Cân nhắc công nghệ thích hợp
Theo các chuyên gia Viện Năng lượng (Bộ Công thương), Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đưa 2 dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 (Khánh Hòa) vào cơ cấu nguồn giai đoạn 2030 - 2035, với tổng công suất dự kiến khoảng 4.000 - 6.400 MW. Đến năm 2050, VN tiếp tục xem xét bổ sung khoảng 8.000 MW điện hạt nhân.
Tuy nhiên, đến tháng 9.2026, công nghệ và công suất tổ máy cuối cùng của 2 dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 vẫn chưa được quyết định. Các nghiên cứu hiện sử dụng dải công suất khoảng 1.000 - 1.600 MW/tổ để xem xét phương án vận hành và đấu nối. Những thông số cụ thể sẽ được cập nhật khi công nghệ được lựa chọn chính thức.
TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử VN, cho biết điện hạt nhân thế giới hiện phát triển theo 2 hướng song song. Một bên là các lò nước nhẹ thế hệ III/III+ tiếp tục giữ vai trò xương sống của điện hạt nhân thương mại; bên còn lại là các công nghệ tiên tiến với 6 hệ khác nhau, gồm lò nhanh làm mát bằng khí, lò nhanh làm mát bằng chì, lò muối nóng chảy, lò nhanh làm mát bằng natri, lò nước siêu tới hạn và lò nhiệt độ rất cao.
TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử VN, trình bày về công nghệ SMR
ẢNH: NGUYỄN HUY
Theo TS Thành, Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 xác định yêu cầu hình thành nền tảng để tiếp thu, làm chủ công nghệ SMR (lò phản ứng mô-đun nhỏ). Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) thường mô tả SMR là các lò phản ứng tiên tiến có công suất khoảng 300 MW điện cho một mô-đun. Tuy nhiên, theo TS Thành, điểm quan trọng không nằm ở con số 300 MW mà ở khả năng chuẩn hóa, chế tạo lặp lại, xây dựng theo mô-đun và đưa từng phần công suất vào vận hành.
TS Thành cho biết SMR đang chuyển từ ý tưởng sang các dự án thực tế nhưng mức độ trưởng thành giữa các thiết kế rất khác nhau. Dữ liệu của OECD/NEA hiện theo dõi 129 thiết kế SMR, trong đó có sự khác biệt về tình trạng công nghệ, cấp phép, địa điểm, tài chính, chuỗi cung ứng và nhiên liệu.
Vì vậy, TS Thành đề xuất VN có thể đi theo 2 hướng song song: trước mắt chủ động hợp tác quốc tế để tiếp nhận những công nghệ SMR có mức độ trưởng thành cao; đồng thời đầu tư dài hạn cho nghiên cứu - phát triển, năng lực thẩm định, thiết kế trong nước, cơ quan pháp quy, nhân lực và công nghiệp.
Khu vực quy hoạch xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 ở xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa
ẢNH: KỲ NAM
Ưu tiên công nghệ đã được kiểm chứng
Với 2 dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, việc lựa chọn công nghệ không thể tách khỏi bài toán an toàn, kinh tế và khả năng tích hợp vào hệ thống điện. TS Hoàng Sỹ Thân, Viện Năng lượng nguyên tử VN, cho rằng khi lựa chọn công nghệ cần đánh giá toàn bộ vòng đời, từ chuẩn bị đầu tư, xây dựng, vận hành đến tháo dỡ. Các tiêu chí phải bao gồm an toàn, môi trường, nhiên liệu đã qua sử dụng, chất thải phóng xạ, an ninh nhiên liệu, khả năng chống chịu khí hậu và mức độ phù hợp với hệ thống điện VN.
Theo ông Thân, cần ưu tiên công nghệ đã được kiểm chứng, thiết kế được chuẩn hóa, quản trị tốt tiến độ và hợp đồng, đánh giá độc lập tổng mức đầu tư và có cơ chế phân bổ rủi ro phù hợp.
TS Lê Chí Dũng, chuyên gia Viện Năng lượng nguyên tử VN, cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự thành công của chương trình điện hạt nhân không chỉ phụ thuộc vào công nghệ lò phản ứng mà còn vào chất lượng của hệ thống quốc gia quản lý công nghệ đó. Theo ông Dũng, Nhật Bản, Hàn Quốc và UAE đại diện cho những hoàn cảnh khác nhau. Trong đó, UAE là quốc gia xây dựng chương trình điện hạt nhân mới với sự hỗ trợ mạnh từ chuyên gia quốc tế. Từ kinh nghiệm UAE, VN có thể tham khảo cách phân định rõ chức năng giữa cơ quan hoạch định chính sách, cơ quan pháp quy, chủ đầu tư và đơn vị vận hành; đồng thời xây dựng năng lực quản lý nhà thầu theo mô hình "khách hàng thông thái".
Tuy nhiên, TS Dũng lưu ý VN không thể sao chép nguyên trạng mô hình phụ thuộc lớn vào nguồn lực tài chính và nhân sự nước ngoài của UAE mà cần có chiến lược nội địa hóa và đào tạo nhân lực phù hợp với điều kiện trong nước.
TS Dũng cũng đưa ra một lộ trình tham khảo gồm 3 giai đoạn. Lộ trình được hiểu như một khung dựa trên điều kiện, không phải một lịch thời gian cứng. Điều này phù hợp với bản chất tiếp cận theo "mốc". IAEA định nghĩa "mốc" là tập hợp những điều kiện chứng minh một giai đoạn đã được hoàn thành thành công, chứ không đơn thuần là một ngày trên lịch.
Kết luận hội thảo, ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng ban Tuyên giáo T.Ư, cho rằng điện hạt nhân có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng, giữ ổn định hệ thống điện và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Việc tiếp cận công nghệ hiện đại, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và xây dựng văn hóa an toàn phải được đặt lên hàng đầu.
Do đó, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và các chủ đầu tư như Tập đoàn điện lực VN (EVN), Tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia VN (PVN) sẽ là nền tảng để các dự án được triển khai đúng tiến độ và đáp ứng yêu cầu an toàn.
Tỉnh Khánh Hòa đề nghị xây dựng chương trình quốc gia về chuỗi cung ứng, công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nhân lực điện hạt nhân ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Tỉnh mong muốn từng bước trở thành địa bàn đào tạo, nghiên cứu và hỗ trợ kỹ thuật về năng lượng, năng lượng nguyên tử.