Với hệ thống chính sách thuế như hiện nay, Việt Nam cần tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước có khả năng tham gia cung ứng trong chuỗi của các tập đoàn đa quốc gia đầu tư tại Việt Nam, cũng như tạo sức bật để đổi mới công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng, thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu”.
Bà Lê Thị Duyên Hải
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam
Thay đổi phương thức hỗ trợ doanh nghiệp
Đối với Việt Nam, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng không chỉ mang đến cơ hội để doanh nghiệp tái định vị trong mạng lưới sản xuất và thương mại, mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng thị trường, năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.
Trong bối cảnh đó, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, chính sách thuế cần tạo động lực tăng trưởng mới để cộng đồng doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực. Bởi trong nhiều năm qua, hệ thống chính sách thuế luôn sử dụng các công cụ, đòn bẩy ưu đãi để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, góp phần thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), tạo ra nguồn vốn lớn để doanh nghiệp hình thành, phát triển và đổi mới công nghệ, tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia các chuỗi cung ứng và xuất khẩu...
Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cũng thẳng thắn chỉ rõ, với chính sách hiện nay, các mức thuế suất ưu đãi đối với thuế thu nhập doanh nghiệp đang đứng trước những thay đổi đáng kể trong bối cảnh áp dụng thuế bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu. Việc tiếp tục hạ thấp các mức thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ không còn là lợi thế quan trọng để thu hút các doanh nghiệp FDI như trước đây.
Thực tế, các chính sách hiện nay nhằm khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp đã có sự chuyển dịch khá quan trọng. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 cũng như Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đã đưa ra những phương thức, giải pháp hỗ trợ mới đối với doanh nghiệp. “Đây là lần đầu tiên có cơ chế cho phép doanh nghiệp được tính mức chi phí bằng hai lần đối với các khoản chi cho nghiên cứu khoa học, công nghệ. Và cũng là lần đầu tiên doanh nghiệp được áp dụng trong chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thay vì chủ yếu sử dụng biện pháp hạ thấp thuế suất như vẫn thường sử dụng”, bà Lê Thị Duyên Hải chỉ ra.
Đối với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, kể từ năm 2025 có rất nhiều ngành, nghề thuộc diện ưu đãi đã được đưa vào áp dụng các mức thuế suất thấp, chẳng hạn mức thuế suất 10% trong thời hạn 10 năm, 15 năm, cùng với các chính sách miễn thuế đối với những ngành, nghề được ưu tiên. “Là một doanh nghiệp sớm tập trung ứng dụng khoa học, công nghệ vào tạo vùng trồng và sản xuất nguyên liệu ngành dược, chúng tôi đã được thụ hưởng khá nhiều chính sách ưu đãi quan trọng được bổ sung trong Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Đây chính là những định hướng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh”, ông Nguyễn Văn Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Kim Hoàng chia sẻ.
“Mở cửa” chuỗi FDI cho doanh nghiệp trong nước
Thực tế cho thấy, không chỉ đơn thuần nới rộng phương thức hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước phát triển, mà những chính sách được thực hiện trong thời gian qua đã phát huy nhiều tác dụng trong việc thu hút dòng vốn FDI. Đối với khu vực này, số lượng doanh nghiệp FDI tại Việt Nam hiện duy trì ở mức hơn 30.000 doanh nghiệp. Dù chỉ chiếm chưa đến 3% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, song khu vực doanh nghiệp FDI này lại đóng góp tới hơn 30% tổng thu ngân sách từ khu vực kinh tế, nhất là các doanh nghiệp FDI trong những lĩnh vực như sản xuất linh kiện điện tử và các ngành sản xuất quy mô lớn.
Dòng vốn FDI tăng mạnh đang mở thêm cơ hội để Việt Nam nâng vị trí trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, khả năng biến dòng vốn này thành động lực lan tỏa rộng hơn sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào năng lực của doanh nghiệp trong nước.
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân), thu hút FDI và phát triển doanh nghiệp trong nước cần được đặt trong cùng một bài toán. Muốn vốn FDI lan tỏa nhanh, vững bền nhất thì phải nâng năng lực doanh nghiệp trong nước trước tiên.
Song, nếu nhìn lại những kỳ vọng đặt ra đối với hệ thống chính sách thuế trong thời gian qua, nhất là mục tiêu thích ứng sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, cũng như phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, vẫn còn những điểm mà chính sách thuế chưa đạt được như kỳ vọng. Bởi “có một thực tế rất đáng lưu tâm là, mặc dù đầu tư FDI vào Việt Nam ngày càng gia tăng, nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn đang đứng ngoài chuỗi sản xuất của khu vực FDI. Do vậy, Việt Nam cần thêm động lực từ chính sách thuế, công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng sức cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp”, bà Lê Thị Duyên Hải phân tích.
Về nguyên lý, chính sách ưu đãi thuế không chỉ nhằm giảm nghĩa vụ thuế cho doanh nghiệp mà còn phải tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới. Do vậy, hệ thống chính sách này cần tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, có sự lựa chọn và ưu tiên một cách có trọng điểm. Đối với chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp cũng như thuế giá trị gia tăng, thời gian qua, đã có những quy định như áp dụng đối tượng không chịu thuế, hoàn thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, hay ưu đãi, miễn, giảm thuế đối với những lĩnh vực công nghệ cao, đầu tư nghiên cứu khoa học và công nghệ...
HƯƠNG NGUYÊN