Tờ The Wall Street Journal gần đây đăng câu chuyện về Jack Weiss, 30 tuổi, người có bằng tiến sĩ kỹ thuật hóa học tại Đại học Princeton năm 2024 nhưng vẫn thất nghiệp sau hơn 2 năm tìm việc.
Weiss quê ở thành phố Salt Lake, bang Utah, hiện sống cùng bố mẹ trong ngôi nhà thời thơ ấu. Anh tốt nghiệp loại xuất sắc tại Đại học Rice, sau đó theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Princeton từ năm 2018. Nghiên cứu của anh tập trung vào các nguyên lý hóa học và tương tác giữa các phân tử.
Nghiên cứu về quá trình hình thành băng của Tiến sĩ Weiss từng được Ủy ban Nobel dẫn làm ví dụ về ứng dụng khoa học của học máy khi công bố giải Nobel Vật lý năm 2024.
Ban đầu, tiến sĩ Weiss gửi nhiều hồ sơ ứng tuyển vào các vị trí nghiên cứu tại công ty dược phẩm hoặc những chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ danh giá ở các phòng thí nghiệm quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn hồ sơ không nhận được phản hồi, số ít còn lại là những lời từ chối.
Sau đó, anh mở rộng phạm vi tìm việc, không giới hạn ngành nghề hay địa điểm làm việc, nhưng thường không có cơ hội phỏng vấn. Cuối cùng, anh còn nộp hồ sơ vào vị trí sơ chế thực phẩm và nấu ăn tại một công ty kinh doanh bánh cua đông lạnh, song cũng không nhận được hồi âm.
Hy vọng các mối quan hệ có thể giúp ích, tiến sĩ Weiss gọi điện cho những cựu sinh viên Đại học Princeton và Rice để nhờ hỗ trợ. Tuy nhiên, những lời khuyên anh nhận được thường chỉ dừng ở việc “kiểm tra lại trang tuyển dụng của công ty”.
Tháng 1 năm nay, tiến sĩ Weiss nhận công việc bán thời gian tại một công ty khởi nghiệp chuyên thuê các chuyên gia huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI), với mức lương 70 USD/giờ (khoảng 1,8 triệu đồng).
Ban đầu, có tuần anh làm 20 giờ, tuần khác chỉ 4 giờ. Nhưng số ngày không có việc ngày càng tăng, rồi công việc hoàn toàn ngừng trong nhiều tuần. Đến giữa tháng 3, anh nhận được thông báo chấm dứt hợp đồng trong một nhóm chat.
Tiến sĩ Weiss đang cân nhắc học luật và dự định tham gia kỳ thi tuyển sinh vào tháng 11. Anh cũng thử khởi nghiệp bằng cách thiết kế máy bay không người lái sử dụng AI để loại bỏ các loài cỏ dại xâm lấn. Anh nói: “Nếu tin rằng một thứ thực sự có giá trị, bạn phải chủ động và tự mình hiện thực hóa giá trị đó”.
Bố mẹ của tiến sĩ Weiss đều là bác sĩ và cả hai vẫn bàng hoàng trước thực tế con trai chật vật tìm việc suốt hai năm.
Mẹ anh, bà Holly Carvers, đã kiểm tra lại hồ sơ xin việc của con để tìm xem có điều gì khiến nhà tuyển dụng do dự hay không. Bà nhận xét các hồ sơ được viết tốt và không có điểm quan trọng nào cần phải sửa.
“Thật sự không thể ngờ được. Tôi không biết phải lý giải tình cảnh này như thế nào”, bà nói.
Cha anh, ông John Weiss, bày tỏ: “Tôi chưa bao giờ nghĩ cậu con trai này lại gặp khó khăn đến vậy”.
Nhà báo Lindsey Ellis, tác giả bài viết trên The Wall Street Journal, cho biết lần đầu bà phỏng vấn tiến sĩ Weiss là vào cuối năm ngoái, ngay trước sinh nhật lần thứ 30 của anh. Khi đó, bà đang thực hiện một loạt phỏng vấn những người tìm việc trên khắp 50 bang của Mỹ.
Bà viết: “Sau khi phỏng vấn hàng chục người ở cả 50 bang, câu chuyện của tiến sĩ Weiss đặc biệt khiến tôi nhớ mãi, bởi nó cho thấy rõ tình trạng đóng băng nghiêm trọng đã làm tê liệt thị trường lao động trong vài năm qua”.
Theo bà Ellis, thị trường lao động Mỹ đang ở trạng thái "ít tuyển dụng, ít sa thải". Bà giải thích: “Nhiều người có việc làm nhưng không rời bỏ công việc của mình, khiến cơ hội dành cho người khác bị hạn chế. Những người thất nghiệp cảm thấy như bị nhốt bên ngoài một pháo đài, không thể bước vào một nền kinh tế đang tăng trưởng”.
Các báo cáo việc làm gần đây của Mỹ đều thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng của thị trường. Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, tỷ lệ người thất nghiệp dài hạn, tức những người không có việc làm từ 27 tuần trở lên, đã lên mức cao nhất trong khoảng một thập kỷ vào mùa hè năm nay, nếu không tính thời kỳ đại dịch Covid-19 và giai đoạn ngay sau đó.
Theo SBS, một khảo sát của Gallup hồi tháng 8 cho thấy chỉ 34% người Mỹ cho rằng đây là “thời điểm thuận lợi để tìm được một công việc tốt”.
Một khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng trước cho thấy hơn 70% người được hỏi tại Mỹ dự đoán tổng số việc làm sẽ giảm do AI.