Chiến thuật mật tập giúp Ukraine đẩy lui quân Nga gần thành phố chiến lược
Thiết giáp Ukraine phát nổ tại địa điểm được cho là hậu phương Nga ở mặt trận Lyman trong video đăng ngày 29/9. Video: Quân đoàn 3 Ukraine
Dù đạt thành công trong chiến dịch Vivaldi, quân đội Ukraine chưa thể thay đổi cục diện tại tỉnh Donetsk. Theo báo Kyiv Independent, đây là thành công hiếm hoi của quân đội Ukraine ở chiều tấn công, trong bối cảnh nước này tiếp tục gặp bất lợi lớn về nhân lực và phải đối mặt với lượng lớn drone của Nga trên tiền tuyến.
ISW nhận định dù gặp trở ngại ở mặt trận Lyman, quân đội Nga vẫn tiếp tục tấn công trực diện "vành đai pháo đài" từ phía nam và tìm cách bao vây chuỗi đô thị này từ hướng tây nam, thay vì duy trì tiến công theo hướng đông.
"Nga có thể điều chỉnh chiến thuật để thích ứng với tình trạng mất mũi thọc sâu gần Lyman và duy trì thế chủ động ở mặt trận này. Họ cũng sẽ tìm cách cắt đứt các tuyến đường kết nối hậu phương của Ukraine với 'vành đai pháo đài' từ phía tây", ISW cảnh báo.
Phạm Giang (Theo Euromaidan Press, United 24 Media, Kyiv Post)