Sáng 17/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Bưu chính sửa đổi.
Theo Bộ trưởng, sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã tạo nền tảng cho thị trường phát triển, nhưng chưa theo kịp sự bùng nổ của thương mại điện tử và chuyển đổi số. Hoạt động bưu chính ngày càng mở rộng từ chuyển phát thư, tài liệu sang vận chuyển hàng hóa, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả, đòi hỏi thay đổi phương thức quản lý.
Dự luật xác định bưu chính là hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số, đặc biệt đối với thương mại điện tử, bảo đảm kết nối và lưu thông bưu gửi trên toàn quốc. Trong đó, dịch vụ bưu chính phổ cập mở rộng từ thư sang cả gói, kiện hàng hóa. Chính sách nhằm giúp người dân, đặc biệt tại vùng sâu, biên giới, hải đảo, tiếp cận dịch vụ chuyển phát và tham gia thương mại điện tử thuận lợi hơn.
Dịch vụ bưu chính phổ cập được cung cấp trên phạm vi toàn quốc với chất lượng và giá dịch vụ hợp lý. Mức thu áp dụng thống nhất đối với cùng loại dịch vụ, không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương. Nhà nước sẽ hỗ trợ phát triển, duy trì mạng bưu chính công cộng để bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ liên tục, ổn định.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Bưu chính sửa đổi. Ảnh: Hoàng Phong
Dự thảo cũng quy định doanh nghiệp được chỉ định cung cấp dịch vụ bưu chính công ích có trách nhiệm duy trì mạng lưới trên toàn quốc, bảo đảm cung cấp dịch vụ theo yêu cầu của Nhà nước.
Đối với mạng bưu chính thương mại, dự luật phân loại doanh nghiệp thành nhóm trực tiếp tổ chức, vận hành mạng và nhóm sử dụng mạng của doanh nghiệp khác để cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp vận hành mạng trực tiếp quản lý, điều phối các thành phần cốt lõi như hệ thống khai thác, chia chọn, vận chuyển và điểm phục vụ, không phụ thuộc vào hình thức sở hữu hạ tầng.
Khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc tình trạng khẩn cấp, doanh nghiệp vận hành mạng có thể được huy động để duy trì lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu. Việc huy động phải đúng thẩm quyền và có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ.
Để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường, dự luật chuyển từ cấp giấy phép sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính trực tuyến, kết hợp hậu kiểm. Cơ quan quản lý kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ đăng ký, còn doanh nghiệp chịu trách nhiệm đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong quá trình hoạt động.
Mỗi bưu gửi có mã định danh để theo dõi, truy vết
Dự luật xác định dịch vụ bưu chính gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát bưu gửi trên mạng bưu chính. Các hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả chỉ thuộc phạm vi dịch vụ bưu chính khi trực tiếp gắn với từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ. Các hoạt động vận tải, kho bãi, logistics được cung cấp độc lập không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.
Dự thảo quy định mỗi bưu gửi có mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống của doanh nghiệp bưu chính, được tạo lập khi tiếp nhận để theo dõi, truy vết trong quá trình vận chuyển và phát đến người nhận.
Doanh nghiệp có trách nhiệm thu thập, lưu trữ đầy đủ, chính xác thông tin người gửi, trừ trường hợp đặc biệt. Việc kiểm tra, đối chiếu, xác minh thông tin và kiểm soát bưu gửi được thực hiện theo mức độ rủi ro, không vượt quá phạm vi cần thiết hoặc làm phát sinh nghĩa vụ, chi phí không cần thiết.
Dự luật cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu bưu chính, thông tin cá nhân và bí mật thư tín, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát các mô hình kinh doanh, sản phẩm và phương thức vận hành mới.
Đề nghị đảm bảo quyền lợi người gửi
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải tán thành sự cần thiết sửa luật, song đề nghị tiếp tục làm rõ nhiều quy định liên quan trực tiếp đến quyền lợi người sử dụng dịch vụ.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải báo cáo thẩm tra dự án luật sáng 17/10. Ảnh: Hoàng Phong
Đối với việc định danh và truy vết bưu gửi, cơ quan thẩm tra cho rằng yêu cầu áp dụng rộng rãi có thể gây quá tải cho các bưu cục nhỏ ở nông thôn hoặc dịch vụ thư tín truyền thống có giá trị thấp. Vì vậy, Chính phủ cần có giải pháp nâng cấp hạ tầng, đồng thời xác định rõ tiêu chí đánh giá rủi ro khi cơ quan có thẩm quyền quyết định dừng, kiểm tra bưu gửi. Trách nhiệm bồi thường cũng phải được làm rõ nếu việc đánh giá sai mức độ rủi ro gây thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp.
Ủy ban lưu ý quy định không bồi thường thiệt hại gián tiếp trong dự thảo có thể thu hẹp đáng kể quyền lợi của người sử dụng dịch vụ so với Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy, Ủy ban đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý, giới hạn các trường hợp được miễn trách nhiệm, bổ sung nguyên tắc xác định mức bồi thường tối thiểu và công khai mức bồi thường. Với bưu gửi có giá trị cao, cần nghiên cứu cơ chế khai báo, thẩm định giá và bồi thường tương ứng với giá trị đã khai báo.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị đánh giá kỹ quy định doanh nghiệp bưu chính được thu hộ tiền hàng, nhằm kiểm soát rủi ro tài chính và bảo vệ người tiêu dùng. Đối với hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành như thuốc chữa bệnh, hóa chất, giống cây trồng, cần làm rõ trách nhiệm kiểm tra giấy tờ hợp pháp của người gửi.
Dự án Luật Bưu chính sửa đổi được Quốc hội thảo luận tổ sáng 17/10 và dự kiến xem xét, thông qua tại kỳ họp này.
Sơn Hà