Cụ ông 91 tuổi dành cả đời kể chuyện về Bác Hồ bằng hình ảnh

Qua hơn 40 bậc cầu thang dẫn lên tầng 3 ngôi nhà của cụ ông Trần Văn Cao (91 tuổi, ở thôn 2 Đại Yên, phường Chương Mỹ, Hà Nội), một không gian đặc biệt dần hiện ra.

Trên những bức tường, hàng trăm bức ảnh được đóng khung, xếp ngay ngắn theo từng giai đoạn trong cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xen giữa những bức ảnh là tranh do chính cụ Trần Văn Cao vẽ về Bến Nhà Rồng, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà sàn Bác Hồ và nhiều địa danh gắn với cuộc đời của Người.

Chuyện về phòng lưu niệm Bác Hồ

Ở tuổi 91, mái tóc đã bạc trắng nhưng mỗi khi bước vào căn phòng này, giọng cụ ông Trần Văn Cao bỗng nhiên trở nên khỏe hơn.

Cụ nhớ từng bức ảnh được lấy từ đâu, gắn với sự kiện nào và có thể đứng hàng giờ kể cho khách nghe những câu chuyện phía sau mỗi khuôn hình.

Căn phòng không biển hiệu, không bán vé. Chủ nhân của nó cũng chưa từng coi mình là một nhà sưu tầm chuyên nghiệp. Cụ chỉ gọi nơi này bằng cái tên giản dị "Phòng lưu niệm Bác Hồ".

Chậm rãi ngắm từng bức ảnh trong phòng, cụ chậm rãi kể, trong phòng lại lưu giữ gần 1.000 bức ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử cách mạng Việt Nam.

"Tất cả bắt đầu từ một cuộc gặp cách đây hơn 60 năm. Năm 1963, khi đó tôi 28 tuổi đang là thực tập sinh ngành thủy lợi tại Thái Nguyên.

Trong một lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Khu gang thép Thái Nguyên rồi tới thị xã Thái Nguyên, tôi may mắn được nhìn thấy và nghe Bác nói chuyện. Đối với tôi, lần gặp ấy là một kỷ niệm không bao giờ quên. Điều tôi nhớ nhất là sự giản dị và gần gũi của Bác. Dù là một vị lãnh tụ nhưng Bác nói chuyện rất chân tình, luôn nhắc mọi người phải sống có trách nhiệm với đất nước, với đồng bào", cụ Cao kể.

Dù chỉ được gặp Bác Hồ trong một khoảng thời gian ngắn, nhưng niềm vinh dự đó đã theo cụ suốt cuộc đời. Sau hôm ấy, trong suy nghĩ của người thanh niên trẻ luôn có một mong muốn ngày nào đó sẽ có căn phòng trang trọng để lưu giữ những hình ảnh, câu chuyện về Bác cho con cháu.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông, rồi lập gia đình, nuôi 4 người con, cuộc sống của cụ Cao từng trải qua những tháng ngày chật vật. Tiền kiếm được phải dành cho sinh hoạt, nuôi các con ăn học. Việc làm một căn phòng riêng chỉ để trưng bày ảnh về Bác khi ấy gần như là điều xa xỉ, nhưng cụ không từ bỏ. Và mong ước ấy của cụ Cao nhiều năm sau mới có thể thành hình

Một dấu mốc đặc biệt đến vào năm 1968, khi cụ đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua trong ngành Thủy lợi và được tặng 21 bức ảnh về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó trở thành những bức ảnh đầu tiên trong bộ sưu tập được ông giữ gìn cẩn thận rồi treo trang trọng ở gian tiếp khách.

Bất cứ ai bước vào ngôi nhà cũng có thể nhìn thấy những hình ảnh ấy. Sau khi nghỉ hưu năm 1987, cụ Cao có nhiều thời gian hơn để tìm hiểu, sưu tầm tư liệu. Đi đâu, gặp những bức ảnh về Bác mà mình chưa có, cụ lại hỏi nguồn, xin lại hoặc tìm cách sao chụp.

Từ 21 bức ảnh ban đầu, bộ sưu tập cứ thế dày thêm. Khi đã ngoài 70 tuổi, cụ quyết định dành nhiều thời gian và tâm sức hơn cho việc sưu tầm.

Những tấm ảnh lấy từ sách, báo và các nguồn tư liệu chính thống được cụ lựa chọn, ép lại, đóng khung rồi sắp xếp theo trình tự thời gian.

Cuối năm 2019, cụ Cao dành riêng căn phòng trên tầng 3 với diện tích hơn 50m2 để hoàn thiện thành một không gian lưu niệm trang trọng về Bác Hồ.

Các bức ảnh bắt đầu từ hành trình Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng năm 1911 ra đi tìm đường cứu nước, đến hình ảnh năm tháng Bác hoạt động ở nước ngoài, trở về lãnh đạo cách mạng, kháng chiến, xây dựng đất nước cho tới những năm cuối đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều được tái hiện trong "bảo tàng".

