Chị Hà ở Hà Nội vừa nộp 25 triệu đồng cho con gái lớp 11 luyện thi SAT, sau khi tham khảo thông tin tuyển sinh và gợi ý của nhiều thầy cô, bạn bè. Chị nhận định với cách xét tuyển vài năm gần đây, thí sinh có chứng chỉ quốc tế như SAT, IELTS hoặc điểm các kỳ thi riêng sẽ "rộng đường" vào nhóm đại học top đầu.
Nhưng Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến sửa quy chế tuyển sinh. Cụ thể, năm 2027, các trường có tối đa ba phương thức tuyển sinh cho một ngành, giảm hai so với năm nay. Và từ năm 2028 - thời điểm con chị Hà thi tốt nghiệp, một ngành chỉ được xét bằng một cách.
Nữ phụ huynh cho hay con hướng đến nhóm ngành Kinh tế, trong khi nhiều trường hiện đều xét tuyển ngành này bằng cả chứng chỉ quốc tế, điểm thi tốt nghiệp THPT hay điểm thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA).
"Gia đình phải chi vài chục triệu và con đã dồn lực học SAT từ lớp 11. Nhưng giả sử cách thời điểm tuyển sinh vài tháng, trường lại thông báo chỉ tuyển bằng HSA thì điêu đứng", chị Hà nói. "Khi đó, con buộc phải ôn thi HSA gấp hoặc chọn ngành, trường khác có xét điểm SAT".
Thanh Phúc, học sinh lớp 12 ở TP HCM, luyện thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP HCM từ mùa hè, nay cũng hoang mang.
"Giờ tiếp tục ôn thì sợ không dùng đến, mà bỏ cũng lo lắng", Phúc nói, e ngại khi xáo trộn về phương thức xét tuyển, cơ hội vào đại học bị thu hẹp.
Trong khi đó, Hồng Minh, lớp 12, trường THPT Phú Nhuận, TP HCM, cho rằng sẽ không bị ảnh hưởng vì trường mà em "nhắm" tới chỉ dùng một phương thức là xét tuyển tổng hợp. Dù vậy, nam sinh đánh giá động thái của Bộ quá đột ngột, có thể khiến không ít bạn bè gấp rút chuyển hướng ôn luyện khi các trường công bố phương thức xét tuyển.
Hai hôm nay, các bài đăng về chủ đề này dày đặc trên hội nhóm phụ huynh, thí sinh, thầy cô luyện thi. Nhiều người tỏ ra bất ngờ, rối bời, thậm chí bức xúc vì cho rằng chính sách thay đổi mà không có lộ trình, kế hoạch. Trong khi đó, không ít thí sinh vốn đã xác định mục tiêu, định hướng từ khi vào lớp 10.
"Tuyển sinh như một cuộc đua. Quy định ra sao thì thí sinh 'chơi' như vậy, nhưng thay đổi xoành xoạch thế này thì không ai chuẩn bị kịp", chị Hà nói.
Thí sinh thi tốt nghiệp tại trường THPT Trưng Vương, TP HCM, sáng 11/6. Ảnh: Thanh Tùng
Những lo lắng của thí sinh, phụ huynh là dễ hiểu, theo đại diện tuyển sinh một số đại học. Họ đánh giá nếu phương án của Bộ được thông qua, trường hợp như Phúc hay con chị Hà sẽ rất phổ biến. Thí sinh tốn kém để luyện thi SAT, IELTS hay đánh giá năng lực nhưng có thể phải bỏ hết khi trường dùng cách xét tuyển khác.
"Các trường cũng rơi vào thế bị động, không biết sẽ thay đổi ra sao", một cán bộ tuyển sinh ở Hà Nội, chia sẻ. Ông cho hay nhiều đại học đã có chiến lược tuyển sinh, dự kiến ổn định phương thức xét tuyển, thậm chí đã thông báo về điều này với thí sinh. Vì thế, nếu mỗi ngành bị khống chế tuyển bằng 1-3 phương thức, các trường sẽ phải tính toán, điều chỉnh "rất nhiều".
Ông bày tỏ khó hiểu khi một mặt Bộ yêu cầu các trường thông báo đến thí sinh trước 12 tháng nếu có điều chỉnh và khuyến khích giữ ổn định 3-5 năm, mặt khác lại thay đổi quy định hàng năm, đẩy cơ sở đào tạo vào thế khó.
"Bộ đang can thiệp quá sâu vào khâu tuyển sinh của các trường", ông nói.
Đồng tình, ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, trường Đại học Công Thương TP HCM, cho rằng những dự kiến của Bộ chỉ nên mang tính chất khuyến nghị.
"Tôi hiểu Bộ thay đổi với mong muốn tuyển sinh minh bạch, công bằng hơn nhưng nên để các trường tự quyết chọn 1, 3 hay 4 phương thức phù hợp với họ. Bộ không nên đưa ra quy định cứng", ông Sơn nói.
Theo ông, việc giữ 3-5 phương thức tuyển sinh là đảm bảo cơ hội tiếp cận và công bằng cho thí sinh. Trong khi đó, các trường được linh hoạt xoay sở giữa các phương thức để phù hợp định hướng đào tạo.
Thực tế, mỗi trường đều có nhiều chương trình, như hệ đào tạo bằng Tiếng Việt, Tiếng Anh hoặc bán phần, liên kết nước ngoài. Yêu cầu đầu vào khác nhau nên cách thức tuyển chọn đầu vào cũng cần đa dạng.
Ngược lại, TS Hoàng Phương, trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), nhận thấy việc giảm phương thức sẽ khắc phục tình trạng "loạn" xét tuyển và giảm áp lực học tập cho học sinh.
Ông phân tích, hiện mỗi ngành có nhiều phương thức khiến học sinh phải "rải thảm" hồ sơ nhằm tăng cơ hội, vô hình trung đẩy chi phí thi cử và áp lực tâm lý lên cao.
"Việc rút gọn buộc hệ thống phải minh bạch hơn, giúp thí sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm", TS Phương đánh giá. Ngoài ra, ông nhìn nhận việc hạn chế số lượng phương thức cũng giúp khâu "lọc ảo" thuận lợi bởi giảm tình trạng thí sinh dùng nhiều phương thức cho cùng một ngành.
Dù vậy, các chuyên gia đều cho rằng việc thay đổi cần có lộ trình, thông báo cho thí sinh ít nhất 2-3 năm trước khi áp dụng.
"Nếu không thì lại vô tình khiến cả trường và thí sinh rối hơn", ông Sơn nói.
Lệ Nguyễn - Dương Tâm
* Tên thí sinh được thay đổi