Chùa Thánh Duyên: Vua Minh Mạng từng dành một tầng tháp thờ Diêm Vương

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Chùa Thánh Duyên ở Huế được vua Tự Đức ghé cầu mưa khi kinh thành khô hạn. Dưới chân núi, lầu và hành lang đón vua cứ mùa mưa lại phải tháo xuống.

Cách trung tâm TP.Huế khoảng 50 km, trên đỉnh núi Túy Vân, tháp Điều Ngự của chùa Thánh Duyên có ba tầng càng lên cao càng thu nhỏ. Văn bia Minh Mạng năm 1837 ghi, tầng trên thờ Phật, tầng dưới thờ Diêm Vương, còn tầng giữa dành cho cõi người.

Thờ Diêm Vương trong chùa Việt không hiếm. Nhưng ở tháp Điều Ngự, Minh Mạng dành riêng một tầng cho vị cai quản cõi âm. "Điều Ngự" vốn là một danh hiệu của Đức Phật, nhưng nhà vua còn dùng danh hiệu ấy cho Diêm Vương (Địa Phủ Điều Ngự) và những người trị nước có đức (Nhân Gian Điều Ngự).

Văn bia ghi rõ hai danh hiệu sau do chính nhà vua đặt ra. Ông lấy vua Nghiêu, Thuấn trong sử Trung Hoa làm ví dụ về những người cầm quyền đem lại phúc lợi cho dân, xứng đáng được đời sau thờ phụng.

Trên đỉnh tháp ngày ấy còn có một bánh xe pháp luân gắn chuông nhỏ, quay trên trục bằng đồng. Mỗi khi gió thổi, bánh xe quay, tiếng chuông vang xa gần đều nghe thấy.

Từ thế kỷ 17, thời chúa Nguyễn Phúc Tần, nơi đây đã có ngôi chùa nhỏ. Năm 1836, vua Minh Mạng cho dựng lại chùa, gác Đại Từ và tháp Điều Ngự, vừa để nối tiếp dấu tích của tổ tiên, vừa mừng thọ mẹ.

Men theo sườn núi, cả quần thể bố cục theo ba cấp: chùa phía dưới, gác Đại Từ lưng chừng, tháp trên đỉnh. Chính điện là nhà rường ba gian hai chái, mái chồng hai lớp, mang dấu ấn kiến trúc cung đình Huế. Qua nhiều lần trùng tu, bố cục cơ bản vẫn được giữ. Riêng gác Đại Từ, khung gỗ đã được thay bằng bê tông cốt thép nhưng vẫn giữ kiểu dáng cũ.

Ít người biết dưới chân núi từng có hành cung để vua nghỉ khi đến chùa, tuần du cửa biển Tư Hiền. Theo tài liệu Châu bản triều Nguyễn, tòa chính được xây bằng gỗ, lợp ngói, có tường gạch bao quanh. Nhưng lầu Huân Phong và hai dãy hành lang lại được dựng vào khoảng tháng 3, tháng 4 để đón vua. Đến mùa mưa lũ, các công trình này phải tháo dỡ, vật liệu được cất giữ để sử dụng cho những lần sau.

Theo sử triều Nguyễn, vua Tự Đức hay tin kinh thành ít mưa, quan phủ Thừa Thiên cầu đảo mãi vẫn chưa có, vua bèn ghé chùa Thánh Duyên, âm thầm cầu khấn. Sau năm ngày lưu lại đây, vua về cung thì trời có mưa, bèn sai làm lễ tạ.

Tọa lạc trên đỉnh núi Túy Vân cách trung tâm thành phố Huế khoảng 50 km, chùa Thánh Duyên sở hữu tháp Điều Ngự ba tầng với tư tưởng kiến trúc độc bản thời nhà Nguyễn. Dựa trên văn bia năm 1837 của vua Minh Mạng, tầng trên cùng của tháp phụng thờ Phật, tầng giữa dành cho cõi nhân gian, còn tầng dưới cùng được dành riêng để thờ Diêm Vương. Nhà vua đã chủ động sáng tạo hai danh hiệu Địa Phủ Điều Ngự và Nhân Gian Điều Ngự, đồng thời dẫn tích vua Nghiêu, Thuấn nhằm tôn vinh những người cai trị đức độ đem lại phúc lợi cho bách tính. Quần thể di tích này vốn khởi nguồn từ thế kỷ 17 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Tần, sau đó được vua Minh Mạng tái thiết và mở rộng quy mô vào năm 1836 nhằm nối tiếp dấu tích tiền nhân và mừng thọ thân mẫu. Toàn bộ công trình phân bổ theo ba cấp độ cao men theo sườn núi gồm khu vực chùa ở phía dưới, gác Đại Từ ở lưng chừng và tháp Điều Ngự ngự trị trên đỉnh cao nhất. Ngôi chính điện được dựng theo thức nhà rường ba gian hai chái, lợp mái chồng hai lớp mang đậm quy chuẩn cung đình Huế. Dưới chân núi Túy Vân từng tồn tại một hành cung bằng gỗ lợp ngói để phục vụ các chuyến tuần du của hoàng gia hướng ra cửa biển Tư Hiền. Theo ghi chép từ Châu bản triều Nguyễn, lầu Huân Phong và hai dãy hành lang đón tiếp nhà vua chỉ được lắp dựng tạm thời vào mùa khô khoảng tháng 3 đến tháng 4. Khi mùa mưa lũ tràn về, triều đình phải cho tháo dỡ toàn bộ cấu kiện kiến trúc này để cất giữ nhằm tránh hư hại trước thiên tai xứ Huế.