"Bảo tàng” không bán vé

Cụ Cao không chỉ treo ảnh. Mỗi bức, cụ đều cố tìm hiểu bối cảnh, thời gian và câu chuyện phía sau. Bởi theo cụ, một bức ảnh chỉ thực sự có ý nghĩa khi người xem hiểu được điều gì đã diễn ra trong khoảnh khắc ấy.

Vì vậy, mỗi khi có học sinh hay khách tới thăm, người đàn ông tuổi ngoài 90 lại trở thành một “hướng dẫn viên” đặc biệt.

Có những câu chuyện đã kể hàng trăm lần nhưng giọng cụ vẫn đầy hào hứng. Càng tìm hiểu về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ Cao càng cảm thấy hình ảnh thôi chưa đủ để diễn đạt những điều mình muốn nói.  Sau đó, cụ bắt đầu làm thơ.

Từ năm 2010 đến 2019, người nông dân không qua trường lớp sáng tác chuyên nghiệp đã viết một tập sử ca dài với 1.456 câu thơ lục bát, xoay quanh cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, về Đảng và những dấu mốc của lịch sử cách mạng Việt Nam. 

"Dù tôi không phải nhà thơ, nhưng những câu thơ đều được viết bằng sự kính trọng, lòng biết ơn tôi dành cho Bác. Bài thơ này tôi vô cùng tâm huyết và phải dành nhiều năm để hoàn thiện, có khi đang đi làm đồng, lúc gặp bạn bè tôi chợt nghĩ ra 3-4 câu rồi cầm giấy bút ghi lại, sau đó dần kết nối với nhau để thành bài thơ hoàn chỉnh”, cụ chia sẻ.

Ở tuổi 91, khoảng cách từ tầng một lên phòng lưu niệm là 44 bậc cầu thang. Cụ Cao nhớ chính xác con số ấy bởi gần như ngày nào còn đủ sức, cụ cũng tự mình đi hết 44 bậc.

Lên tới nơi, việc đầu tiên của cụ là quan sát một lượt căn phòng. Khi thì chỉnh lại chiếc khung ảnh cho ngay ngắn, lúc lau lớp bụi mỏng trên mặt kính, kiểm tra những bức ảnh đã lưu giữ nhiều năm xem có dấu hiệu xuống cấp hay không.

Điều kiện của một gia đình không thể giống bảo tàng chuyên nghiệp như nhiệt độ, độ ẩm hay các thiết bị bảo quản đều hạn chế. Bởi vậy, cách cụ gìn giữ bộ sưu tập chủ yếu vẫn là sự chăm chút mỗi ngày.

"Với tôi, đó không chỉ là công việc mà còn là niềm vui. Khi còn sức khỏe, tôi vẫn muốn tự tay chăm sóc căn phòng trang trọng này", cụ Cao nói.

Nhiều năm qua, căn phòng nhỏ ấy của cụ Cao đã trở thành một địa chỉ quen thuộc với người dân, các đoàn thể và học sinh quanh vùng. Có những thời điểm hàng trăm, thậm chí hơn 1.000 lượt học sinh, sinh viên tìm đến nghe cụ kể chuyện. 

Cụ Cao bộc bạch, đó chính là lúc khiến cụ cảm thấy những năm tháng lặn lội tìm kiếm, đóng khung, ghi chú từng bức ảnh trở nên đáng giá nhất.

Bộ sưu tập đặc biệt cũng từng thu hút những người làm công tác bảo tàng, nghiên cứu và các cơ quan báo chí tới tìm hiểu. Từ hơn 300 bức ảnh khi phòng lưu niệm mới hoàn thiện, bộ sưu tập tiếp tục được cụ bổ sung và đến nay đã có gần 1.000 bức ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Giá trị chưa bao giờ nằm ở con số

Với cụ Cao, giá trị của căn phòng chưa bao giờ nằm ở con số. Có người từng ngỏ ý mua một số tư liệu cụ đang sở hữu nhưng cụ từ chối.

"Gia đình tôi từng trải qua nhiều giai đoạn khó khăn nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ tới việc bán những bức ảnh này để lấy tiền. Với tôi, đây không đơn thuần là những bức ảnh mà là tâm huyết, là ký ức và cả một phần cuộc đời", cụ nói và cho biết nếu một ngày Nhà nước hoặc cơ quan lưu trữ có điều kiện bảo tồn tốt hơn và muốn tiếp nhận, cụ sẵn sàng trao lại.

Những việc làm bền bỉ ấy đã giúp cụ Trần Văn Cao được nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ về thành tích tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; danh hiệu “Người tốt, việc tốt” của UBND TP Hà Nội; kỷ niệm chương của Ban Tuyên giáo Trung ương cùng nhiều bằng khen, giấy khen khác. Tuy nhiên, trong căn phòng kín những khung ảnh, cụ hầu như không nói nhiều về các phần thưởng của bản thân.

Điều cụ Trần Văn Cao nghĩ đến nhiều hơn là tương lai của căn phòng khi mình không còn đủ sức bước qua 44 bậc cầu thang mỗi ngày.

Cụ Cao mong con cháu tiếp tục thay mình chăm nom nơi này. Nếu có điều kiện, cụ ước nguyện những tư liệu mình dành cả đời thu thập sẽ được bảo quản lâu dài, để các thế hệ sau này vẫn có thể đến xem, hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ.