Cử tri TP Đồng Nai phản ánh, nhiều người có thu nhập thấp, công nhân lao động phải mua đất nông nghiệp để làm nhà ở do không đủ khả năng mua đất ở hợp pháp. Tuy nhiên, khi chuyển mục đích sử dụng sang đất ở, tiền sử dụng đất và các nghĩa vụ tài chính cao, có trường hợp tăng gấp nhiều lần, vượt quá khả năng chi trả của người dân, khiến nhiều hộ dân gặp khó khăn.
Cử tri đề nghị điều chỉnh chính sách thu tiền sử dụng đất theo hướng phù hợp với người thu nhập thấp, đồng thời có cơ chế hỗ trợ, giãn, giảm hoặc phân kỳ nộp đối với trường hợp khó khăn, nhằm tạo điều kiện để người dân sớm ổn định chỗ ở, an tâm lao động, sản xuất.
Trả lời kiến nghị của cử tri TP Đồng Nai gửi đến sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ Tài chính cho biết, theo quy định của Luật Đất đai 2024 và các nghị định quy định chi tiết, khi chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở, người sử dụng đất phải nộp 100% phần chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và giá đất nông nghiệp.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, một số địa phương và báo chí phản ánh bảng giá đất theo Luật Đất đai 2024 tại một số nơi cao đột biến so với bảng giá đất cũ. Giá đất ở tăng nhiều lần so với đất nông nghiệp dẫn đến tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích cũng tăng mạnh.
Để tháo gỡ vướng mắc, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 254/2025/QH15 và Chính phủ ban hành Nghị định 50/2026/NĐ-CP.
Theo đó, mức thu tiền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân khi chuyển mục đích sử dụng đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở được điều chỉnh theo 3 mức.
Cụ thể, trong hạn mức giao đất ở tại địa phương, người dân nộp 30% phần chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và giá đất nông nghiệp.
Phần diện tích vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức giao đất ở thì mức thu là 50% phần chênh lệch. Với diện tích vượt quá một lần hạn mức giao đất ở, mức thu là 100% phần chênh lệch.
Đồng thời, để bảo đảm công bằng trong giai đoạn chuyển tiếp, các trường hợp đã có quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 đến trước ngày 1/1/2026 được phép đề nghị tính lại tiền sử dụng đất theo quy định mới.
Nếu đã nộp tiền, người dân có thể đề nghị hoàn trả phần chênh lệch hoặc bù trừ vào nghĩa vụ tài chính khác, với điều kiện nộp hồ sơ đề nghị trước ngày 1/1/2027.
Bộ Tài chính đánh giá, quy định này góp phần giảm áp lực tài chính cho các hộ gia đình, cá nhân, trong đó có những người có thu nhập thấp và trung bình đang sở hữu thửa đất lớn do ông bà, cha mẹ để lại và có nhu cầu tách hộ, chia đất hoặc tách thửa cho con ra ở riêng.
Một số trường hợp được miễn, giảm hoặc ghi nợ
Về đề nghị có cơ chế hỗ trợ, giãn, hoãn nộp hoặc miễn, giảm tiền sử dụng đất, Bộ Tài chính cho biết, pháp luật đất đai hiện hành đã có các chính sách miễn, giảm đối với một số trường hợp.
Trong đó có đất sử dụng để thực hiện chính sách nhà ở; đất ở đối với người có công với cách mạng, người nghèo; dự án xây dựng nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, đồng bào dân tộc thiểu số....
Pháp luật cũng cho phép ghi nợ nghĩa vụ tài chính về tiền sử dụng đất đối với một số trường hợp, như người được bố trí tái định cư nếu đáp ứng điều kiện theo quy định; hộ gia đình, cá nhân được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu gặp khó khăn về tài chính và có nhu cầu ghi nợ.
Theo Bộ Tài chính, các chính sách này góp phần hỗ trợ người dân ổn định chỗ ở, an tâm lao động, sản xuất.