Chị Thạch Thị Chal Thi (sinh năm 1989, xã Tiểu Cần, tỉnh Vĩnh Long) được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) lựa chọn là một trong 10 phụ nữ tiêu biểu trong Hệ thống Nông nghiệp - Thực phẩm và Phát triển Nông thôn năm 2026.
Với chị, sự ghi nhận này không chỉ dành cho một cá nhân mà còn là cơ hội để câu chuyện về cây dừa, người nông dân và “nông nghiệp hạnh phúc” được biết đến rộng hơn.
Làm mới lại một nghề cũ
Chị Chal Thi nhớ lại năm 2018 là thời điểm hạn hán và xâm nhập mặn diễn ra nghiêm trọng tại miền Tây. Nhiều diện tích cây trồng bị ảnh hưởng nhưng cây dừa vẫn ra trái dù giá xuống thấp.
Chị thương ba mẹ và những người nông dân xung quanh nên bắt đầu tìm cách tạo thêm giá trị cho cây dừa. Thay vì chỉ bán trái, chị đặt câu hỏi liệu có thể khai thác một sản phẩm khác từ chính loại cây đã quá quen thuộc với người dân miền Tây.
Nghề thu mật hoa dừa giúp người dân có thêm hướng tạo thu nhập từ cây dừa, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc bán trái.
Tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Bách khoa TP.HCM, chị Chal Thi quyết định về quê lập nghiệp. Chị dành khoảng 6 tháng nghiên cứu các công trình khoa học trong và ngoài nước.
Trong quá trình đó, chị tìm thấy những nghiên cứu của FAO về ngành mật hoa dừa và nhận thấy đây là một hướng phát triển có tính bền vững, có khả năng tạo thu nhập ổn định cho người nông dân.
Nhưng điều bất ngờ nhất đến sau đó. Chị phát hiện nghề thu mật hoa dừa từng là nghề truyền thống của người Khmer.
Người Khmer ở An Giang có nghề thu mật từ cây thốt nốt, còn Trà Vinh khi ấy không có thốt nốt nhưng có cây dừa. Những điều tưởng như rời rạc như nhu cầu giúp người dân quê mình, kiến thức khoa học, nhu cầu thị trường, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cây dừa và nghề truyền thống của cộng đồng Khmer… dần trở thành một hướng đi.
“Tất cả tạo thành một cái duyên để tôi bắt đầu với nghề mật hoa dừa. Khi bắt đầu làm, tôi chỉ suy nghĩ làm sao để thành công, bởi nếu thành công, tôi sẽ giúp được ba mẹ và người dân trong làng của mình. Lúc đó, tôi không nghĩ quá nhiều đến chuyện mình sẽ đi xa đến đâu, mà chỉ nghĩ nếu mình làm được thì người dân quê mình sẽ có thêm một lựa chọn”, chị Chal Thi nói.
Sau một năm 9 tháng nghiên cứu, đến khoảng tháng 6/2019, Sokfarm - tên công ty có nghĩa là “nông nghiệp hạnh phúc” của vợ chồng chị - có sản phẩm đầu tiên. Ba tháng sau, COVID-19 xảy ra.
Một sản phẩm gần như chưa ai biết đến phải tìm đường tiếp cận khách hàng trong thời điểm việc gặp gỡ trực tiếp bị hạn chế. Đội ngũ của chị chuyển sang bán hàng trực tuyến, đồng thời phải tự giải thích từ đầu mật hoa dừa là gì, được thu như thế nào, có hương vị ra sao và vì sao người tiêu dùng nên sử dụng.
“Thời điểm đầu thực sự khó đủ đường. Sản phẩm mới, thị trường chưa biết mật hoa dừa là gì, rồi lại gặp COVID-19 nên mọi thứ càng khó hơn. Nhưng tôi cứ suy nghĩ đơn giản là cố gắng làm, làm sao để thành công, bởi thành công thì sẽ giúp được ba mẹ, người dân trong làng và cả gia đình mình”, chị nhớ lại.
Chị Thạch Thị Chal Thi, nhà sáng lập Sokfarm, lựa chọn phát triển nghề thu mật hoa dừa nhằm gia tăng giá trị cây dừa và tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương.
Những ngày đầu Sokfarm tuyển thợ thu mật, chú Ray là một trong những người đầu tiên đến thử việc. Khi đó, ông khoảng 50 tuổi và từng làm nghề vận chuyển vật liệu xây dựng, thường xuyên phải khiêng xi măng, cát, đá.
Đến tuổi 50, sức khỏe không còn cho phép ông tiếp tục công việc nặng nhọc. Ai thuê gì thì làm đó, có ngày có việc, có ngày không. Rồi ông tìm đến công việc thu mật hoa dừa.
Đến nay, chú Ray đã gắn bó với nghề khoảng 7 năm. Điều khiến chị Chal Thi nhớ nhất không phải số năm ông làm việc mà là một câu nói rất ngắn: “Hạnh phúc là được leo cây dừa thu mật mỗi ngày”.
