Cuộc "viễn chinh" sống còn của ngành ô tô Trung Quốc

Ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc đang bứt phá mạnh mẽ trên trường quốc tế, vươn mình từ Đông Nam Á sang châu Âu, tạo áp lực cạnh tranh lên những tên tuổi lâu đời như Toyota hay Volkswagen.

Tuy nhiên, tại thị trường nội địa, bức tranh lại hoàn toàn trái ngược. Sức mua yếu cùng cuộc chiến giảm giá kéo dài đã khiến thị trường đối mặt với tình trạng dư thừa nguồn cung.

Theo giới chuyên gia, BYD, Geely và Chery từ lâu đã muốn vươn ra toàn cầu, nhưng đà mở rộng chóng mặt lúc này không chỉ đến từ tham vọng, mà còn từ nhu cầu sống còn về kinh tế.

"Các hãng xe Trung Quốc sở hữu năng lực sản xuất dư thừa, chuỗi cung ứng lớn, sản phẩm ngày càng hiện đại và động lực kinh tế rất mạnh để tìm kiếm tăng trưởng ở bên ngoài biên giới", ông Bill Russo, CEO công ty tư vấn Automobility có trụ sở tại Thượng Hải, nhận định.

Theo ông, với các hãng xe lớn của Trung Quốc, toàn cầu hóa giờ đây đã trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược.

Số liệu Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA) công bố ngày 11/8 cho thấy doanh số ô tô trong nước tháng 7 giảm 20% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 1,47 triệu xe. Đây là tháng thứ 10 liên tiếp ghi nhận mức giảm. Trong khi đó, mảng xuất khẩu tăng vọt 88% lên 923.000 chiếc.

Dữ liệu này bao gồm cả các thương hiệu nước ngoài lắp ráp tại Trung Quốc. Dù vậy, cục diện chung của các hãng xe nội địa vẫn không thay đổi: doanh số sụt giảm hai chữ số ngay trên sân nhà, nhưng lại bùng nổ hai chữ số ở các thị trường xuất khẩu.

Theo ông Cui Dongshu, Tổng thư ký CPCA, nguyên nhân khiến sức mua trong nước suy yếu gần đây là giá nhiên liệu neo cao khiến nhu cầu xe xăng hạ nhiệt, cùng sự đóng băng kéo dài của phân khúc sedan phổ thông.

Doanh số ô tô Trung Quốc giảm 20% tại thị trường nội địa

Trong nửa đầu năm nay, doanh số ô tô nội địa của Trung Quốc giảm 2,3 triệu xe so với cùng kỳ năm ngoái, tương đương 20%. Mức sụt giảm này tương đương tổng lượng xe đăng ký mới tại Nhật Bản, thị trường ô tô lớn thứ tư thế giới, trong cùng thời điểm.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu ô tô của Trung Quốc lại tăng vọt 71%. Chuyên gia Yuqian Ding của HSBC nhận định nhu cầu nội địa sẽ dần ổn định và phục hồi từ cuối tháng 8 khi nhiều xe mới ra mắt, dù khả năng bật tăng mạnh mẽ trở lại là không cao.

Điển hình như BYD, hãng đã bù đắp mức giảm 35% doanh số trong nước bằng cách đẩy mạnh xuất khẩu tăng 79% trong 7 tháng đầu năm 2026, đưa Brazil và Anh trở thành hai thị trường quốc tế lớn nhất của hãng.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ này đang tạo sức ép trực tiếp lên Nhật Bản. Quốc gia này đã đánh mất vị thế "anh cả" ở mảng xuất khẩu ô tô vào tay Trung Quốc từ năm 2023.

Nếu như thế mạnh truyền thống của các hãng xe Nhật Bản dựa vào hiệu quả sản xuất, chất lượng và khả năng tiết kiệm nhiên liệu, thì lợi thế của các hãng xe Trung Quốc hiện nay còn rộng hơn.

Chuyên gia Bill Russo chỉ ra rằng, ngành ô tô Trung Quốc đang có lợi thế ở mảng điện hóa, công nghệ pin, phần mềm, tính năng thông minh, quy mô chuỗi cung ứng và tốc độ phát triển sản phẩm vượt trội. Sự kết hợp này mang lại lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn trên thị trường toàn cầu.

Áp lực đè nặng lên các hãng xe lâu đời

Áp lực từ các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang hiện rõ tại nhiều thị trường trọng điểm. Theo Counterpoint Research, trong quý I, các hãng xe Nhật Bản nắm giữ khoảng 12% thị phần xe du lịch tại châu Âu, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc đã bứt phá thị phần từ 3% lên 16%.

Khoảng cách này còn nới rộng hơn ở phân khúc xe điện. Các thương hiệu Trung Quốc hiện chiếm gần 25% lượng xe điện bán ra tại châu Âu, trong khi con số của các hãng xe Nhật Bản là chưa đầy 5%.

"Sự phân hóa thực sự nằm ở xe điện", ông Abhilash Gupta, chuyên gia phân tích của Counterpoint Research, nhận định. "Đây là khoảng cách về công nghệ điện hóa, chứ không đơn thuần là cuộc đua về giá".

Không dừng lại ở xuất khẩu, ngày càng nhiều hãng xe Trung Quốc ráo riết xây dựng nhà máy ngay tại châu Âu.

Counterpoint Research dự báo đến năm 2030, các thương hiệu Trung Quốc sẽ chiếm hơn 20% tổng thị phần xe du lịch và 29% thị phần xe điện tại lục địa già. Ông Gupta khẳng định: "Thuế quan có thể làm chậm đà tăng trưởng, nhưng không thể đảo ngược xu thế".