Tổng thống Donald Trump ngày 5/10 thông báo Mỹ đã rút toàn bộ oanh tạc cơ chiến lược đồn trú ở sân bay quân sự Fairford tại Anh về nước, với lý do xuất hiện "những mối đe dọa liên quan đến Iran". Ông cũng cảnh báo đối phương sẽ "gánh chịu hậu quả nặng nề" nếu căn cứ bị tấn công.
Số lượng máy bay cụ thể không được tiết lộ, nhưng dữ liệu nguồn mở cho thấy có 12 oanh tạc cơ chiến lược B-1B Lancer có mặt tại căn cứ Fairford, một số chiếc mới triển khai đến đây trong vòng vài ngày trước đó. Yêu cầu rút lực lượng cấp bách đến mức một số oanh tạc cơ phải rời đi trước khi các máy bay tiếp dầu, có nhiệm vụ hỗ trợ phi đội này trở về Mỹ, kịp cất cánh.
Cuộc gọi bí ẩn khiến Mỹ rút toàn bộ oanh tạc cơ khỏi Anh
Robot chuyên dụng kiểm tra xe bán tải gần căn cứ Fairford, Anh ngày 27/9. Video: BBC, Skynews
Đây là đỉnh điểm của chuỗi ngày bất an tại Anh, bắt nguồn từ những lo ngại rằng Iran có thể nhắm đến căn cứ đồn trú của Mỹ tại các quốc gia châu Âu.
Những cảnh báo mơ hồ
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hồi tháng 7 cảnh báo Anh sẽ phải chịu trách nhiệm vì cho phép Mỹ sử dụng sân bay quân sự Fairford. "Mọi căn cứ phục vụ hoạt động tấn công nhằm vào Iran đều là mục tiêu hợp pháp", IRGC tuyên bố.
Theo những quan chức Mỹ am hiểu tình hình, các chỉ huy quân đội nước này hồi giữa tháng 9 nhận được "cảnh báo đáng lo ngại" từ tình báo phương Tây rằng căn cứ Fairford là mục tiêu tiềm năng cho vụ tấn công do Iran hậu thuẫn. Một số đánh giá cho rằng có khả năng thiết bị bay không người lái (drone) sẽ được dùng để tập kích cơ sở này.
Tuy nhiên, những thông tin vẫn mang tính chung chung và giới chuyên gia phân tích không thể xác định thời điểm hoặc chi tiết cụ thể về kẻ chủ mưu.
Những dấu hiệu lạ cũng bắt đầu xuất hiện khi đó. Cư dân địa phương nhìn thấy một người đàn ông đội mũ trùm mặt chạy qua ngôi làng gần căn cứ Fairford vào tối 16/9. Ít nhất ba người khác cũng nhìn thấy một người đàn ông mặc đồ đen và đội mũ trùm, song không rõ liệu họ có đề cập về cùng một người hay không.
Một trang tin do Iran hậu thuẫn ngày 23/9 đăng phát biểu của Yahya Safavi, cựu tư lệnh IRGC đang làm cố vấn quân sự cho Lãnh tụ Tối cao Iran, trong đó nêu tên các căn cứ mà Mỹ sử dụng để tấn công Iran gồm Fairford tại Anh, Ramstein ở Đức và Aviano của Italy.
Giới chức các nước gần như không thể làm gì khác ngoài siết chặt an ninh và chờ đợi, do không có thông tin cụ thể về mục tiêu hay thời điểm hành động.
Âm mưu chưa lộ diện
Đêm 26/9, một nông dân địa phương trở về sau bữa tiệc đã phát hiện 3 chiếc xe bán tải chặn lối vào nhà, cùng "8-10 người đàn ông bịt mặt đang bỏ chạy". Đến 1h36 ngày 27/9, người phụ nữ gọi đến đường dây khẩn cấp của cảnh sát và tin rằng mình đã "phá được âm mưu của nhóm người khả nghi".
Giới chức Anh nhận định cuộc gọi có dấu hiệu cho thấy âm mưu khủng bố đang diễn ra, vốn được đề cập trong thông tin tình báo trước đó gần hai tuần.
Vị trí căn cứ Fairford tại Anh. Đồ họa: Sky News
Cảnh sát nhanh chóng huy động đội phản ứng nhanh đến hiện trường và bắt 5 người cùng 3 chiếc xe van màu trắng gần làng Whelford, cách căn cứ Fairford chỉ vài trăm mét. Nhóm này bị cáo buộc vi phạm quy định về chất nổ và "nghi ngờ chuẩn bị hành động khủng bố".
Cư dân tại 85 ngôi nhà phải sơ tán, trong khi giới chức điều động robot chuyên dụng đến hiện trường để kiểm tra những chiếc xe.
