Chọn tác phẩm có tiếng nói chung với thế giới

Hồn Trương Ba da hàng thịt - vở kịch của Lưu Quang Vũ do các diễn viên Việt biểu diễn, đạo diễn Pháp Anne Bouvier dàn dựng, là tác phẩm mở màn sự kiện. PV Thanh Niên có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc sản xuất của Tuần sân khấu Việt Nam tại Pháp.

ẢNH: NVCC

Ra khỏi rạp vẫn tiếp tục suy nghĩ

Tuần sân khấu Việt Nam tại Pháp đã lựa chọn tác phẩm theo tiêu chí nào, thưa bà?

Giám đốc sản xuất Nguyễn Mỹ Linh: Chúng tôi chọn những tác phẩm mà người Pháp có thể cảm nhận được. Có những tác phẩm rất hay như Rừng trúc của nhà văn Nguyễn Đình Thi, quá đặc biệt với người Việt Nam, nhưng liệu người Pháp có cảm nhận được không. Những tác phẩm của Molière chẳng hạn, hay của Shakespeare… với tính toàn cầu lớn, được dựng ở khắp mọi nơi. Còn những tác phẩm quá khu biệt, khó chia sẻ, ít có tác động gì về nhận thức với công chúng nước ngoài không phải lựa chọn tối ưu. Chúng ta muốn chọn những gì có tiếng nói chung với họ.

Hồn Trương Ba da hàng thịt, câu chuyện là tôi hay không phải là tôi, chuyện sống cho đúng với bản ngã của mình, vẫn còn tác động với thế giới. Ngày hôm nay, thế giới vẫn đặt những câu hỏi tương tự như thế. Vậy thì chúng tôi chọn những gì người xem của Paris sau khi đi ra khỏi rạp vẫn tiếp tục nghĩ về điều đó.

ẢNH: NHÀ HÁT TUỔI TRẺ

Còn những tác phẩm tuồng, chèo, cải lương, thưa bà?

Trong tuần sân khấu này có một câu tôi coi là slogan: "Khám phá văn hóa và tâm hồn Việt Nam qua sân khấu". Những gì cho thấy góc nhìn của người Việt Nam về thế giới, về cuộc đời, về xã hội thì chúng tôi chọn. Ví dụ chèo thì chọn Lưu Bình Dương Lễ vì đối với Tây là chuyện lạ: đưa vợ đến nuôi bạn đi ăn học. Ở tuồng chúng tôi chọn Ôn Đình chém Tá trong Sơn Hậu. Cải lương lấy một phần của Cô đào hát, một phần của Tô Hiến Thành. Thế mạnh của đoàn nào thì chọn đoàn đó, chia đều cơ hội chứ không mang hết về Nhà hát sân khấu quốc gia.

Với Hồn Trương Ba da hàng thịt, đã có cuộc casting và đây là một vở diễn "liên quân" của diễn viên. Nó có mang đến trở ngại gì không?

Chúng tôi muốn casting nhiều hơn, nhưng liên quân từ quá nhiều nhà hát cũng mang đến một vấn đề, vì khi vở diễn quay lại còn phải diễn tiếp. Việc quá nhiều đơn vị sẽ khó cho việc diễn này, nó cũng liên quan đến bản quyền vở diễn. Ý tưởng cuối cùng của tuần sân khấu vẫn là người Việt Nam trong nước được hưởng lợi.

ẢNH: NHÀ HÁT TUỔI TRẺ

Thế hệ hôm nay có quyền đóng vai diễn khác đi

Có người cho rằng người xem kịch Lưu Quang Vũ đang bão hòa khi người quan tâm đã xem hết các bản diễn hay, trong khi người trẻ ít xem hơn. Bà đánh giá sức hấp dẫn của bản diễn mới này thế nào?

Hồn Trương Ba da hàng thịt có tính ẩn dụ, tính triết học cao nên 10 năm, 20 năm trước vẫn còn giá trị. Nó không phụ thuộc thời gian, không gian… Anh hàng thịt ở đâu cùng là anh hàng thịt. Nam Tào - Bắc Đẩu có thể là thánh Antoine hay là thánh Pierre. Chúng tôi không sợ dựng lại Hồn Trương Ba da hàng thịt, chúng tôi mang đến một phiên bản khác của tác phẩm này, theo cách thế giới nhìn nó, chứ không theo cách phân tích của người Việt Nam. Một phiên bản khác đương đại hơn. Nói thật là chúng tôi cũng có những tranh luận khá gay gắt.

ẢNH: BTC

Những tranh luận đó có phải do xung đột văn hóa không?

Đúng, đó là sự khác nhau về góc nhìn, về dấu ấn cá nhân. Họ nhìn Nam Tào - Bắc Đẩu như một đứa trẻ mải chơi không bao giờ lớn. Họ sẽ dựng khác chúng ta, ăn mặc hiện đại, chơi game, chơi trò chơi cầm dao nguy hiểm vì họ có hiểu chết là gì đâu. Góc nhìn đó là khác nhau.

Trong khi với bản dựng mẫu mực của chúng ta thì Nam Tào - Bắc Đẩu là thể hiện tính quan liêu.

Vì thời kỳ đó chúng ta khác, thời bao cấp tiền mở cửa là như thế. Cái hay của Lưu Quang Vũ là tính phổ quát của nó, nên 20 năm sau người ta vẫn có cách lý giải nó khác đi chứ không phụ thuộc 100% vào giai đoạn bao cấp.

Như vậy chúng ta sẽ có các nhân vật khác đi, không gian cũng không phải 100% làng quê Việt Nam như bản diễn kinh điển của Nhà hát kịch Việt Nam. Bản diễn mới có phá vỡ hết những ấn tượng của bản diễn kinh điển như ông hàng thịt béo thô lỗ mà NSND Trọng Khôi thể hiện, hay eo lưng của vợ anh hàng thịt do nghệ sĩ Mỹ Dung thủ vai hay không?

Bản diễn của NSND Trọng Khôi có những giá trị lớn. Chúng ta không phá, nhưng chúng ta cũng không thể lấy đó như một khuôn mẫu để làm theo và tước bỏ quyền sáng tạo của thế hệ đi sau. Ngay cả anh hàng thịt của ngày hôm nay, đó cũng có thể là một anh đi tập gym, 6 múi đẹp trai trẻ trung. Tại sao ta cứ phải dựng một anh khả ố, béo ị. Thế hệ hôm nay có quyền đóng vai diễn hôm nay khác đi. Có được quyền sáng tạo khác đi. Nếu cứ bắt họ giống Trọng Khôi thì "ác" với người xem, với người làm nghề sáng tạo và với công chúng. Chúng ta chẳng cho họ tận hưởng cái gì mới cả.

Cảm ơn chị về những chia sẻ thú vị.