Chuyện chưa kể về những người trông nom nhà cụ Huỳnh - Thanh Niên

Nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1.10.1876 - 1.10.2026), loạt bài lần theo những dấu tích còn lại của cụ trên dải đất miền Trung: từ Quảng Ngãi, Đà Nẵng đến Huế, từ những kỷ vật đến câu chuyện được lưu giữ qua nhiều thế hệ, từ đó phác lại một Huỳnh Thúc Kháng gần gũi hơn trong ký ...

Ba thế hệ trong một gia đình đã gắn bó với việc trông nom Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng ở Thạnh Bình (TP.Đà Nẵng), nơi lưu giữ những kỷ vật và câu chuyện về nhà chí sĩ xứ Quảng.

CHA TRUYỀN, CON NỐI

Những ngày cuối tháng 9, bà Huỳnh Phương Dung (72 tuổi) tất bật thu dọn đồ đạc khỏi căn nhà nằm cạnh Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng ở xã Thạnh Bình (TP.Đà Nẵng). Gia đình bà chuẩn bị bàn giao phần đất để thực hiện dự án mở rộng khu di tích. "Mình ở đây lâu rồi, giờ cũng đến lúc phải thu dọn", bà Dung nói.

Tiếp nối di sản của cụ Huỳnh Thúc Kháng

Sáng qua (1.10), Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ VN TP.Đà Nẵng tổ chức lễ kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1.10.1876 - 1.10.2026). Dự lễ có Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Bí thư T.Ư Đảng, Phó chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân cùng các đại biểu.

Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định cụ Huỳnh Thúc Kháng là nhà chí sĩ yêu nước tiêu biểu của dân tộc VN đầu thế kỷ 20, hội tụ lòng yêu nước, khí tiết, trí tuệ, bản lĩnh, tư duy độc lập và tinh thần canh tân.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng rất cần phát huy những phẩm chất mà cụ Huỳnh đã nêu gương: lòng yêu nước để phụng sự, trí tuệ để nhìn xa, nghĩ lớn, bản lĩnh trước khó khăn, liêm chính trước quyền lực, tinh thần đổi mới và trách nhiệm với việc nước… Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc là một trong những giá trị lớn cụ để lại, cần được cụ thể hóa bằng sự thống nhất trong hành động và hiệu quả trong thực tiễn.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục khơi dậy trí tuệ, ý chí và khát vọng VN; phát huy nguồn lực con người, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Biến truyền thống thành động lực, khát vọng thành hành động, tiềm năng thành nguồn lực và quyết tâm thành những kết quả thiết thực cho nhân dân. Đây chính là cách tiếp nối những giá trị mà cụ Huỳnh Thúc Kháng và các thế hệ tiền nhân đã vun đắp.

Mảnh đất này đã gắn bó với gia đình bà gần 4 thập niên. Những ngày đầu, khu vực quanh nhà cụ Huỳnh còn thưa thớt, gia đình bà dựng nhà tranh, sau đó mới làm nhà ngói. Theo bà Dung, cha bà - ông Huỳnh Toản, từng được cụ Huỳnh đưa về nuôi như con trong nhà và có thời gian sống cùng cụ tại Huế. Sau này trở về quê, ông ở căn nhà phía trên, trực tiếp trông nom, hương khói nơi gắn với cụ Huỳnh; phía dưới là căn nhà hiện được sử dụng để trưng bày hiện vật.

Ông Huỳnh Thoàn (80 tuổi), anh trai bà Dung, cũng lớn lên tại đây. Sau này, ông tiếp tục công việc chăm sóc, mở cửa, thắp nhang và đón khách. Từ ông Toản đến ông Thoàn rồi con cháu trong gia đình, việc trông nom, hương khói nơi gắn với cụ Huỳnh được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Ông Toản từng kể nhiều chuyện về những năm tháng sống cùng cụ Huỳnh. Những câu chuyện ấy không nằm trên bảng giới thiệu tại khu di tích mà được truyền từ người này sang người khác trong gia đình. "Cha tôi vốn thông minh, được cụ Huỳnh tin cậy. Cha đọc được, nhớ được nhiều chuyện rồi kể lại cho dòng họ nghe", bà Dung nói.

Giờ đây, khi gia đình bà Dung chuẩn bị rời căn nhà để nhường đất cho dự án mở rộng khu di tích, không gian quanh Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng sẽ tiếp tục thay đổi. Nhưng câu chuyện của ba thế hệ trong gia đình bà cho thấy trước khi nơi đây trở thành một điểm đến lịch sử, đã có những người sống ngay bên cạnh, chăm nom và giữ lại ký ức về cụ bằng những câu chuyện mộc mạc của người dân xứ Tiên.

NHỮNG KỶ VẬT NÓI VỀ MỘT NGƯỜI GIẢN DỊ

Không chỉ căn nhà, những kỷ vật còn lại tại đây cũng góp phần kể câu chuyện về một Huỳnh Thúc Kháng đời thường, giản dị.

Bên trong Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng, giữa những tư liệu và hiện vật gắn với cuộc đời cụ, có một bức bút tích đặc biệt: lá thư cụ gửi ông Vương Đình Quang. Bức thư cho thấy sự khiêm nhường của cụ Huỳnh khi từ chối việc viết tiểu sử riêng cho mình, dù cuộc đời và sự nghiệp của cụ gắn với nhiều dấu mốc quan trọng của lịch sử đất nước.

Bên cạnh bức thư là bằng tiến sĩ Nho học, Huân chương Sao Vàng cùng nhiều kỷ vật khác. Có những hiện vật gắn với công việc, cũng có những vật dụng rất đỗi đời thường: đôi guốc từng theo bước chân cụ, khăn đóng, áo dài đen... Đặc biệt, chiếc gối gỗ được làm nguyên khối, phỏng theo chiếc gối tại Khu lưu niệm Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Trung bộ - nơi gắn với những ngày cuối đời cụ - cũng gợi nhiều suy ngẫm.

Những vật dụng đơn sơ ấy giúp hình dung một Huỳnh Thúc Kháng gần gũi trong đời sống thường ngày, phía sau những chức vụ, danh hiệu và dấu mốc lịch sử.

Theo bà Dung, qua những câu chuyện cha bà kể lại, hình ảnh cụ Huỳnh hiện lên với vẻ dung dị, thanh bạch của một người con vùng quê trung du xứ Tiên. Vị đại khoa ấy, trong ký ức của những người từng tiếp xúc, không chỉ là một nhân vật của lịch sử mà còn là người sống giản dị, gần gũi với người thân và những người xung quanh.

GIỮ MỘT ĐỊA CHỈ, GIỮ NHỮNG KÝ ỨC

Theo ông Dương Đức Lin, Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, công trình mở rộng khu di tích thuộc dự án phát huy giá trị Khu di tích Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng, dự kiến khánh thành, đưa vào sử dụng dịp kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Thạnh Bình tiếp nhận quản lý di tích và giao đơn vị trực thuộc tổ chức thuyết minh, hướng dẫn khách tham quan, duy trì việc mở cửa cùng các hoạt động tại khu lưu niệm. "Đây là di tích cấp quốc gia nên địa phương tập trung bảo tồn, phát huy giá trị danh nhân, hoàn thiện không gian trưng bày, giới thiệu cuộc đời, sự nghiệp của cụ Huỳnh", ông Lin nói.

Là con cháu của cụ, chúng tôi hiểu niềm tự hào luôn đi cùng trách nhiệm. Gia đình, dòng họ sẽ tiếp tục gìn giữ, chăm lo căn nhà của cụ tại Thạnh Bình, nơi cụ sinh ra; đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa và di sản tinh thần cụ để lại.

Bà Huỳnh Thị Phương Diệp, hậu duệ đời thứ 4 của cụ Huỳnh Thúc Kháng

Cùng với hoạt động tham quan, địa phương tổ chức các chương trình giáo dục truyền thống cho học sinh và người dân, giới thiệu tinh thần yêu quê hương, đất nước, phụng sự nhân dân của cụ Huỳnh. Nhà lưu niệm cũng được xác định là một trong những điểm kết nối trong định hướng phát triển du lịch của địa phương, cùng các điểm đến như làng cổ Lộc Yên, Hang Dơi.

Đáng chú ý, những người trong dòng họ vẫn trực tiếp tham gia chăm nom khu lưu niệm. Ông Lin cho biết chính quyền địa phương đã ký hợp đồng với ông Huỳnh Thoàn để thực hiện việc chăm sóc, hương khói và mở cửa khu lưu niệm.

Khu di tích đang được mở rộng, diện mạo Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng cũng sẽ thay đổi. Còn với những người đã nhiều thế hệ gắn bó với nơi này, việc trông nom, hương khói không chỉ là một công việc, mà còn là cách gìn giữ những ký ức về người chí sĩ của quê hương. (còn tiếp)