Chọn quốc lộ thay vì cao tốc: Đã dễ cho tài xế chưa, từ mức phí, cách phạt, biển báo?

Ngày 20-9, trao đổi với Tuổi Trẻ, Tiến sĩ khoa học Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM - cho rằng việc việc người dân chọn quốc lộ thay vì cao tốc là một quyết định kinh tế hợp lý của người sử dụng.

Người dân đang cân đối giữa phí sử dụng, chi phí nhiên liệu, thời gian tiết kiệm, rủi ro bị xử phạt và chất lượng dịch vụ thực tế.

Đừng biến cao tốc trở thành lựa chọn chi phí rủi ro lớn

Theo ông Thắng, cao tốc là dịch vụ có trả phí và người dân lựa chọn khi thấy thực sự có ích, nếu lợi ích từ việc tiết kiệm thời gian, nhiên liệu và giảm hao mòn xe nhưng không bù được tiền phí, người dân chọn quốc lộ là phản ứng bình thường.

• 

  Tài xế chọn quốc lộ thay vì cao tốc: Điều chỉnh mức phí, cách quản lý để cao tốc có xe chạy, quốc lộ bớt tảiĐỌC NGAY

Với doanh nghiệp vận tải, phí cao tốc còn được nhân lên theo số chuyến và loại xe, nên ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành logistics.

Việc tài xế đồng loạt quay lại quốc lộ tạo ra chi phí xã hội, trong đó quốc lộ có nhiều giao cắt, khu dân cư và xe máy, lưu lượng xe tải tăng sẽ gây ùn tắc, tai nạn, xuống cấp mặt đường, khi đó Nhà nước đã đầu tư cao tốc để phân luồng nhưng lại không khai thác hết công suất, trong khi quốc lộ tiếp tục chịu áp lực lớn.

Ông Thắng cho rằng không nên đối lập giữa thu phí và xử phạt, việc thu phí nhằm hoàn vốn, vận hành và bảo trì, còn xử phạt nhằm bảo đảm an toàn. Tuy nhiên nếu người dân có cảm giác vừa trả phí cao vừa đối diện quy định khó nhận biết, biển báo thiếu rõ ràng hoặc cách thực thi thiếu nhất quán, họ sẽ đánh giá cao tốc là một lựa chọn có "chi phí rủi ro" lớn.

"Nghị định 168 đã quy định mức xử phạt và cơ chế trừ điểm giấy phép lái xe, vì vậy yêu cầu về minh bạch biển báo và thực thi thống nhất càng quan trọng" - ông Thắng nhấn mạnh.

Về phương án giải quyết tình trạng này, ông Thắng cho hay cần định giá theo chất lượng dịch vụ thực tế, tuyến chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục, thiếu trạm nghỉ hoặc chưa hoàn chỉnh tiện ích thì mức phí phải thấp hơn tuyến đạt chuẩn đầy đủ.

Thực tế, các đoạn cao tốc Bắc - Nam mới thu phí năm 2026 đang áp dụng mức khác nhau: khoảng 900 đồng/PCU/km đối với một số tuyến bốn làn hạn chế và 1.300 đồng/PCU/km với tuyến có tiêu chuẩn đầy đủ hơn, đây là hướng tiếp cận đúng, nhưng cần được rà soát định kỳ.

Áp dụng giá linh hoạt, giảm phí ngoài giờ cao điểm, giảm cho phương tiện đi thường xuyên, xe vận tải theo hợp đồng tháng hoặc theo sản lượng chuyến, công khai cơ sở tính phí và lộ trình điều chỉnh.

Cần công khai lưu lượng xe chuyển dịch sang quốc lộ

Ông Thắng nhấn mạnh việc xử phạt trên cao tốc nghiêm nhưng phải dễ cho người dân tuân thủ quy định, biển báo cần rõ, thống nhất, được cảnh báo đủ sớm, thông tin về tốc độ tối đa, tối thiểu và chuyển làn phải dễ nhận biết.

Nên có cơ chế tra cứu bằng chứng vi phạm, khiếu nại thuận tiện và giai đoạn nhắc nhở đối với quy định hoặc tổ chức giao thông mới, trừ hành vi nguy hiểm rõ ràng.

• 

  Tài xế chọn quốc lộ thay vì cao tốc: Cao tốc đi nhanh hơn nhưng 'quá nhiều áp lực'ĐỌC NGAY

Cần công khai lưu lượng chuyển dịch sang quốc lộ, số vụ tai nạn, thời gian hành trình, doanh thu phí và chi phí bảo trì, nếu tỉ lệ xe né cao tốc tăng mạnh phải xem lại mức phí, vị trí nút giao hoặc chất lượng phục vụ, thay vì chỉ tăng kiểm tra và xử phạt.

"Cao tốc nên trở thành lựa chọn đáng tiền, an toàn, dễ tuân thủ, kỷ luật giao thông cần nghiêm, nhưng mức phí và cách thực thi phải bảo đảm là người dân thấy quyền lợi nhận được tương xứng với chi phí bỏ ra" - ông Thắng nhận định.

Trong khi đó, theo khảo sát của phóng viên, đa số tài xế xe đầu kéo, xe chở hàng, xe hạng nặng cho rằng hiện nay nhiều tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông từ Dầu Giây ra Đà Nẵng có nhiều đoạn đốc dài, cao nên tài xế dễ dính lỗi dưới tốc độ mặc dù đã cố gắng xử lý.

"Tài xế chúng tôi đều biết dốc cao nên cố gắng lấy trớn từ trước nhưng do xe có trọng lượng nặng và dốc cao nên khi gần đến đỉnh dốc thường bằng tốc độ tối thiểu 60km/h và thấp hơn, vậy là bị phạt lỗi dưới tốc độ tối thiểu" - tài xế Phạm Minh Nhật (42 tuổi) chia sẻ.

Số khác cho rằng hiện nay đa số các tuyến cao tốc Bắc - Nam đều đã thu phí, vì vậy chi phí đi lại "đội" lên rất cao nên chọn quốc lộ 1.

Sợ phạt nặng, ngại phí cao cùng áp lực khi lưu thông khiến không ít tài xế chấp nhận tốn thêm thời gian quay lại đi quốc lộ thay vì cao tốc.