Cảnh sát chống khủng bố Anh ngày 29/9 cho biết đã tìm thấy xăng trong các thùng phi, nhưng không thấy thiết bị nổ khi khám xét số xe trên. 5 người cũng được thả sau hơn một ngày bị tạm giữ, trong khi cảnh sát Anh có đủ thẩm quyền pháp lý để giữ nghi phạm khủng bố tới 2 tuần.
Giới chức đang nỗ lực xác định vai trò của 5 người đàn ông và khả năng họ bị lợi dụng để làm suy yếu quyết định cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Anh. Một quan chức Anh còn mô tả họ là "những gã khờ bị lợi dụng mà không hay biết".
Các tài liệu được công bố cho thấy một trong những nghi phạm đã gọi đến đường dây khẩn cấp lúc 0h45, trước người nông dân gần 50 phút, mà không rõ lý do.
Một số quan chức tình báo Anh cho rằng cuộc gọi của nghi phạm rạng sáng 27/9 nhằm đánh lạc hướng cảnh sát, trong khi âm mưu lớn hơn đang diễn ra. Nhiều người nêu khả năng 5 nghi phạm thuộc nhóm cấp thấp, một trong số đó đã gọi điện báo tin khi phát hiện mình được thuê để thực hiện hành vi nghiêm trọng.
Cảnh sát Anh lập chốt kiểm soát bên ngoài căn cứ Fairford ngày 27/9. Ảnh: AFP
Laurence Taylor, lãnh đạo cơ quan chống khủng bố của cảnh sát Anh, cho biết đây là sự việc phức tạp. "Mối đe dọa này thường lộ diện dưới hình thức hành vi phạm tội. Chúng thường có quy mô nhỏ, những người thực hiện không nhằm mục đích khủng bố, thay vào đó là để kiểm tiền nhanh chóng", ông nói.
Nhiều câu hỏi được đặt ra, như đây có phải là chiêu đánh lạc hướng khỏi vụ tấn công thật sự đang được lên kế hoạch hay không, phải chăng những người này bị chặn lại trước khi kịp móc nối với đồng phạm, hay toàn bộ sự việc là màn kịch tinh vi để gieo rắc nỗi sợ hãi.
Trong khi chân tướng sự việc chưa được làm rõ, Mỹ đột ngột rút toàn bộ phi đội B-1B khỏi căn cứ Fairford trong ngày 4/10.
New York Times dẫn lời hai quan chức Mỹ cho hay Lầu Năm Góc đưa ra quyết định sau khi các chỉ huy nhận được thông tin về "những mối đe dọa mới, liên quan đến một âm mưu do Iran hậu thuẫn" nhắm vào căn cứ. Thông tin nằm trong chuỗi cảnh báo xuất hiện từ giữa tháng 9, nhưng các chi tiết cụ thể và mức độ cấp bách đã tăng mạnh trong 24 giờ trước đó, khiến các chỉ huy lo ngại.
Rủi ro trong tương lai
Lãnh đạo Cơ quan An ninh Anh (MI5) Ken McCallum hồi năm 2024 từng cảnh báo khả năng "Iran lợi dụng tội phạm làm lực lượng ủy nhiệm, từ những kẻ buôn ma túy quốc tế đến trộm cắp vặt".
Đây cũng không phải lần đầu Iran bị cáo buộc đứng sau những hành động tấn công hoặc phá hoại nhằm vào lực lượng Mỹ và đồng minh ở khu vực cách xa tiền tuyến hàng nghìn km.
Máy bay dân sự đáp nhầm căn cứ không quân chiến lược của Mỹ
Oanh tạc cơ B-1B đáp xuống căn cứ không quân Fairford ở Anh tháng 10/2023. Video: USAF
Khi còn là Thủ tướng Anh, ông Keir Starmer từng từ chối cho Mỹ sử dụng căn cứ Fairford để tấn công Iran. Tuy nhiên, ông Starmer ngày 1/3 đồng ý để Mỹ thực hiện hành động mà ông cho rằng "mang tính phòng vệ", cho phép oanh tạc cơ B-52 và B-1B cất cánh từ căn cứ Fairford để tham gia chiến dịch tập kích Iran.
Sau khi quyết định được công bố, 4 xe cứu thương của một nhóm tình nguyện trong cộng đồng Do Thái ở London đã bị đốt cháy, một số giáo đường Do Thái cũng bị ném bom xăng vào giữa đêm. Những hoạt động này được cho là thể hiện lực lượng ủy nhiệm của Iran sẵn sàng nhắm vào các mục tiêu đa dạng hơn tại Anh.
Harakat Ashab al-Yamin al-Islamia, còn gọi là Hayi, nhận trách nhiệm trong những vụ tấn công nói trên. Theo các công tố viên Mỹ, Hayi là tổ chức bình phong của Kataib Hezbollah, một trong những nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn mạnh nhất tại Iraq và bị Mỹ liệt vào danh sách khủng bố.
Tehran đến nay vẫn bác bỏ những cáo buộc liên quan đến những sự việc trên.
Nguyễn Tiến (Theo Reuters, AFP, Telegraph)