Với một người đang xây dựng doanh nghiệp, câu nói ấy có sức nặng hơn nhiều con số. “Câu trả lời của chú Ray khiến tôi rất xúc động và trở thành động lực cho tôi. Tôi nhận ra rằng với người lao động ở quê, chỉ cần có một công việc ổn định, có thu nhập ổn định và yên tâm về cuộc sống thì đó đã là hạnh phúc. Mình làm doanh nghiệp mà tạo ra được những điều như vậy thì mình thấy con đường mình chọn có ý nghĩa”, chị Chal Thi chia sẻ.
Những người phụ nữ làm việc tại Sokfarm cũng đem đến cho chị những câu chuyện tương tự. Có người nói nhờ công việc này mà họ có thể dành dụm tiền cho con học từ tiểu học, THCS đến THPT. Có gia đình hiện chuẩn bị tiền để con tiếp tục vào đại học từ chính khoản tích lũy liên quan đến công việc với cây dừa.
Đối với chị Chal Thi, đó là những thay đổi rất cụ thể. Hiện Sokfarm có 95 công nhân viên. Doanh nghiệp liên kết với 150 hộ thu mật, mỗi hộ ít nhất 2 người cùng tham gia, tương đương khoảng 300 người nếu tính ở mức tối thiểu.
Từ mật hoa dừa, Sokfarm phát triển nhiều sản phẩm như mật tươi, mật cô đặc, đường hoa dừa, nước tương mật hoa dừa, mật lên men và giấm mật hoa dừa.
Vùng liên kết hiện khoảng 60ha dừa hữu cơ, sản lượng mật dao động 8-10 tấn/ngày. Càng có nhiều người cùng phụ thuộc vào cây dừa, chị Chal Thi càng thận trọng với mỗi quyết định.
“Mỗi quyết định của mình đều phải dựa trên giá trị bền vững, bởi mình không được phép hụt chân. Nếu hụt chân về tài chính, hàng bán ra chậm hoặc có bất cứ vấn đề gì thì sẽ ảnh hưởng đến sinh kế của hơn 300 người, nên mọi quyết định của tôi đều rất thận trọng, dựa trên cơ sở bền vững và sự cân bằng”, chị nói.
chal-thi (1).jpg
Tôi muốn những giá trị văn hóa cộng đồng của người Khmer tiếp tục được sống trong một mô hình kinh tế hiện đại, để người dân vừa có sinh kế, vừa giữ được những giá trị của quê hương.
Chị Thạch Thị Chal Thi - Tổng giám đốc Sokfarm
Với người phụ nữ này, cây dừa không chỉ là nguyên liệu. Nó còn gắn với ký ức, văn hóa và cách người Khmer sống cùng cộng đồng.
Chị nói nếu sống đủ lâu ở miền Tây sẽ cảm nhận được văn hóa cộng đồng rất mạnh của người Khmer. Mọi người quan tâm, chăm sóc và đỡ đần nhau. Mình có đủ mà thấy nhà khác thiếu thốn thì cũng không vui.
Tinh thần ấy theo chị vào cách xây dựng Sokfarm. Chị không xem việc tạo sinh kế cho cộng đồng Khmer là một hoạt động bên lề, mà coi đó là một phần trong cách doanh nghiệp tồn tại tại quê hương.
“Tôi rất quý văn hóa đời sống cộng đồng của người Khmer, nơi mọi người góp sức để giúp một ai đó. Khi làm Sokfarm, tôi muốn những giá trị đó tiếp tục được sống trong một mô hình kinh tế hiện đại, để người dân vừa có sinh kế, vừa giữ được những giá trị của quê hương”, chị nói.
Mô hình thu mật cũng tạo thêm cơ hội cho những hộ nghèo, cận nghèo không có nhiều đất. Theo chị Chal Thi, nếu trồng dừa lấy trái, người dân cần một diện tích tương đối lớn mới có thể tạo ra thu nhập tốt. Trong khi đó, hộ nghèo hoặc cận nghèo có thể thuê một phần vườn dừa của những gia đình có sẵn cây nhưng không chăm sóc được.
Người thu mật được đào tạo, hướng dẫn chăm sóc cây theo hướng hữu cơ. Họ vừa có mật để thu nhập, vừa cải tạo vườn dừa cho chủ đất.
Sokfarm hiện có 95 công nhân viên, liên kết với 150 hộ thu mật, tạo sinh kế cho ít nhất khoảng 300 người tại địa phương.
Với khoảng 25 hoặc 50 cây dừa, những hộ ít đất vẫn có thể tạo ra một khoản thu nhập tương đối ổn định. Theo chị, đã có những hộ nghèo, cận nghèo tham gia mô hình từ năm 2019 và sau đó thoát nghèo. Đó là lý do Chal Thi không muốn nhìn nghề mật hoa dừa đơn thuần dưới góc độ một sản phẩm mới.
Một hướng đi cho vùng đất mặn
Cây dừa càng trở nên có ý nghĩa với chị Chal Thi khi chị nhìn thấy khả năng thích ứng của loại cây này trước biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn.
Theo chị, khi độ mặn khoảng 7‰, trái dừa bắt đầu giảm năng suất. Nhưng ở mức 12-13‰, người dân vẫn có thể thu mật hoa dừa.
Sokfarm từng phối hợp với Trường Đại học Tiền Giang và cơ quan khoa học tại Trà Vinh trước đây, nay là Vĩnh Long, nghiên cứu việc thu mật tại vùng ngập mặn. Ở khu vực Cầu Ngang, độ mặn khoảng 12-13‰ nhưng sản lượng mật vẫn có thể đạt khoảng 30-35 lít/ngày đêm, theo chia sẻ của Chal Thi.
Điểm khác biệt là mật có vị mặn hơn. Từ nguyên liệu này, Sokfarm phát triển nhiều sản phẩm như mật hoa dừa tươi, mật cô đặc, đường hoa dừa, nước tương mật hoa dừa, mật hoa dừa lên men và giấm mật hoa dừa.
Nhưng điều Chal Thi quan tâm hơn là khả năng biến một vùng đất chịu tác động của xâm nhập mặn thành nơi vẫn tạo ra những sản phẩm thiết yếu cho đời sống.
“Nếu vùng trồng dừa bị xâm nhập mặn từ 7‰ trở lên, trái dừa thường bị teo, rụng hoặc không bán được thì người dân có thể chuyển sang thu mật. Từ mật hoa dừa, chúng tôi có thể làm nước tương, đường, giấm, nước giải khát - những sản phẩm thiết yếu trong đời sống hằng ngày”, chị nói.
Năm 2026, chị Thạch Thị Chal Thi được FAO Việt Nam lựa chọn là một trong 10 phụ nữ tiêu biểu trong lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm và phát triển nông thôn.
Hiện Sokfarm đã xuất khẩu tới 11 quốc gia, song thị trường trong nước vẫn là chính, xuất khẩu chiếm khoảng 25%. Chị không phủ nhận giá trị của việc đưa sản phẩm ra thế giới, nhưng với Chal Thi, thị trường lớn đến đâu cũng phải bắt đầu từ một vùng nguyên liệu đủ bền vững.
Chị Chal Thi đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng liên kết với 1.000 nông hộ, tiếp tục phát triển mô hình “nông nghiệp hạnh phúc”, trong đó lợi ích doanh nghiệp gắn với sinh kế của người dân và trách nhiệm bảo vệ môi trường.
Với chị, phát triển nông nghiệp không chỉ là tạo ra sản phẩm có giá trị mà còn phải góp phần nâng cao đời sống nông thôn, tạo cơ hội việc làm và giúp người nông dân chủ động hơn trên chính mảnh đất quê hương.
“Tôi chỉ mong hành trình nông nghiệp hạnh phúc được lan tỏa nhiều hơn, để nhiều người biết rằng nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn có thể tạo ra hạnh phúc cho người nông dân, người lao động, doanh nghiệp và người tiêu dùng”, Chal Thi chia sẻ.
Chị Thạch Thị Chal Thi đã được trao danh hiệu Nữ doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Bông Hồng Vàng năm 2025, ghi nhận những đóng góp trong khởi nghiệp và phát triển nông nghiệp địa phương.
Từ câu chuyện của mình, người phụ nữ Khmer mong muốn truyền cảm hứng cho phụ nữ trẻ ở quê hương mạnh dạn học tập, tích lũy tri thức và tìm hướng phát triển phù hợp với điều kiện địa phương.
Theo chị, mỗi người đều có thế mạnh và sứ mệnh riêng; khi hiểu rõ những khó khăn của cộng đồng, có kiến thức và quyết tâm hành động, họ có thể đóng góp bằng nhiều cách khác nhau, từ khởi nghiệp, nghiên cứu đến tham gia các tổ chức phát triển cộng đồng.
Hành trình của Chal Thi cũng cho thấy việc phát huy tri thức bản địa, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển sản xuất gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân là những hướng đi thiết thực để xây dựng nông thôn bền vững.
Đây cũng là tinh thần cần được lan tỏa trong quá trình thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn; khuyến khích khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế.
Với chị Chal Thi, đưa mật hoa dừa vươn xa không chỉ là hành trình xây dựng thương hiệu, mà còn là cách góp sức cho quê hương. Khi người nông dân có sinh kế ổn định, phụ nữ có thêm cơ hội phát triển và những giá trị bản địa được nâng tầm bằng tri thức, nông nghiệp sẽ tạo ra giá trị vượt khỏi mỗi sản phẩm, góp phần làm cho cộng đồng ngày càng phát triển.