Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam: Niềm tin là lợi thế sống còn của báo chí

Chiều 25/9, tại Quảng Ninh, Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 năm 2026 với chủ đề "Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới" diễn ra với sự tham dự của hơn 100 lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Diễn đàn do báo Nhà báo và Công luận (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức, tập trung thảo luận những cơ hội và thách thức của báo chí trong bối cảnh công nghệ, môi trường truyền thông và hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng đang thay đổi nhanh chóng.

Tại sự kiện, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, phân tích những tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với hoạt động báo chí, từ sản xuất, phân phối nội dung đến quản trị tòa soạn và mô hình kinh tế.

AI thay đổi cách độc giả tiếp cận thông tin

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, sự phát triển nhanh của AI đang tạo sức ép lớn đối với các cơ quan báo chí. Nhiều kênh YouTube và mạng xã hội khai thác nội dung do báo chí sản xuất, sau đó sử dụng AI để đọc lại, tái sử dụng và phát hành với tốc độ nhanh.

Trong khi đó, để tạo ra thông tin gốc, các cơ quan báo chí phải đầu tư đáng kể về nhân lực, thời gian và chi phí. Sự chênh lệch này đặt ra bài toán về cách bảo vệ giá trị nội dung và duy trì nguồn lực cho hoạt động báo chí.

Sự xuất hiện của Agentic AI, công nghệ có khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ, đang đưa AI tham gia sâu hơn vào quy trình sản xuất và vận hành tòa soạn.

Theo ông Minh, vấn đề không còn chỉ là phóng viên hay biên tập viên sử dụng công cụ AI nào, mà là các tòa soạn phải tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực ra sao khi công nghệ ngày càng tham gia sâu vào hoạt động nghiệp vụ.

Ông cho rằng các cơ quan báo chí cần nhìn nhận AI như một yếu tố có thể làm thay đổi toàn bộ cách thức vận hành, thay vì chỉ coi đây là công cụ hỗ trợ một số công việc riêng lẻ.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đặc biệt lưu ý sự dịch chuyển từ "AI trong truyền thông" sang "truyền thông trong AI".

Trước đây, người dùng thường tìm kiếm thông tin rồi truy cập trang báo để đọc nội dung. Hiện nay, các hệ thống AI ngày càng trở thành nơi người dùng đặt câu hỏi và nhận trực tiếp câu trả lời đã được tổng hợp từ nhiều nguồn.

Trong mô hình này, nội dung do báo chí sản xuất vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Điều đó khiến các cơ quan báo chí phải tính toán lại cách phân phối nội dung và tiếp cận công chúng.

Theo ông Minh, các tòa soạn cần quan tâm hơn đến metadata, khả năng để AI nhận diện và trích dẫn nội dung, đồng thời tính đến cơ chế cấp phép, bản quyền và chia sẻ giá trị nội dung.

Những thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu về cách tổ chức dữ liệu và xây dựng hệ thống nội dung để thông tin báo chí có thể được nhận diện chính xác trong môi trường AI.

Bên cạnh cơ hội, AI kéo theo nguy cơ thông tin sai lệch, hiện tượng "ảo giác" AI, deepfake và những vấn đề về bản quyền.

Khi nội dung có thể được tạo ra với tốc độ chưa từng có, theo ông Minh, lợi thế của báo chí nằm ở khả năng kiểm chứng thông tin và xây dựng niềm tin với độc giả.

"Khi thông tin do AI tạo ra tràn ngập, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế cạnh tranh sống còn. Niềm tin của công chúng là tài sản không một mô hình AI nào có thể huấn luyện được", nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý AI không thể được coi là nguồn tin và nội dung do AI tạo ra không thể được đưa nguyên văn lên mặt báo. Các cơ quan báo chí cần bảo vệ nguồn tin, tôn trọng bản quyền và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình sử dụng công nghệ.

Theo Tổng biên tập báo Nhân Dân, các tòa soạn cần chủ động ứng dụng công nghệ vào toàn bộ hoạt động, từ sản xuất nội dung đến quản trị tài chính và nhân sự.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cần phù hợp với nguồn lực của từng cơ quan, theo phương châm "liệu cơm gắp mắm", thay vì đầu tư dàn trải hoặc chạy theo công nghệ.

Tìm nguồn thu mới nhưng không để phân tâm

AI cũng đang tác động trực tiếp đến kinh tế báo chí. Theo nhà báo Lê Quốc Minh, các tòa soạn cần chuyển từ cuộc cạnh tranh đơn thuần để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ.

Bên cạnh quảng cáo, báo chí có thể đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ, bản quyền, tổ chức sự kiện, thương mại và các sản phẩm dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, việc phát triển nguồn thu mới cần gắn với thế mạnh và năng lực cốt lõi của từng cơ quan báo chí.

"Rủi ro lớn nhất khi xây dựng một nguồn thu mới không phải là chi phí tài chính, mà là sự phân tâm khỏi những gì cơ quan báo chí của bạn đang làm tốt nhất", ông Minh cảnh báo.

Theo ông, giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi các tòa soạn nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí.

Thay vì chạy theo từng công cụ AI, các cơ quan báo chí cần xây dựng lộ trình ứng dụng phù hợp, chuẩn hóa quy trình, thử nghiệm công nghệ và nâng cao năng lực của đội ngũ.

Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng cần trở thành một phần trong quá trình đổi mới của tòa soạn, giúp các đơn vị chủ động thử nghiệm và lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Tại diễn đàn, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng chuyển đổi số báo chí cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái giá trị, thay vì chỉ dừng ở phát triển nội dung và nền tảng số.

Dẫn kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí, truyền thông quốc tế, ông Phúc cho biết AI đang được sử dụng ở nhiều cấp độ, từ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, dữ liệu đến các hệ thống có khả năng lập kế hoạch, lựa chọn công cụ và thực hiện nhiệm vụ.

"Vấn đề đặt ra là tòa soạn sử dụng cấp độ AI nào, vào việc gì và làm thế nào để thống nhất cách sử dụng trong toàn cơ quan báo chí", ông Lưu Đình Phúc nói.

Theo ông, một số tập đoàn truyền thông không triển khai AI tràn lan mà lựa chọn ứng dụng dựa trên mức độ tác động và độ phức tạp của từng nhiệm vụ.

Công nghệ được thử nghiệm ở quy mô nhỏ, đánh giá chất lượng, rủi ro và chi phí trước khi đưa vào vận hành chính thức.

Từ thực tế đó, các cơ quan báo chí cần xây dựng chính sách thống nhất về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc quản trị dữ liệu, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận.

Việc thống nhất nguyên tắc sử dụng công nghệ được đặt ra nhằm bảo đảm AI được ứng dụng có kiểm soát, phù hợp với yêu cầu nghiệp vụ và định hướng phát triển của từng tòa soạn.