Chuyện đưa con đi học ngoại ngữ, nhất là IELTS, khiến tôi chợt nhớ ra mùa thi đã đến, trước cả khi hơn 800 nghìn thí sinh bước vào kỳ thi đại học năm 2026. Cánh cửa của các trường danh tiếng vẫn là một thứ gì đó bảo đảm tương lai cho thế hệ kế tiếp. Năm nào cũng vậy, khi mùa thi đến gần, lịch sinh hoạt của các gia đình nhỏ lại đảo lộn. Nhưng không chỉ có vậy, cơ quan quản lý cũng chưa bao giờ hết loay hoay với khâu thiết kế đầu vào.
Dự thảo thông tư sửa đổi quy định tuyển sinh đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến bỏ điểm cộng cho thành tích, IELTS và một số chứng chỉ quốc tế trong xét tuyển đại học từ năm 2027.
Trên thực tế, để có được những điểm cộng ấy không hề dễ dàng. Cô bạn đồng nghiệp đã phải đưa đón con học ngoại ngữ ngay từ khi bắt đầu vào cấp ba. Hành trình ấy vẫn chưa biết có kết thúc bằng điểm cộng hay không.
Ngay sau khi dự thảo được công bố, rất nhiều người đặt câu hỏi về tính công bằng. Thực ra, mục tiêu của Bộ cũng xuất phát từ chính bài toán công bằng. Lợi thế của những chứng chỉ không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp cận, nhất là giữa thành thị và vùng khó khăn. Nhưng đằng sau nó còn có một câu hỏi lớn hơn. Liệu cơ quan quản lý có đang thiết kế quá nhiều chi tiết đầu vào của một kỳ thi?
Luật Giáo dục đại học hướng tới trao quyền tự chủ cho các trường. Tinh thần phân cấp cũng đang xuất hiện trong mô hình chính quyền 2 cấp. Thế nhưng với quy chế tuyển sinh, Bộ vẫn tham gia khá sâu. Từ bỏ xét tuyển sớm, quy định trọng số điểm lớp 12 đến cấu trúc tổ hợp xét tuyển, Bộ vẫn muốn “nắm tay chỉ việc”.
Có lẽ, vấn đề không nằm ở chuyện thưởng hay phạt, mà nằm ở ranh giới giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Giảm tiền kiểm không có nghĩa là bỏ hẳn. Nhà nước vẫn cần một chuẩn đầu vào tối thiểu, đơn giản và thống nhất. Sau mức sàn đó, quyền quyết định nên thuộc nhiều hơn về các trường.
Những trường danh tiếng hoàn toàn có thể nâng tiêu chuẩn cao hơn. Những trường mới hơn cũng có thể lựa chọn cách tuyển phù hợp với điều kiện của mình. Chuẩn quốc gia lúc đó chỉ là một chiếc sàn, chứ không phải chiếc trần.
Nguyên tắc này không chỉ dành cho giáo dục. Trung ương thiết kế chuẩn. Cơ sở tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm. Cuối cùng quay lại kiểm tra chất lượng đầu ra.
Một hệ thống trưởng thành không phải là hệ thống viết thêm quy định sau mỗi vướng mắc, mà là hệ thống xác lập nguyên tắc cốt lõi, trao quyền và buộc chịu trách nhiệm về kết quả. Bộ nên giữ việc gì và nên buông việc gì? Có lẽ câu hỏi ấy còn đáng bàn ở nhiều lĩnh vực khác của quản trị công.
Buổi họp đột xuất kết thúc nhanh hơn dự kiến. Cô bạn đồng nghiệp vẫn ngồi nán lại. Lớp học ngoại ngữ vẫn chưa tan.
KHOA THÀNH