Chủ tịch Quốc hội: Không gây khó khăn, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Sáng 24-10, phát biểu khi thảo luận về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng vấn đề đặt ra là làm thế nào để phân cấp, phân quyền mạnh cho Chính phủ nhưng vẫn bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần thực hiện ba yêu cầu: tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư hợp pháp nhưng không nới lỏng kỷ cương pháp luật; tăng tính chủ động trong điều hành nhưng không làm mờ ranh giới thẩm quyền; tăng ưu đãi, hỗ trợ có chọn lọc nhưng phải kiểm soát được nguồn lực và đo lường được hiệu quả.

Ưu đãi phải có điều kiện, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải có cơ hội lớn mạnh

Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý là ưu đãi, hỗ trợ đầu tư phải gắn với cam kết và kết quả thực hiện. Các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt cần được quy định ngay trong luật, nhất là tiêu chí về tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông, cần hạn chế giao quá nhiều nội dung quyết định cho văn bản dưới luật; đồng thời quy định rõ cơ chế giám sát, hậu kiểm và thu hồi ưu đãi, dựa trên kết quả đầu ra, chứ không chỉ căn cứ cam kết ban đầu của nhà đầu tư.

Các tiêu chí đầu ra phải cụ thể, chẳng hạn tỉ lệ nội địa hóa, việc thành lập trung tâm chuyển giao công nghệ và những đóng góp thực chất cho nền kinh tế. Nhà đầu tư phải nhìn thấy rõ mức độ ưu đãi tương ứng với trách nhiệm và kết quả thực hiện cam kết.

Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu chính sách phải tạo dư địa phát triển cho doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

"Cần làm thế nào để không gây khó khăn, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà phải tạo điều kiện để các doanh nghiệp này có đất phát triển, có cơ hội tồn tại và lớn mạnh", ông nói.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tăng cường liên kết giữa khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với kinh tế trong nước, ưu tiên các dự án công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và thân thiện với môi trường.

Không để ưu đãi đầu tư đặc biệt dàn trải, gây áp lực cho ngân sách

Cũng góp ý dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Minh Đức (TP.HCM) đề nghị thu hẹp đối tượng hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt, làm rõ thẩm quyền quyết định chính sách và siết chặt cơ chế giám sát, thu hồi ưu đãi. Chính sách phải đủ sức hút nhà đầu tư công nghệ lớn nhưng đồng thời bảo đảm an toàn ngân sách, tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Về hình thức hỗ trợ, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị bỏ quy định hỗ trợ chi phí mua máy móc, thiết bị cho doanh nghiệp FDI tái đầu tư. Theo ông, đây về bản chất là tài sản được hình thành từ nguồn vốn tư nhân của nhà đầu tư; sử dụng ngân sách để tài trợ trực tiếp có thể gây bất bình đẳng với doanh nghiệp trong nước, đồng thời khó kiểm soát, thẩm định giá trị thực của thiết bị nhập khẩu.

Ông cũng đề nghị bỏ quy định về hỗ trợ “chi phí khác theo quy định của Chính phủ” nếu không xác định rõ phạm vi và mức trần ngay trong luật.

Theo đại biểu, ngân sách nhà nước nên tập trung vào những khoản chi có tính lan tỏa, như đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát, phát triển hạ tầng kỹ thuật dùng chung và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Đồng tình với các góp ý trên, đại biểu Trần Anh Tuấn (TP.HCM) cho rằng mức độ ưu đãi không nên chỉ căn cứ vào lĩnh vực, địa bàn được khuyến khích, mà phải gắn với trách nhiệm và cam kết của nhà đầu tư về vốn, tiến độ dự án, công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước.

"Nhà đầu tư cam kết thực hiện ở mức độ nào thì được hưởng mức ưu đãi tương ứng ở mức độ đó, từ trung bình, cao đến rất cao", đại biểu Trần Anh Tuấn nêu quan điểm.

Theo ông, dự thảo hiện chưa thể hiện rõ sự khác biệt giữa các mức ưu đãi tương ứng với trách nhiệm thực hiện cam kết. Chính sách cần gắn chặt hơn với chuyển giao công nghệ, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm môi trường

Trao đổi về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc sửa đổi lần này phải bảo đảm nguyên tắc nới lỏng tiền kiểm đi đôi với hậu kiểm thực chất.

Tiêu chí phân loại dự án phải đánh giá tác động môi trường cần rõ ràng, được lượng hóa; không đơn giản hóa quá mức các yếu tố nhạy cảm gắn trực tiếp với sức khỏe người dân như khu dân cư tập trung và nguồn nước sinh hoạt.

Ông đề nghị chỉ miễn đánh giá tác động môi trường đối với dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp khi hạ tầng xử lý môi trường đã đồng bộ; loại trừ dự án có khí thải lớn, chất thải nguy hại hoặc hoạt động nhập khẩu phế liệu.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng nút thắt tiếp cận vốn vay của doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở cách ngân hàng đánh giá rủi ro và năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp.