TS Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cho biết, cây mướp (Luffa cylindrica) từ lâu đã gắn bó sâu sắc với đời sống nông thôn Việt Nam.
Vào mùa hè, hoa mướp nở vàng rực, những quả mướp non được hái để nấu canh cua, xào tỏi hay nấu cùng tôm, mồng tơi. Không chỉ dừng lại ở món ăn, người xưa còn giữ lại các quả mướp thật già, để khô tự nhiên lấy phần xơ bên trong vừa dùng làm đồ rửa bát, tắm kỳ cọ cơ thể, vừa làm vị thuốc đông y.
Trong dân gian, từ quả, lá, dây, hoa đến hạt và xơ mướp đều được ứng dụng cho nhiều mục đích khác nhau.
Đặc biệt, xơ mướp già trong Đông y gọi là ty qua lạc, thường dùng trong các bài thuốc giúp thông kinh lạc, hỗ trợ giảm đau nhức, giảm ho có đờm hoặc tức ngực.
Trong các nghiên cứu y học hiện đại cho thấy quả mướp chứa nhiều nước, chất xơ, vitamin C, carotenoid, flavonoid và saponin. Tại các nghiên cứu thực nghiệm chứng minh chiết xuất từ mướp có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và hỗ trợ bảo vệ tế bào.
Đáng chú ý, cấu trúc xơ mướp bền, nhẹ, xốp và có khả năng phân hủy sinh học nên đang được thế giới nghiên cứu phát triển làm vật liệu lọc nước, giá thể nuôi cấy mô hay vật liệu hấp phụ kim loại nặng.
Theo Đông y, mướp có vị ngọt, tính mát nên thích hợp dùng trong mùa hè. Còn dưới góc nhìn dinh dưỡng, mướp chứa nhiều nước, ít năng lượng và giàu chất xơ giúp tạo cảm giác thanh nhẹ, dễ tiêu.
Tuy nhiên, TS Ngô Đức Phương lưu ý quan niệm "mát gan" chỉ là cách nói dân gian, chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ăn mướp có thể điều trị các bệnh lý về gan. Do đó, chúng ta nên xem mướp là thực phẩm tốt trong chế độ ăn cân đối thay vì kỳ vọng vào công dụng chữa bệnh.
Mướp là thực phẩm an toàn với đa số mọi người, song những quả quá già sẽ nhiều xơ và khó tiêu. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc đang bị tiêu chảy không nên ăn quá nhiều mướp trong một bữa để đảm bảo sức khỏe.