1. Quỹ Nguyễn Phan Chánh được gia đình nhà văn Nguyệt Tú - trưởng nữ của họa sĩ thành lập theo tâm nguyện của bà trước khi qua đời (năm 2024). Quỹ có học bổng và giải thưởng nhằm khuyến khích tài năng, sự sáng tạo, việc gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật tranh lụa Việt Nam trong thế hệ trẻ.
Thông tin về Giải thưởng và Học bổng Nguyễn Phan Chánh định kỳ hằng năm đã được công bố năm 2025, nhân kỷ niệm 100 năm Ngày khai giảng khóa đầu của Trường Mỹ thuật Đông Dương, tiền thân của Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam. Thời điểm đó, Ban tổ chức mới chọn được ba sinh viên ngành tranh lụa có thành tích học tập nổi bật để trao học bổng, chứ chưa thể chọn và trao giải thưởng. Chính vì vậy, năm nay, Giải thưởng lần đầu có chủ nhân: Sinh viên Hồ Thị Ngoan với bộ tranh ba bức “Cá gỗ” (120x60cmx3, năm 2026). Em cũng là một trong bốn sinh viên được nhận học bổng ở mùa thứ hai này.
Theo họa sĩ Nguyễn Lệ Dung, nguyên giảng viên Trường đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh, một người cháu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, thành viên Hội đồng Giải thưởng, bộ tranh có ý tưởng rõ ràng, giàu nội tâm, thể hiện được đặc tính riêng có của tranh lụa với kỹ thuật vẽ lụa ướt truyền thống, xử lý chất liệu, hòa sắc và màu khá tốt. “Nhìn bức tranh là thấy được chất liệu lụa truyền thống”, họa sĩ nhấn mạnh.
Sau khi nhắc lại thành công xuất sắc của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh: Ngay khi còn là sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương, ông đã có nhiều tranh lụa được giới thiệu và bán tại Hội chợ Đấu xảo Paris (năm 1931), đem tới thế giới một hình ảnh quê hương Việt Nam không thể trộn lẫn với bất cứ xứ sở nào khác, TSKH Nguyễn Quang Bắc, đại diện gia đình nhà văn Nguyệt Tú, bày tỏ: “Chúng tôi mong muốn Giải thưởng và Học bổng Nguyễn Phan Chánh góp phần khuyến khích sinh viên mỹ thuật hôm nay có khát vọng và quyết tâm vươn lên, đưa hội họa của người Việt Nam ra tầm thế giới như thế hệ sinh viên đầu tiên của Trường Mỹ thuật Đông Dương, trong đó có ông ngoại của chúng tôi, đã làm được”.
2. Giải thưởng Nguyễn Phan Chánh sẽ được mở rộng cho sáng tác tranh lụa của sinh viên toàn Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam kể từ năm 2027. Dự kiến từ năm 2028, Giải thưởng sẽ được mở rộng hơn nữa, dành cho sáng tác tranh lụa của sinh viên tại ba cơ sở giáo dục đại học về mỹ thuật trên cả nước: Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam, Trường đại học Nghệ thuật thuộc Đại học Huế và Trường đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh. Riêng bốn suất học bổng cố định hằng năm vẫn dành riêng tặng sinh viên chuyên ngành lụa của Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam.
Bên cạnh việc khuyến khích thế hệ trẻ dành tâm huyết sáng tạo với tranh lụa, lớp hậu duệ của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh vẫn luôn ưu tiên việc bảo tồn, phục chế những bức tranh còn lại của danh họa để lưu giữ, phát huy giá trị của chúng một cách lâu dài nhất có thể.
PGS, TS Ngô Tuấn Phong, Hiệu trưởng Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam: “Giải thưởng là lời nhắn gửi đến các em sinh viên: Hãy tiếp tục học hỏi về sáng tạo, đặt ra những câu hỏi và tìm kiếm phương pháp tạo nên con đường nghệ thuật của riêng mình”.
3. Kể từ năm 2008 đến nay, dự án phục chế tranh lụa Nguyễn Phan Chánh đã nhận được tài trợ toàn diện của Tập đoàn đa ngành quốc tế Mitani Sangyo, Nhật Bản. 16 bức tranh, ký họa và phác thảo của Nguyễn Phan Chánh đã được phục hồi gần nhất với nguyên trạng, được giới thiệu triển lãm nhiều lần tại các bảo tàng nghệ thuật khắp Nhật Bản. “Năm 2025, gia đình họa sĩ tiếp tục ủy quyền cho chúng tôi phục chế 12 tác phẩm khác của Nguyễn Phan Chánh. Chúng tôi hy vọng sẽ hoàn thành hai tác phẩm trong năm nay”, ông Tadahiro Kajitani, Giám đốc điều hành Quỹ Mitani về Bảo vệ tài sản nghệ thuật và văn hóa, cố vấn đặc biệt của Tập đoàn Mitani Sangyo chia sẻ. Theo ông, những bức tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh thể hiện một cách nhẹ nhàng về phong cảnh, con người quê hương Việt Nam và hình ảnh về vẻ đẹp làng quê thuần phác Việt Nam ấy cần được lưu giữ cho mai sau.
NGÂN HÀ